Η μάχη για τους partners στην ελληνική δικηγορική αγορά: Οι ηχηρές μεταγραφές, τα νέα σχήματα και το κυνήγι των μεγάλων πελατών

Όταν, τον Σεπτέμβριο του 2024, έγινε γνωστό ότι η Σοφία Γρηγοριάδου εγκαταλείπει τη δικηγορική εταιρεία του δικτύου της KPMG για να ενταχθεί στην PwC, η μεταγραφή της προκάλεσε αίσθηση στους κύκλους της επιχειρηματικής δικηγορίας. Δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη αλλαγή επαγγελματικής στέγης, αλλά για τη μετακίνηση μιας καταξιωμένης δικηγόρου από το ένα μεγάλο διεθνές δίκτυο επαγγελματικών υπηρεσιών στο άλλο, έχοντας μάλιστα διατελέσει managing partner στην εταιρεία από την οποία αποχωρούσε.

Και μπορεί, με τα δεδομένα της προηγούμενης δεκαετίας που μέσα στην κρίση χαρακτηρίστηκε από έντονη εσωστρέφεια στις ελληνικές δικηγορικές εταιρείες, αυτή η μετακίνηση μιας partner από τη μία Big Four στην άλλη να έμοιαζε με ηχηρή εξαίρεση στην αφοσίωση που αναμένεται από έναν partner, όμως στην πραγματικότητα αποτελούσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ενός ανταγωνισμού που είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει τις ισορροπίες μεταξύ των law firms στην Ελλάδα της οικονομικής ανάπτυξης.

Από τη Zepos & Yannopoulos στην POTAMITISVEKRIS και αντίστροφα, από την Karatzas & Partners σε ανταγωνιστικά γραφεία, αλλά και από καθιερωμένες δικηγορικές εταιρείες σε νέα, ανεξάρτητα σχήματα, οι μετακινήσεις έμπειρων partners αποκαλύπτουν μια αγορά στην οποία η μάχη για τις μεγάλες επιχειρηματικές συμφωνίες συνοδεύεται ολοένα περισσότερο από μια δεύτερη μάχη, εκείνη για τους δικηγόρους που έχουν την εμπειρία και τις επαγγελματικές σχέσεις ώστε να τις αναλάβουν.

Από τη Wall Street στην Αθήνα: Όταν οι partners γίνονται το πολυτιμότερο κεφάλαιο

Αυτή η κινητικότητα θυμίζει όσα συμβαίνουν εδώ και χρόνια στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Στις ΗΠΑ, η προσέλκυση κορυφαίων partners έχει εξελιχθεί σε έναν ιδιαίτερα σκληρό ανταγωνισμό, στον οποίο οι μετακινήσεις ισχυρών ομάδων μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και τη βιωσιμότητα ιστορικών δικηγορικών οίκων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Weil, Gotshal & Manges, της δικηγορικής εταιρείας της Wall Street με έσοδα άνω των 2 δισ. δολαρίων και περίπου 1.200 δικηγόρους, που βρέθηκε αντιμέτωπη με τη διάλυσή της έπειτα από μαζικές αποχωρήσεις κορυφαίων εταίρων.

Την ίδια στιγμή, ο διεθνής ανταγωνισμός αγγίζει και Έλληνες δικηγόρους με σημαντική παρουσία στο εξωτερικό. Στις αρχές Νοεμβρίου 2026, ο Ορέστης Ομράν, ένας από τους γνωστότερους Έλληνες δικηγόρους στον τομέα της ενέργειας και των διεθνών χρηματοδοτήσεων, αποχώρησε από την DLA Piper για να ενταχθεί στην αμερικανική Paul Hastings, αναλαμβάνοντας θέση partner και συνεπικεφαλής του γραφείου Βρυξελλών, με παράλληλη παρουσία στο Λονδίνο και αρμοδιότητα για την ανάπτυξη των εργασιών της εταιρείας στην Ελλάδα και την Κύπρο.

Μπορεί, λοιπόν, η ελληνική αγορά να ακολουθήσει το αμερικανικό μοντέλο, όπου οι κορυφαίοι δικηγόροι αποτελούν αντικείμενο έντονου ανταγωνισμού και η μετακίνησή τους μπορεί να ανατρέψει τις ισορροπίες μεταξύ μεγάλων εταιρειών;

Από τη Zepos Yannopoulos στην POTAMITISVEKRIS και αντίστροφα: Οι μεταγραφές που αλλάζουν τις ισορροπίες

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις της κινητικότητας που παρατηρείται στην ελληνική αγορά είναι εκείνη της Μαρίνας Αλλαμάνη, η οποία τον Απρίλιο του 2026 εντάχθηκε στην POTAMITISVEKRIS ως partner στον τομέα του φορολογικού δικαίου, έχοντας προηγουμένως εργαστεί στη Zepos & Yannopoulos.

