ZOLOTAS: Η γεωμετρία και το φως των Κυκλάδων σε μια σύγχρονη συλλογή κοσμημάτων

Το φως στις Κυκλάδες έχει μια ιδιαίτερη τονικότητα που δύσκολα περιγράφεται. Δεν είναι απαλό αλλά ούτε και εκθαμβωτικό. Πολλές φορές αποκαλύπτει και ταυτόχρονα κολακεύει. Οξύνει τα περιγράμματα, διαλύει τα περιττά διακοσμητικά στοιχεία και αναγάγει την αρχιτεκτονική, το τοπίο και τα αντικείμενα στις ουσιώδεις μορφές τους.

Δεν είναι τυχαίο ότι μερικές από τις πρώτες εκφράσεις της αφαίρεσης στην ευρωπαϊκή τέχνη εμφανίστηκαν ακριβώς εδώ, στα νησιά όπου η γεωμετρία δεν ήταν ποτέ απλώς αισθητική, αλλά τρόπος ζωής.

Πάνω από έναν αιώνα μετά την ίδρυσή του, ο Οίκος ZOLOTAS επιστρέφει σε αυτή την ιδέα.

Η τελευταία συλλογή του, CYCLADIC, παρουσιάζεται φέτος το καλοκαίρι ως μια άσκηση στον σχεδιασμό κοσμημάτων και μια στοχαστική προσέγγιση σε μία από τις αρχαιότερες εικαστικές γλώσσες της Ελλάδας.

Κοιτάζοντας πέρα από την οικεία εικονογραφία των ασβεστωμένων χωριών και του γαλάζιου τοπίου, η σχεδιαστική ταυτότητα της συλλογής φτάνει ακόμα πιο πίσω στη γεωμετρική κεραμική του πρώιμου αιγαιακού κόσμου. Εκεί όπου τα επαναλαμβανόμενα ζιγκ-ζαγκ, γωνιώδεις ρυθμοί και πειθαρχημένη συμμετρία μετέτρεπαν τα καθημερινά αγγεία σε αντικείμενα ήσυχα, μα ριζοσπαστικά.

Αυτά τα αρχαία μοτίβα δεν περιορίζονται στον πηλό και στα πολύτιμα μέταλλα. Γίνονται δομή, χώρος και φως.

Οι διάτρητες επιφάνειες αντικαθιστούν τη συμπαγή μάζα και ο αρνητικός χώρος αποκτά ίση σημασία με το μέταλλο. Ο αέρας διαπερνά βραχιόλια, κολιέ, σκουλαρίκια και δαχτυλίδια, φυσικά, σαν αιγαιοπελαγίτικη αύρα που κινείται μέσα στα στενά σοκάκια ενός νησιωτικού οικισμού.

Τα κοσμήματα ίσως φαίνονται ημιτελή μέχρι να φορεθούν, όταν το φως της ημέρας αρχίζει να διατρέχει τις επιφάνειές τους, ζωντανεύοντας τη γεωμετρία με μεταβαλλόμενες αντανακλάσεις και σκιές.

Πρόκειται για μια προσέγγιση που μοιάζει εξαιρετικά σύγχρονη.

Σήμερα, η πολυτέλεια ορίζεται όλο και περισσότερο όχι από τη συσσώρευση, αλλά από την απλοποίηση. Τα πιο συναρπαστικά αντικείμενα δεν ανταγωνίζονται για προσοχή μέσω της υπερβολής, αλλά μέσω της συγκράτησης.

Η ευφυΐα των αναλογιών, της ακεραιότητας του υλικού και της αυτοπεποίθησης αφήνει τον χώρο ανέγγιχτο. Η συλλογή CYCLADIC κατανοεί αυτή τη λεπτότητα ενστικτωδώς.

Κατασκευασμένες από ασήμι 925 και επιχρυσωμένο ασήμι 925, οι δημιουργίες της συλλογής αξιοποιούν τις εκφραστικές δυνατότητες ενός υλικού που συχνά επισκιάζεται από τον χρυσό.

Το γυαλισμένο ασήμι προσδίδει στα σχέδια μια αρχιτεκτονική ακρίβεια, τονίζοντας τη σαφήνεια κάθε γραμμής και γωνίας. Οι επιχρυσωμένες εκδόσεις με σατινέ φινίρισμα απαλύνουν την ίδια γεωμετρία, λούζοντάς την σε μια θερμότερη, πιο διάχυτη φωτεινότητα που θυμίζει το τελευταίο φως ενός δειλινού στο Αιγαίο.

Μαζί, προτείνουν δύο ερμηνείες του ίδιου τοπίου: η μία κρυστάλλινη, η άλλη θερμή.

Τα αντικείμενα συνδυάζονται καθώς η ευελιξία τους έγκειται στην ικανότητα τους να αλλάζουν χαρακτήρα ανάλογα με τον φορέα. Το κόσμημα έτσι γίνεται προέκταση της προσωπικής αρχιτεκτονικής του ατόμου.

Αυτός ο διάλογος μεταξύ αρχαιότητας και νεωτερικότητας έχει υπάρξει καθοριστικός για τον οίκο ZOLOTAS.

Όταν ο Ευθύμιος Ζολώτας άνοιξε το πρώτο του εργαστήριο στην οδό Αιόλου στην Αθήνα το 1895, έχοντας ολοκληρώσει τη μαθητεία του στο Παρίσι, η φιλοδοξία του ξεπερνούσε τα όρια της χειροτεχνίας.

