Λαζαράτος στο mononews για μη κρατικά πανεπιστήμια: «Παράνομα και αντισυνταγματικά» τα δυο νέα ΦΕΚ για York και Keele

Παράνομα και αντισυνταγματικά χαρακτηρίζει τα νέα ΦΕΚ για York και Keele o καθηγητής της Νομικής Σχολής Αθηνών Πάνος Λαζαράτος μιλώντας στο mononews.

O κ. Λαζαράτος, ο οποίος προσέφυγε στο ΣτΕ κατά των διαδικασιών αδειοδότησης των τριών ΝΠΠΕ, εντοπίζει, όπως υποστηρίζει, δύο βασικά ζητήματα στη διαδικασία. Παράλληλα, αναλύει την ιδιαίτερη περίπτωση του UNIC Athens, τη νομοθετική παρέμβαση που εξετάζει το υπουργείο Παιδείας και τις πιθανές επιπτώσεις της απόφασης του ΣτΕ στα δημόσια ΑΕΙ.

Αναλυτικά η συνέντευξη:

Σε ποιο ακριβώς σημείο εκτείνεται το δεδικασμένο των αποφάσεων του ΣτΕ για τα Μη Κρατικά Πανεπιστήμια; Αφορά μόνο τις συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις που ακυρώθηκαν ή δημιουργεί ευρύτερες συνέπειες ως προς τον τρόπο αξιολόγησης των προγραμμάτων σπουδών των ΝΠΠΕ;

Σε σχέση με τα ΝΠΠΕ που ακυρώθηκαν είναι το York, το Keele και το Ανατόλια. Το δεδικασμένο πάντοτε είναι μεταξύ των διαδίκων. Eντούτοις, υπάρχει και το λεγόμενο ακυρωτικό αποτέλεσμα των αποφάσεων. Κατά το μέτρο όπου ακυρώνονται παρεμπιπτόντως ελεγχόμενες και κανονιστικές πράξεις ΕΘΑΑΕ και ακυρώνεται μια συγκεκριμένη κανονιστική πράξη, αυτή που καθορίζει τα κριτήρια επί τη βάσει στην οποία ελέγχονται τα προγράμματα, αυτό το ακυρωτικό αποτέλεσμα εκτείνεται και σε όλες τις διαφορές που μπορεί να δημιουργηθούν μεταξύ της διοικήσεως και των ιδιωτών. Με δύο λόγια, αυτή η ακύρωση της κανονιστικής πράξεως αφορά το συνολικό πλαίσιο λειτουργίας των νομικών προσώπων της ειδικής εκπαιδεύσεως στη χώρα μας.

Έχετε εκφράσει προβληματισμούς για τις νέες άδειες λειτουργίας και εγκατάστασης του York και του Keele. Ποια νομικά ζητήματα θεωρείτε ότι πρέπει να εξεταστούν στις νέες διοικητικές πράξεις;

Λοιπόν, πρώτα πρέπει να τις δούμε αυτές τις διοικητικές πράξεις γιατί δεν έχουν δημοσιευτεί ακόμα. Θα ισχύουν από τη στιγμή που δημοσιευτούν σε φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, όπου μπορεί να δούμε και κάθε λεπτομέρεια στο διάδικο ζήτημα. Δεν έχουν δημοσιευτεί μέχρι τη στιγμή που μιλάμε. Οι πρώτες, ούτε βέβαια του Ανατόλια. Τώρα, αναλόγως με το περιεχόμενό τους μπορεί να δει κανείς, το εξής εάν δεν είναι σαφές το ότι ακυρώνονται αναδρομικά οι άδειες από όταν χορηγήθηκαν και οι καινούργιες που χορηγούνται είναι νέες, υπάρχει ένα πρόβλημα.
Διότι δεν μπορούν να επαναχορηγηθούν οι ακυρωθείσες άδειες από τον χρόνο που ακυρώθηκαν. Αυτό θα ήταν κόντρα στο δεδικασμένο του Συμβουλίου της Επικρατείας. Μπορούν να ισχύσουν μόνο για το μέλλον.

Αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα. Διότι ένα δεύτερο νομικό θέμα είναι το εξής. Για να ισχύσουν αυτές οι άδειες για το μέλλον θα έπρεπε η Τριμελής Επιτροπή της ΕΘΑΑΕ η οποία δίνει σύμφωνη γνώμη για τη νομιμότητα των προγραμμάτων που κατατίθενται να ξανά χορηγηθεί.

