ΕΚΤ: Ο Κλάας Κνοτ προειδοποιεί για το δημόσιο χρέος – «Η κεντρική τράπεζα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία»

Σαφές μήνυμα προς τις κυβερνήσεις της ευρωζώνης ότι οι μηχανισμοί παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στις αγορές κρατικών ομολόγων δεν μπορούν να αποτελούν υποκατάστατο της υπεύθυνης δημοσιονομικής πολιτικής στέλνει ο Κλάας Κνοτ, πρώην επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ολλανδίας και ένας από τους υποψηφίους για τη διαδοχή της Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία της ΕΚΤ.

Σε συνέντευξή του στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera, την Κυριακή, ο Κνοτ υπογράμμισε ότι, παρότι η ΕΚΤ διαθέτει εργαλεία για την αντιμετώπιση σοβαρών αναταράξεων στις αγορές κρατικού χρέους, η ευθύνη για τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών παραμένει στις εθνικές κυβερνήσεις.

«Υπάρχουν καταστάσεις στις οποίες αυτό είναι αναπόφευκτο», ανέφερε, αναφερόμενος στις παρεμβάσεις της κεντρικής τράπεζας. «Η ΕΚΤ μπορεί να προσφέρει μια ασπίδα προστασίας σε περιπτώσεις άτακτων κινήσεων των αγορών, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει μια υγιή δημοσιονομική πολιτική».

Οι δηλώσεις του έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία τα προβλήματα του δημόσιου χρέους της Γαλλίας επαναφέρουν στο προσκήνιο ανησυχίες που παραπέμπουν στην κρίση χρέους της ευρωζώνης, ενισχύοντας τη σημασία της επιλογής του επόμενου επικεφαλής της ΕΚΤ.

Η μάχη για τη διαδοχή της Λαγκάρντ και ο κίνδυνος αναταράξεων στα ομόλογα

Ο Κλάας Κνοτ συγκαταλέγεται στους βασικούς διεκδικητές της προεδρίας της ΕΚΤ, με αντίπαλό του τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος, επίσης πρώην διοικητή κεντρικής τράπεζας.

Η διαδικασία διαδοχής έχει αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα μετά την ανακοίνωση της Κριστίν Λαγκάρντ, τον περασμένο μήνα, ότι θα αποχωρήσει από την προεδρία στις 7 Φεβρουαρίου 2027, σχεδόν εννέα μήνες πριν από την επίσημη ολοκλήρωση της οκταετούς θητείας της.

Με τη δημοσιονομική κατάσταση της Γαλλίας να προκαλεί ανησυχία στις αγορές, η επιλογή του επόμενου προέδρου ενδέχεται να επηρεαστεί από την εκτίμηση για το ποιος υποψήφιος μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικότερα ενδεχόμενες χρηματοπιστωτικές αναταράξεις.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η δυνατότητα αντιμετώπισης των πιέσεων από τους λεγόμενους bond vigilantes, τους επενδυτές που απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για να διακρατήσουν κρατικά ομόλογα χωρών των οποίων αμφισβητούν τη δημοσιονομική πορεία.

Ο Κνοτ αναγνώρισε ότι η ΕΚΤ μπορεί να χρειαστεί να αναλάβει δράση σε περιόδους έντονης αστάθειας, υποστήριξε όμως ότι το βάρος της σταθεροποίησης δεν θα πρέπει να πέφτει αποκλειστικά στη νομισματική πολιτική.

«Ίσως, σε έναν ιδανικό κόσμο, η ΕΚΤ θα μπορούσε να αναλαμβάνει λίγο μικρότερο βάρος», σημείωσε.

Όπως εξήγησε, η αποτελεσματική λειτουργία της ευρωζώνης απαιτεί καλύτερο συντονισμό μεταξύ νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, κάτι που καθίσταται δυσκολότερο όταν 21 διαφορετικές κυβερνήσεις καθορίζουν ανεξάρτητα τη δημοσιονομική τους στρατηγική.

