Σε φάση ουσιαστικής αναβάθμισης περνά η ελληνοαμερικανική ενεργειακή συνεργασία, με επίκεντρο τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου, όπως προκύπτει από τη συνάντηση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, με τον Ειδικό Απεσταλμένο των ΗΠΑ για την Ενέργεια, Joshua Volz. Η συνάντηση αυτή, εντάσσεται σε μια ευρύτερη, συντονισμένη προσπάθεια των τελευταίων μηνών για τη θωράκιση της ενεργειακής ασφάλειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε ο Κάθετος Διάδρομος, μια υποδομή με αυξανόμενη γεωπολιτική και εμπορική σημασία. Πρόκειται για ένα δίκτυο που διασυνδέει τα συστήματα μεταφοράς φυσικού αερίου της Ελλάδας με εκείνα της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Ουγγαρίας, της Σλοβακίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, επιτρέποντας τη ροή αερίου – κυρίως LNG – από τον Νότο προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Σε μια περίοδο όπου η απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο παραμένει στρατηγική προτεραιότητα για την ΕΕ, ο ρόλος του διαδρόμου καθίσταται κρίσιμος.

1

Η συνεργασία Αθήνας–Ουάσιγκτον έχει ενισχυθεί σημαντικά από τον Φεβρουάριο, όταν πραγματοποιήθηκε η Διατλαντική Σύνοδος για την Ασφάλεια Φυσικού Αερίου στην Ουάσιγκτον και συνεχίστηκε με επαφές υψηλού επιπέδου στο περιθώριο της CERAWeek στο Χιούστον τον Μάρτιο. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη συνάντηση στο ΥΠΕΝ επιβεβαιώνει ότι οι δύο πλευρές κινούνται πλέον με κοινή στρατηγική στόχευση.

Ο επόμενος σταθμός της ελληνοαμερικανικής συνεργασίας αναμένεται στην Κροατία, στις 28 και 29 Απριλίου, στο πλαίσιο του Three Seas Initiative Summit, όπου ο Κάθετος Διάδρομος αναμένεται να αποτελέσει εκ νέου βασικό θέμα συζήτησης.Το Επιχειρηματικό Φόρουμ θα πραγματοποιηθεί στις 28-29 Απριλίου στο Ντουμπρόβνικ, συγκεντρώνοντας περισσότερους από 1.200 φορείς χάραξης πολιτικής, επιχειρηματίες, επενδυτές και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από πολλές χώρες, με επίκεντρο τις μεταφορές, την ενέργεια, τη ψηφιακή βιομηχανία, τις εφαρμογές διττής χρήσης και τη χρηματοδότηση. Το Φόρουμ αντικατοπτρίζει το έντονο ενδιαφέρον για τον οικονομικό χώρο μεταξύ Βαλτικής, Αδριατικής και Μαύρης Θάλασσας — μια αγορά περίπου 120 εκατομμυρίων ανθρώπων με συνολικό ΑΕΠ 3,5 τρισ. το 2025

Αθήνας και Ουάσιγκτον θα αξιοποιήσουν την ευκαιρία ώστε να ενισχύσουν  το έργο να περάσει από τη θεωρία στην πράξη, σε μια περίοδο που η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δοκιμάζεται εκ νέου.

Εξάλλου η σημερινή συγκυρία είναι σημαντική. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα η ένταση γύρω από το Ιράν δημιουργούν νέες αβεβαιότητες για την επάρκεια και τις τιμές φυσικού αερίου, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού. Η μειωμένη προβλεψιμότητα στις ροές από το Κατάρ εντείνει το ενδιαφέρον για αμερικανικό LNG, καθιστώντας τον Κάθετο Διάδρομο βασικό εργαλείο διοχέτευσης αυτών των ποσοτήτων προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η συνεργασία Ελλάδας–ΗΠΑ αποκτά σαφές στρατηγικό περιεχόμενο. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία του αμερικανικού LNG στην Ευρώπη, ενώ η Αθήνα φιλοδοξεί να εδραιωθεί ως ενεργειακός κόμβος για την περιοχή. Ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργεί ως το σημείο σύγκλισης αυτών των επιδιώξεων.

Πλήρες και εναρμονισμένο πλαίσιο προσφοράς δυναμικότητας

Καθοριστική εξέλιξη για την ενεργοποίηση του έργου αποτελεί η πρόσφατη συμφωνία των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs), η οποία εισάγει για πρώτη φορά ένα πλήρες και εναρμονισμένο πλαίσιο προσφοράς δυναμικότητας. Από το έτος φυσικού αερίου 2026-2027, θα διατίθενται προϊόντα σε ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια βάση, με ανταγωνιστική τιμολόγηση. Πρόκειται για μια σημαντική τομή σε σχέση με το παρελθόν, όπου η λειτουργία του διαδρόμου χαρακτηριζόταν από κατακερματισμό και έλλειψη προβλεψιμότητας.

Μέχρι σήμερα, ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργούσε υπό καθεστώς ρυθμιστικών εξαιρέσεων, με διαφορετικά τιμολόγια ανά χώρα – το λεγόμενο pancaking – και περιορισμένη προσφορά βραχυχρόνιων προϊόντων, γεγονός που απέτρεπε τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων. Το αποτέλεσμα ήταν χαμηλό εμπορικό ενδιαφέρον, με δημοπρασίες που συχνά κατέληγαν χωρίς συμμετοχή.

Η νέα προσέγγιση αλλάζει τα δεδομένα. Η ενοποιημένη τιμολόγηση και η διαθεσιμότητα μακροπρόθεσμων προϊόντων ενισχύουν την ορατότητα κόστους για τους χρήστες και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για στρατηγικό ενεργειακό σχεδιασμό. Αυτό αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση των συμφωνιών για εισαγωγή LNG μέσω Ελλάδας προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, ήδη μέσα στους επόμενους μήνες.

Παράλληλα, η συζήτηση μεταξύ Παπασταύρου και Volz περιέλαβε και την υπογραφή της σύμβασης γεώτρησης μεταξύ της κοινοπραξίας ExxonMobil–Energean–Helleniq Energy και της Stena Drilling, η οποία ανοίγει τον δρόμο για την πρώτη ερευνητική γεώτρηση σε βαθιά ύδατα στην Ελλάδα. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει το συνολικό ενεργειακό αποτύπωμα της χώρας και συμπληρώνει την εικόνα μιας αγοράς που επιχειρεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της σε όλο το φάσμα της εφοδιαστικής αλυσίδας.