Με δυο λόγια, έπρεπε να επικαιροποιηθεί. Δεδομένο ότι τα προγράμματα σπουδών ακυρώθηκαν, η παλαιά γνώμη της ΕΘΑΑΕ της τριμελούς Επιτροπής πρέπει να ανανεωθεί εκ νέου. Αυτό δεν συνέβη.

Άρα η διαδικασία που ακολουθήθηκε θέτει ένα θέμα. Παραλείφθηκε η σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ για τα παλαιά προγράμματα. Δεδομένου ότι αυτή η σύμφωνη γνώμη θα πρέπει να δοθεί όταν θα έχουν δημιουργηθεί τα νέα κριτήρια που έχουν ακυρωθεί.

Κατ’ ακολουθίαν, δύο είναι τα προβλήματα: Πρώτον, η προβληματική αναδρομική έκδοση των αδειών και δεύτερον, η έλλειψη προηγούμενης σύμφωνης γνώμης της ΕΘΑΑΕ η οποία θα επικαιροποιεί την παλαιά.

Δεν μπορούμε όμως να υποθέσουμε από τα ανακοινωθέντα ότι υπάρχει σύμφωνη γνώμη;

Όχι, δεν υπάρχει. Είναι βέβαιο. Δεν έχει προλάβει και δεν θα μπορούσε και να τη κάνει. Αλλά για να τη δώσει αυτή τη σύμφωνη γνώμη θα έπρεπε πρώτα να έχουν φτιαχτεί αυτά τα κριτήρια. Τα κριτήρια δεν έχουν αρχίσει καν να φτιάχνονται.

Τα συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια και δείκτες που ζήτησε το Συμβούλιο της Επικρατείας. Αυτά θα χρειαστούν περίπου ένα μήνα να φτιαχτούν. Είναι γνωστό και άλλωστε ανακοινώθηκε από την υπουργό, και τον κ. υφυπουργό ότι αυτά θα χρειαστούν περίπου ένα μήνα να φτιαχτούν. Κατά ακολουθίαν, θα έπρεπε πρώτα να έχουν φτιαχτεί τα κριτήρια να θεσπιστούν με κανονιστική πράξη και μετά η ΕΘΑΑΕ να επαναχορηγήσει σύμφωνη γνώμη για τα παλαιά προγράμματα σύμφωνα με το νέο καθεστώς.

Άρα όταν μιλάμε για σύμφωνη γνώμη μιλάμε για το νέο κανονιστικό πλαίσιο;

Ναι, υπάρχουν δύο πράγματα. Υπάρχει η σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ πριν εκδοθεί άδεια και υπάρχει στη συνέχεια η πιστοποίηση των προγραμμάτων που είναι μια άλλη διαδικασία που περιμένουμε μετά. Όταν φτιαχτούν τα κριτήρια πρέπει να γίνουν δύο πράγματα.

1. Πρώτον, θα πρέπει να ανανεωθεί η σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ για τα προγράμματα που έχουν κατατεθεί προ της αδείας και
2. θα πρέπει να επαναπιστοποιηθούν τα προγράμματα.

Έχετε αναφερθεί στο άρθρο 142 παρ. 1γ του ν. 5094/2024, σύμφωνα με το οποίο η μη συμμόρφωση με εγκεκριμένους όρους πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών αποτελεί λόγο υποχρεωτικής ανάκλησης της άδειας ΝΠΠΕ. Με βάση αυτή τη διάταξη και την απόφαση του ΣτΕ, θεωρείτε ότι συντρέχουν σήμερα οι προϋποθέσεις για την ανάκληση της άδειας του UNIC Athens;

Όχι, στο UNIC Athens δεν έχουν ακυρωθεί τα προγράμματά του ούτε η πιστοποίηση των προγραμμάτων. Στα άλλα πανεπιστήμια, στα τρία, έχουν ακυρωθεί οι πιστοποιήσεις. Εδώ δεν έχει ακυρωθεί καμία πιστοποίηση προγράμματος. Επαναλαμβάνω, το δεδικασμένο αφορά τα κριτήρια και τις πιστοποιήσεις των προγραμμάτων. Ο λόγος ανακλήσεως δημιουργείται μόνο για τα τρία συγκεκριμένα πανεπιστήμια.

Επίσης, τα άλλα επτά, στα οποία έχουν χορηγηθεί άδειες, δεν μπορούν να ξεκινήσουν να λειτουργούν πριν πιστοποιηθούν τα προγράμματά τους. Το UNIC αποτελεί μία μοναδική περίπτωση υπό την εξής έννοια. Η άδεια του δεν ακυρώθηκε, διότι δεν υπήρχε αίτηση ακύρωσης.