«Είναι σημαντικό να υπάρχει ευθυγράμμιση της νομισματικής και της δημοσιονομικής πολιτικής. Σε ένα σύστημα με 21 διαφορετικές κυβερνήσεις που καθορίζουν ανεξάρτητα τη δημοσιονομική πολιτική εντός της ευρωζώνης, αυτό είναι δυσκολότερο», ανέφερε, προσθέτοντας ότι απαιτούνται ισχυρές δικλίδες προστασίας για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας.

Ανάπτυξη: Η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και η ώθηση από την τεχνητή νοημοσύνη

Αναφερόμενος στις προοπτικές της ευρωπαϊκής οικονομίας, ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης της Ολλανδίας εμφανίστηκε θετικός ως προς την ανθεκτικότητα που έχει επιδείξει η εγχώρια ζήτηση.

Όπως επισήμανε, η ευρωπαϊκή οικονομία έχει στηριχθεί σε μια σειρά παραγόντων, μεταξύ των οποίων η ισχυρή αγορά εργασίας, τα υψηλά επίπεδα απασχόλησης και η υγιής χρηματοοικονομική κατάσταση του ιδιωτικού τομέα.

«Η εγχώρια ζήτηση διατηρήθηκε σε πολύ καλά επίπεδα. Η ισχυρή αγορά εργασίας, η υψηλή απασχόληση και οι υγιείς ισολογισμοί του ιδιωτικού τομέα έκαναν επίσης τη διαφορά», δήλωσε.

Πρόσθετη ώθηση στην οικονομική δραστηριότητα προσφέρουν, σύμφωνα με τον Κνοτ, οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες, οι οποίες δημιουργούν ένα επιπλέον δημοσιονομικό ερέθισμα.

Παράλληλα, η Ευρώπη επωφελείται έμμεσα από την παγκόσμια επενδυτική κινητοποίηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, παρότι το μεγαλύτερο μέρος της σχετικής δραστηριότητας προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Η παγκόσμια ζήτηση που δημιουργείται από την επενδυτική έκρηξη στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία προέρχεται κυρίως από τις ΗΠΑ, έχει θετικές δευτερογενείς επιδράσεις και για εμάς», ανέφερε.

Πληθωρισμός: «Επαγρύπνηση, όχι κινδυνολογία» μετά το ενεργειακό σοκ από τον πόλεμο στο Ιράν

Στο μέτωπο του πληθωρισμού, ο Κνοτ τάχθηκε υπέρ μιας προσεκτικής αλλά μετρημένης προσέγγισης, επισημαίνοντας ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες πρέπει να παρακολουθούν τις εξελίξεις χωρίς να αντιδρούν υπερβολικά στις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις.

«Πρέπει να είμαστε σε επαγρύπνηση, όχι να κινδυνολογούμε», δήλωσε.

Υπενθύμισε ότι στις αρχές του 2026 ο πληθωρισμός βρισκόταν σε επίπεδα συμβατά με τον στόχο της ΕΚΤ, ενώ τα επιτόκια είχαν διαμορφωθεί σε ουδέτερα επίπεδα.

Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν ανέτρεψε μέρος αυτής της ισορροπίας, προκαλώντας άνοδο στις τιμές της ενέργειας και ενισχύοντας τις βραχυπρόθεσμες πληθωριστικές πιέσεις.

Το κρίσιμο ερώτημα, σύμφωνα με τον Κνοτ, είναι εάν οι επιπτώσεις θα περιοριστούν κυρίως στην ενέργεια ή εάν οι αυξήσεις θα μεταφερθούν σταδιακά στους μισθούς και στις τιμές περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών.

«Το ερώτημα είναι εάν θα παραμείνει κυρίως ένα ενεργειακό σοκ ή εάν θα αρχίσει να μεταδίδεται στους μισθούς και στις τιμές ευρύτερα», εξήγησε.

Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν διαπιστώνει ενδείξεις γενικευμένης αποσταθεροποίησης των προσδοκιών για τον πληθωρισμό.

Όπως ανέφερε, οι πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν σταθερά αγκυροβολημένες, ενώ τα στοιχεία για ευρύτερες δευτερογενείς επιδράσεις εξακολουθούν να είναι περιορισμένα.