Με περισσότερα από 30 χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας και μακρά εξειδίκευση στη φορολογική συμβουλευτική, η Αλλαμάνη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα δικηγόρου με εξειδίκευση σε έναν τομέα ιδιαίτερα σημαντικό για τις επιχειρηματικές συναλλαγές, τις επενδύσεις και τη διαχείριση ιδιωτικής περιουσίας. Η ίδια η POTAMITISVEKRIS, ανακοινώνοντας την ένταξή της, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην προσέλκυση κορυφαίων επαγγελματιών της αγοράς, παρουσιάζοντας τη μεταγραφή ως σημαντικό βήμα για την περαιτέρω ανάπτυξη του φορολογικού της τομέα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι δύο χρόνια νωρίτερα είχε σημειωθεί μετακίνηση προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το 2024, η Δήμητρα Ραχούτη εντάχθηκε στη Zepos & Yannopoulos, προερχόμενη από την POTAMITISVEKRIS, ενισχύοντας την ομάδα ενέργειας της εταιρείας.

Η Ραχούτη διαθέτει εξειδίκευση στο ελληνικό και ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκαιο, με αντικείμενο έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποθήκευσης, παραγωγής και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και εξαγορές ενεργειακών έργων. Πρόκειται για έναν τομέα στον οποίο η νομική συμβουλή συνδέεται άμεσα με την υλοποίηση μεγάλων επενδύσεων και τη διαχείριση σύνθετων αδειοδοτικών και κανονιστικών ζητημάτων.

Αντίστοιχα, λίγο νωρίτερα, η POTAMITISVEKRIS είχε ενισχύσει το εταιρικό της σχήμα με την προσθήκη του Αλέξανδρου Μεταλληνού, ο οποίος προερχόταν από την Karatzas & Partners. Ο Μεταλληνός, με εμπειρία στο τραπεζικό και χρηματοοικονομικό δίκαιο, στις εξαγορές και συγχωνεύσεις, στο εταιρικό δίκαιο και στη διαιτησία, εντάχθηκε στην εταιρεία σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική αγορά χρηματοδοτήσεων και επιχειρηματικών συναλλαγών αποκτούσε νέα δυναμική.

Η Drakopoulos, η FNG και η μετακίνηση ολόκληρων δικηγορικών ομάδων

Αν και οι μετακινήσεις μεμονωμένων partners αποτελούν την πιο εμφανή πλευρά του ανταγωνισμού, μια άλλη τάση είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, η ένταξη ολόκληρων δικηγορικών ομάδων σε μεγαλύτερες εταιρείες.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Drakopoulos, η οποία πέρυσι ανακοίνωσε την προσθήκη τριών partners που προέρχονταν από την FNG Law Firm. Οι Πέτρος Φραγκίσκος και Κωνσταντίνος Νικολακόπουλος-Γιαννίδης, ιδρυτικοί εταίροι της FNG, εντάχθηκαν στη Drakopoulos ως equity partners, δηλαδή εταίροι με συμμετοχή στο εταιρικό κεφάλαιο, ενώ ο Αχιλλέας Παπαδόπουλος ανέλαβε θέση partner. Οι τρεις δικηγόροι ενίσχυσαν την εταιρεία σε αντικείμενα όπως το εταιρικό και εμπορικό δίκαιο, οι εξαγορές και συγχωνεύσεις, τα ακίνητα, η τεχνολογία και το κανονιστικό δίκαιο.

Η συγκεκριμένη κίνηση δεν περιορίστηκε σε μια συνηθισμένη πρόσληψη στελεχών. Η ίδια η FNG, έπειτα από 14 χρόνια λειτουργίας, ανακοίνωσε ότι ενώνει τις δυνάμεις της με τη Drakopoulos, παραπέμποντας πλέον τους πελάτες και τους επισκέπτες της στη μεγαλύτερη εταιρεία.

Ο ίδιος ο Managing Partner της Drakopoulos, Παναγιώτης Δρακόπουλος, είχε περιγράψει ως μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές αποφάσεις της χρονιάς την επέκταση του γραφείου της Αθήνας μέσω της απόκτησης μιας εξειδικευμένης δικηγορικής εταιρείας στον τομέα της τεχνολογίας, εξηγώντας ότι πρόκειται για μια κίνηση που θα φέρει άμεσα θετικά αποτελέσματα και σημαντικές προοπτικές περαιτέρω ανάπτυξης.

Εδώ, άλλωστε, συνοψίζεται και η λογική που βρίσκεται πίσω από την προσέλκυση έμπειρων δικηγόρων, όπου μια εταιρεία δεν αποκτά απλώς πρόσθετο ανθρώπινο δυναμικό, αλλά μπορεί να ενισχύσει σε σύντομο χρονικό διάστημα την τεχνογνωσία της, την οργανωτική της δυνατότητα και την παρουσία της σε συγκεκριμένους τομείς της αγοράς.