Επομένως, λειτουργεί με μία άδεια και ένα πιστοποιημένο πρόγραμμα τα οποία ούτε έχουν ακυρωθεί ούτε έχουν ανακληθεί. Το UNIC έχει ένα και μοναδικό πρόβλημα, το οποίο το έχουν εντοπίσει τα πανεπιστήμια του Keele και York. Τίθεται ένα θέμα με την λεγόμενη θεωρία των ομοίων πράξεων, επειδή και εκεί το πρόγραμμα σπουδών, το πιστοποιημένο, που δεν έχει τεκμήριο νομιμότητας, βασίζεται στην ακυρωθείσα κανονιστική πράξη, μπορεί να ζητήσει κάποιος την ανάκληση πιστοποιήσεως προγράμματος από την ΕΘΑΑΕ και να περιμένει τρεις μήνες να απαντήσει επί της αιτήσεως αυτής η ΕΘΑΑΕ. Τυχόν άρνηση ή σιωπή της ΕΘΑΑΕ μπορεί να προσβληθεί με νέα αίτηση ακυρώσεως στο Συμβούλιο της Επικρατείας.

Υπάρχουν δηλαδή οι προϋποθέσεις;

Όχι, υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να συνεχίσει μια δίκη επί τη βάση των ομοίων πράξεων. Δεν σημαίνει ότι αυτή η δίκη θα είναι απαραιτήτως επιτυχής, διότι αν φτάσει να δικαστεί, συνεχίσει κάποιο ίδρυμα ή οποιοσδήποτε πολίτης αυτή τη δίκη, κάποια μέρα θα δικαστεί η υπόθεση στο Συμβούλιο της Επικρατείας με τη θεωρία των ομοίων πράξεων επαναλαμβάνω. Τότε το Συμβούλιο της Επικρατείας σε άλλη νομική κατάσταση θα πρέπει να σταθμίσει από τη μία πλευρά το δημόσιο συμφέρον για το πρόβλημα του προγράμματος και από την άλλη τον χρόνο που έχουν διανύσει οι σπουδαστές.

Όταν θα δικάζεται αυτή η δίκη, αν ποτέ γίνει, θα υπάρχουν πλέον τα κριτήρια, θα υπάρχει η κανονιστική πράξη της ΕΘΑΑΕ και προφανώς θα έχει γίνει η προσπάθεια να προσαρμοστεί το πρόγραμμα του UNIC στα νέα προγράμματα. Όλα αυτά θα ληφθούν στο μέλλον υπόψη όταν απαιτηθεί από το Συμβούλιο της Επικρατείας, εφόσον κανείς ξεκινήσει τέτοια δίκη. Είναι αρκετά σύνθετη η απάντηση για να είναι ακριβής.

Το υπουργείο Παιδείας εξετάζει, σύμφωνα με πηγές του mononews, την έκδοση νέων υπουργικών αποφάσεων και την τροποποίηση του άρθρου 142 παρ. 4 του ν. 5094/2024, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι φοιτητές των τριών ιδρυμάτων δεν θα χάσουν το ακαδημαϊκό έτος. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, ακαδημαϊκός έλεγχος των μαθημάτων που έχουν ολοκληρώσει, ώστε να διαπιστωθεί αν πληρούν τα νέα κριτήρια της ΕΘΑΑΕ, με ενδεχόμενη επανεξέταση σε περίπτωση αποκλίσεων. Κατά την άποψή σας, μπορεί μια τέτοια νομοθετική ρύθμιση να παράγει έννομα αποτελέσματα χωρίς να παραβιάζει το αποτέλεσμα του ΣτΕ;

Είναι η πρώτη φορά που το ακούω, δεν πρόκειται να εκφράσω καμία γνώμη πριν δω γραμμένη τη διάταξη. Από τις πληροφορίες αυτές που ακούω, εάν η διάταξη είναι σε αυτή την κατεύθυνση εμφανίζει σοβαρά προβλήματα συνταγματικότητας.

Στην αρχική ανακοίνωση της ΕΘΑΑΕ του 2025 αναφερόταν ότι τα 11 κριτήρια αξιολόγησης των προγραμμάτων σπουδών των ΝΠΠΕ, τα οποία κρίθηκαν από το ΣτΕ, χρησιμοποιούνται και για την αξιολόγηση προγραμμάτων σπουδών των δημόσιων πανεπιστημίων. Εφόσον το ΣτΕ ενέκρινε ότι τα συγκεκριμένα κριτήρια δεν συνιστούν επαρκώς συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, δημιουργείται αντίστοιχο νομικό ζήτημα και για τα προγράμματα σπουδών των δημοσίων ΑΕΙ;

Θα μπορούσε ενδεχομένως να δημιουργηθεί, αν και το νομικό πλαίσιο είναι διαφορετικό. Ο νομοθέτης των ιδιωτικών πανεπιστήμιων είπε ρητά ότι η ΕΘΑΑΕ οφείλει να κρίνει μόνο για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, επί τη βάσει συγκεκριμένων ποσοτικών και ποιοτικών κριτηρίων, έναντι των ιδιωτικών αρχών, ενώ για τα δημόσια πανεπιστήμια δεν έχει προβλέψει το ίδιο πράγμα. Τίθεται ένα θέμα αν για λόγους ισότητας θα πρέπει να αποφασιστούν τέτοια κριτήρια και για τα δημόσια πανεπιστήμια.