Οραματίστηκε έναν καθαρά ελληνικό οίκο που θα μπορούσε να σταθεί δίπλα στους καλύτερους κοσμηματοπώλες της Ευρώπης, εκφράζοντας παράλληλα το δικό του πολιτισμικό λεξιλόγιο. Το εγχείρημά του ήταν η μεταμόρφωση της οπτικής κληρονομιάς της Ελλάδας σε σύγχρονη πολυτέλεια.

Η φιλοδοξία αυτή επεκτάθηκε υπό τον Ξενοφώντα Ζολώτα. Ο οικονομολόγος, ακαδημαϊκός, Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια και, για σύντομο διάστημα, Πρωθυπουργός, θεωρούσε τα κοσμήματα μια άλλη μορφή πολιτιστικής διπλωματίας.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, επαναπροσδιόρισε τον οίκο ZOLOTAS ως διεθνή πρεσβευτή του ελληνικού σχεδιασμού, αντλώντας έμπνευση απευθείας από την αρχαιολογία και όχι από τη μόδα.

Η απόφαση αυτή αποδείχθηκε μετασχηματιστική.

Οι αποκλειστικές συνεργασίες με τα αρχαιολογικά μουσεία της Ελλάδας επέτρεψαν σε αρχαία σύμβολα, όπως τα λιοντάρια των Μυκηνών, το Αστέρι της Βεργίνας και τη βυζαντινή διακόσμηση, να επιστρέψουν στη σύγχρονη ζωή ως ζωντανή σχεδιαστική γλώσσα.

Οι επόμενες δεκαετίες εμβάθυναν αυτόν τον διάλογο. Η Paloma Picasso, πριν καθιερώσει τη δική της διάσημη καριέρα, δημιούργησε μία από τις πρώτες της συλλογές κοσμημάτων για τον Οίκο.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Zolotas (@zolotasjewelry)

Γλύπτες και εικαστικοί όπως ο Takis και η Claude Lalanne, ο ζωγράφος Alekos Fassianos και, αργότερα, ο Αμερικανός σχεδιαστής Ronald McNamer, έφεραν ο καθένας το δικό του λεξιλόγιο, ασχολούμενοι παράλληλα με ένα σταθερό θέμα: τη διαχρονική ευελιξία της ελληνικής μορφής.

Η ιστορία του οίκου ξεδιπλώνεται με συνέπεια ως μια παραλλαγή της αντίληψης ότι ο ελληνικός πολιτισμός παραμένει μια ζωντανή πηγή σχεδιαστικής έμπνευσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συλλογή CYCLADIC φαίνεται αναπόφευκτη.

Αν και οι αναφορές της είναι αρχαιολογικές από τα γεωμετρικά μοτίβα και τις τεθλασμένες γραμμές που συναντώνται στην κεραμική τέχνη και σε κυκλαδικά αγγεία της Γεωμετρικής περιόδου, η αισθητική της ανήκει στο παρόν.

Δεν υπάρχει νοσταλγία, ούτε προσπάθεια αναπαράστασης της αρχαιότητας. Η συλλογή αντλεί αρχές όπως ο ρυθμός, η ισορροπία, η αναλογία και το φως και τις αφήνει να εκφραστούν με μια σύγχρονη γλώσσα. Το αποτέλεσμα είναι διαχρονικό.

Ίσως εδώ να βρίσκεται όλο και περισσότερο το μέλλον της πολυτέλειας.

Καθώς η μόδα ξεπερνά τα λογότυπα και το θεαματικό στοιχείο και στρέφεται προς την προέλευση, την ειλικρίνεια των υλικών και το πολιτισμικό βάθος, οι οίκοι με μακρά παράδοση καλούνται όχι μόνο να διατηρούν τα αρχεία τους, αλλά να τα επανερμηνεύουν.

Η αξία του κοσμήματος ZOLOTAS σήμερα δεν έγκειται στην επανάληψη της ιστορίας, αλλά στο να αποδείξει γιατί η ιστορία εξακολουθεί να έχει σημασία.

Για τον ελληνικό οίκο κοσμηματοποιίας, του οποίου η δημιουργική κατεύθυνση από το 2009 υπό τον Γιώργο Παπαλέξη επανεξετάζει σταθερά τα θεμέλιά του μέσα από μια σύγχρονη οπτική, αυτή η πρόκληση έχει μετατραπεί σε ευκαιρία.

Υποψιάζεται κανείς ότι η συλλογή CYCLADIC σχεδιάστηκε ακριβώς με αυτή την φιλοδοξία. Όχι για να αιχμαλωτίσει το φως του Αιγαίου αλλά για να του προσδώσει μια μονιμότητα μέσα από την απλή, σύγχρονη κομψότητα που μεταφέρει μια συλλογή από το ένδοξο παρελθόν του οίκου στο τώρα.

Διαβάστε επίσης:

ZOLOTAS: Γιόρτασε 130 χρόνια ελληνικής κοσμηματοποιίας στο Παρίσι

Γιώργος Παπαλέξης: Ο άνθρωπος που οδηγεί τον οίκο Zolotas στην τρίτη χιλιετηρίδα

Λίντα Μπένγκλις: Η Ελληνίδα γλύπτρια πίσω από τη συλλογή υψηλής ραπτικής του Dior