Η στάση της ΕΚΤ απέναντι στις αυξήσεις των τιμών και των επιτοκίων

Ο Κνοτ εκτίμησε ότι η μετρημένη αντίδραση της ΕΚΤ στις πληθωριστικές πιέσεις έχει αποδειχθεί αποτελεσματική.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η κεντρική τράπεζα προχώρησε στις αναγκαίες ενέργειες, αποφεύγοντας όμως μια υπερβολικά περιοριστική νομισματική πολιτική, η οποία θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω την οικονομική δραστηριότητα.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους αρνητικών διαταραχών από την πλευρά της προσφοράς, όπως η αύξηση του ενεργειακού κόστους, καθώς οι ίδιες εξελίξεις που ενισχύουν τον πληθωρισμό μπορούν ταυτόχρονα να περιορίζουν την ανάπτυξη.

«Η μετρημένη προσέγγιση της ΕΚΤ έχει λειτουργήσει. Η κεντρική τράπεζα έκανε ό,τι ήταν αναγκαίο, αποφεύγοντας να συσφίξει υπερβολικά τη νομισματική πολιτική, δεδομένου ότι το αρνητικό σοκ από την πλευρά της προσφοράς επιβαρύνει και την οικονομική δραστηριότητα», σημείωσε.

Για την επόμενη περίοδο, υποστήριξε ότι η ΕΚΤ πρέπει να διατηρήσει ανοιχτές όλες τις επιλογές της και να προσαρμόζει τις αποφάσεις της ανάλογα με τα νέα οικονομικά στοιχεία και τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές του πληθωρισμού.

«Η συνετή προσέγγιση είναι να διατηρούμε ανοιχτό μυαλό και να ανταποκρινόμαστε στις μεσοπρόθεσμες προοπτικές του πληθωρισμού, καθώς προκύπτουν νέα στοιχεία», ανέφερε, τονίζοντας ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα είναι καθοριστικές.

Οι παλιές διαφωνίες Βορρά – Νότου για την ποσοτική χαλάρωση

Ο πρώην επικεφαλής της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας αναφέρθηκε και στις διαφωνίες που είχαν ανακύψει στο παρελθόν μεταξύ των χωρών της Βόρειας και της Νότιας Ευρώπης σχετικά με την ποσοτική χαλάρωση και τη γενικότερη κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής.

Ο Κνοτ υπενθύμισε ότι ορισμένα από τα ρήγματα που εμφανίστηκαν πριν από περίπου 15 χρόνια είχαν διαμορφωθεί σε ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικό περιβάλλον, το οποίο χαρακτηριζόταν από διαρθρωτικά χαμηλό πληθωρισμό.

Εκείνη την περίοδο, η παγκοσμιοποίηση και οι περιοριστικές δημοσιονομικές πολιτικές δημιουργούσαν αποπληθωριστικές πιέσεις, ενώ στο εσωτερικό της ΕΚΤ υπήρχαν διαφορετικές εκτιμήσεις για το κατά πόσο η νομισματική πολιτική μπορούσε να οδηγήσει τον πληθωρισμό από επίπεδα λίγο υψηλότερα του 1% σε επίπεδα χαμηλότερα, αλλά πλησιέστερα στο 2%.

Η αντιπαράθεση αυτή είχε επηρεάσει τη συζήτηση για την αποτελεσματικότητα των μη συμβατικών εργαλείων της κεντρικής τράπεζας, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων αγοράς ομολόγων.

Ο Κνοτ άφησε να εννοηθεί ότι η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογεί ορισμένες από τις παλαιότερες θέσεις του.

«Πρόσφατα αναλογίστηκα τις θέσεις που είχα τότε και όσα ίσως θα έβλεπα ελαφρώς διαφορετικά σήμερα», δήλωσε, αναγνωρίζοντας ότι η αλλαγή των οικονομικών συνθηκών προσφέρει νέα οπτική στις διαφωνίες εκείνης της περιόδου.