Εφόσον διαπιστώνατε ότι σε πρόγραμμα δημόσιου ΑΕΙ εφαρμόζονται κριτήρια αντίστοιχα με εκείνα που κρίθηκαν ανεπαρκή από το ΣτΕ, θα εξετάζατε το ενδεχόμενο δικαστικής προσφυγής;

Όχι και δεν είναι ότι εγώ αντιμετωπίζω με διαφορετικό τρόπο τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Το πρόβλημα είναι ότι για να δειχθεί διαφορά με τα δημόσια πανεπιστήμια θα πρέπει η νομοθεσία να απαιτεί κάτι τέτοιο. Αλλά ακόμα και αν το διαπιστώσω δεν είμαι ο άνθρωπος που προσφεύγει οπουδήποτε και για οτιδήποτε. Ξεκίνησα ένα θέμα με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, αυτό δεν σημαίνει ότι κάνω όλες τις δίκες του κόσμου και για όποια ζητήματα υπάρχουν. Είμαι, ξέρετε, επαγγελματίας και κάνω χιλιάδες άλλα πράγματα.

Σας επισημαίνω το πρόβλημα των δημόσιων πανεπιστήμιων και της σχέσης με τα ιδιωτικά, σας λέω κατηγορηματικά ότι όχι και δεύτερον σας λέω επειδή γνωρίζω ότι δεν είναι όμοιο το θέμα και το λέει και το Συμβούλιο της Επικρατείας. Τα κριτήρια των δημόσιων πανεπιστήμιων αρκεί προς το παρόν να είναι γενικά και αφηρημένα.

Ο νομοθέτης των ιδιωτικών πανεπιστημίων ζήτησε αυτή τη αυστηρότητα καλώς ή κακώς. Ενδεχομένως, μάλιστα κάποιος μπορεί να πει ότι είναι καινούργια, χρειάζονται πιο προσεκτικά κριτήρια. Ο νόμος έκανε διαφοροποίηση ιδιωτικών και δημοσίων και ενδεχομένως, η διαφοροποίηση αυτή δικαιολογείται από την αρχή της ισότητας λόγω της ελλιπούς κρατικής εποπτείας επί των ιδιωτικών πανεπιστημίων και μη συνταγματικής θεμελίωσής τους προς το παρόν.

Άρα κρατήστε αυτό, ότι υπάρχει διαφοροποίηση και ασφαλώς ούτε καν έχει περάσει από το μυαλό μου να προσβάλλω τέτοια πράγματα. Το ίδιο το Συμβούλιο της Επικρατείας αν διαβάστε προσεκτικά λέει ότι αυτό ήταν το λάθος της ΕΘΑΑΕ ότι νόμιζε ότι, ό,τι εφαρμόζεται για τα δημόσια πανεπιστήμια εφαρμόζεται και για τα ιδιωτικά.

Πείτε μας για τα δυο νέα ΦΕΚ που αφορούν το Keele και το York

Έλαβα γνώση των καινούργιων ΦΕΚ όπως ακριβώς δημοσιεύτηκαν, πολυσέλιδων ΦΕΚ τα οποία είναι προδήλως παράνομα όχι μόνο γιατί είναι αναδρομικά, όχι μόνο γιατί χρησιμοποιούν την ανεπίκαιρη γνώμη της ΕΘΑΑΕ ενάμιση χρόνο πίσω επί του ακυρωμένου προτύπου αλλά και κυρίως επειδή εμπεριέχουν μια πρωτοφανή ρύθμιση το πρώτον σε διοικητική πράξη χωρίς εξουσιοδότηση. Να δίνεται η δυνατότητα αναδρομικής πιστοποιήσεως, εμπειρικής απιστοποίητης γνώσης. Εμπειρικής γνώσης από οποιοδήποτε είδος πρόγραμμα που δεν έχει πιστοποιηθεί.

Αυτό το να υπάρχει, το πρώτον σε διοικητική πράξη, χωρίς νομοθετική εξουσιοδότηση, που και αυτή θα ήταν προβληματική, είναι πρωτοφανές, παγκοσμίως πρωτοφανές και άκρως παράνομο και αντισυνταγματικό.

Πείτε μας τι προβλέπουν αυτά τα ΦΕΚ για την αναγνώριση προηγούμενων σπουδών

Οι διοικητικές πράξεις, οι άδειες, έχουν το πρώτον, χωρίς να υπάρχει νόμος ακόμα στην Ελληνική Βουλή, αναγνωρίζουν τη δυνατότητα προηγούμενης φοίτησης. Δηλαδή, το ιδιωτικό πανεπιστήμιο, αυτά τα δύο συγκεκριμένα, τους αναγνωρίζεται στην κρατική άδεια δυνατότητα να λάβουν υπόψη προηγούμενη εμπειρία, που μπορεί να διαπιστωθεί και από επίσημα έγγραφα. Με την προηγούμενη εμπειρία ακολουθούνται διαδικασίες ένταξης φοιτητών σε προχωρημένα στάδια, εφόσον κάτι τέτοιο προβλέπει ο κανονισμός του Μητρικού Πανεπιστημίου. Δημιουργείται επίσης ένα σύστημα αναγνώρισης προηγούμενης εκπαίδευσης, που πιστοποιείται με πιστωτικές μονάδες. Το ενδιαφέρον είναι ότι η προηγούμενη εκπαίδευση μπορεί να αποτελεί μέρος επισήμου εκπαιδευτικού προγράμματος, προφανώς και ακυρωμένου στην πιστοποίηση ή μη πιστοποιημένου, αφού αναφέρει ότι μπορεί να προκύπτει και από εργασιακή εμπειρία.

Το συμπέρασμα είναι ότι το κράτος, δίνει τη δυνατότητα και ένα μη πιστοποιημένο πρόγραμμα ή μια κοινή εργασιακή εμπειρία, αν πιστοποιείται από το Μητρικό και ανεξάρτητα από το τι λέει η ΕΘΑΑΕ ή τι έχει πει το ΣτΕ να πιστοποιείται.

Άρα, δημιουργείται ξαφνικά, χωρίς νόμο, η δυνατότητα να πιστοποιήσει μόνο του το Ιδιωτικό Πανεπιστήμιο ένα έτος επί τη βάση ακυρωμένου προγράμματος ή μη πιστοποιημένο από την ΕΘΑΑΕ ή και ακόμα ακυρωμένο από το ΣτΕ. Έτσι παρακάμπτεται στην πραγματικότητα το ελληνικό σύστημα εποπτείας. Και από πλευράς ΕΘΑΑΕ και από πλευράς Συμβουλίου της Επικρατείας.

Στην πραγματικότητα, παρακάμπτεται όλος ο νόμος με αυτή τη διοικητική πράξη. Πιθανόν να έρθει στη συνέχεια ο νόμος και αναδρομικά να δώσει αυτή τη δυνατότητα. Θα πρόκειται όμως για ένα νόμο ο οποίος παραβιάζει το δικασμένο του ΣτΕ και παραβιάζει όλο το σύστημα της κρατικής εποπτείας έτσι όπως φτιάχτηκε στην αρχή του και έκρινε το ΣτΕ. Είναι βέβαιο ότι ένα τέτοιο σύστημα θα ξαναβρεθεί ενώπιον των δικαστηρίων.

Επαναλαμβάνω, είναι ένα σύστημα αυτό, της αναγνωρίσεως προηγούμενης φοιτητής -αυτή τη στιγμή χωρίς νόμο- το οποίο παρακάμπτει, είναι φτιαγμένο για να παρακάμψει οποιαδήποτε κρίση της ΕΘΑΑΕ ή δικαστηρίου. Από τη στιγμή που μπορεί μόνο του το ιδιωτικό πανεπιστήμιο να πιστοποιεί οποιαδήποτε εκπαίδευση, αναγνωρίζει μονάδες ανεξάρτητα από το αν αυτό έχει πιστοποιηθεί από την ΕΘΑΑΕ ή όχι.

Διαβάστε επίσης:

Μη Κρατικά Πανεπιστήμια: Και το οικονομικό έτος στον «αέρα» μετά την ακύρωση των αδειών; – Τι απαντά η Ζαχαράκη στο mononews

Νέο Λύκειο: Στο τραπέζι όλες οι αλλαγές – Πανελλαδικές, Εθνικό Απολυτήριο και νέα αξιολόγηση

Μη Κρατικά Πανεπιστήμια: Προς αδειότηση το Ανατόλια – Πότε αναμένεται η ανακοίνωση