Η ναυτιλία και οι μεταγραφές της Stephenson Harwood

Αυτός ο έντονος ανταγωνισμός, πάντως, δεν περιορίζεται στο εταιρικό και φορολογικό δίκαιο, αφού μεγάλο ενδιαφέρον συγκεντρώνει και ο χώρος της ναυτιλιακής χρηματοδότησης, όπου η εξειδικευμένη γνώση και η διεθνής εμπειρία αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά των δικηγόρων που αναλαμβάνουν σύνθετες συναλλαγές.

Πέρυσι, η διεθνής δικηγορική εταιρεία Stephenson Harwood προχώρησε σε σειρά προσθηκών partners στην ελληνική της ομάδα, στο πλαίσιο της στρατηγικής επέκτασης της παρουσίας της στη χώρα. Αρχικά εντάχθηκε η Vanessa Tzoannos, προερχόμενη από τη Hill Dickinson, ενώ ακολούθησε ο Ανδρέας Παπαχριστοδούλου και η Georgia Asimakopoulos, αμφότεροι από τη Watson Farley & Williams. Οι τρεις δικηγόροι διαθέτουν εμπειρία στη χρηματοδότηση πλοίων, στις διασυνοριακές τραπεζικές συναλλαγές και στην αναδιάρθρωση ναυτιλιακών χρηματοδοτήσεων, τομείς με τεράστια σημασία για την ελληνική ναυτιλία.

Οι προσθήκες αυτές συνέπεσαν με μια ευρύτερη οργανωτική αλλαγή στη Stephenson Harwood. Από τις αρχές του 2025, την ηγεσία της παρουσίας της εταιρείας στην Ελλάδα ανέλαβε η ελληνικής καταγωγής Dora Mace-Kokota, με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της.

Πλέον, λοιπόν, όπως είδαμε και με την περίπτωση του Ορέστη Ομράν, διεθνείς δικηγορικές εταιρείες επιδιώκουν να ενισχύσουν την παρουσία τους στην ελληνική αγορά, προσελκύοντας δικηγόρους που διαθέτουν εμπειρία και σχέσεις με τράπεζες, χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και ναυτιλιακές επιχειρήσεις.

Partners που επέλεξαν να δημιουργήσουν τη δική τους εταιρεία

Δεν οδηγούν, πάντως, όλες οι μετακινήσεις στην ενίσχυση ενός ήδη μεγάλου δικηγορικού γραφείου. Ορισμένες καταλήγουν στη δημιουργία νέων, εξειδικευμένων εταιρειών που διεκδικούν τη δική τους θέση στην αγορά.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Χριστίνας Παπανικολοπούλου, η οποία αποχώρησε από τη Zepos & Yannopoulos, όπου είχε διατελέσει Partner και επικεφαλής του τομέα χρηματοδοτήσεων και κεφαλαιαγορών, για να ιδρύσει την Papanikolopoulou & Partners Law.

Η Παπανικολοπούλου είχε προηγουμένως διατελέσει Partner και σε άλλες σημαντικές ελληνικές δικηγορικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων η Karatzas & Partners, η Zepos Yannopoulos και η Kyriakides Georgopoulos, αποκτώντας μακρά εμπειρία σε σύνθετες τραπεζικές συναλλαγές, τιτλοποιήσεις και αναδιαρθρώσεις.

Ο ανταγωνισμός, επομένως, δεν διεξάγεται μόνο μεταξύ των ήδη καθιερωμένων δικηγορικών εταιρειών, αλλά και μεταξύ αυτών και νέων σχημάτων που επιδιώκουν να προσφέρουν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες σε συγκεκριμένους τομείς.

Γιατί οι μεγάλες δικηγορικές εταιρείες διεκδικούν τους ίδιους ανθρώπους

Πίσω από τις μεταγραφές βρίσκεται μια αξιοσημείωτη ιδιαιτερότητα της αγοράς νομικών υπηρεσιών. Σε αντίθεση με άλλους κλάδους, όπου η ανάπτυξη μιας επιχείρησης μπορεί να στηριχθεί κυρίως σε νέες εγκαταστάσεις, τεχνολογία ή εξοπλισμό, στις δικηγορικές εταιρείες το βασικό κεφάλαιο παραμένουν οι άνθρωποί τους.

Η εμπειρία ενός δικηγόρου σε μεγάλες συναλλαγές, η δυνατότητά του να οργανώνει και να καθοδηγεί μια ομάδα, η εξειδίκευσή του σε ένα σύνθετο νομικό αντικείμενο και οι επαγγελματικές σχέσεις που έχει αναπτύξει δεν μπορούν να αποκτηθούν από τη μια ημέρα στην άλλη. Ιδιαίτερα σε τομείς όπως οι εξαγορές και συγχωνεύσεις, το τραπεζικό και φορολογικό δίκαιο, η ενέργεια, οι χρηματοδοτήσεις, οι κεφαλαιαγορές και η ναυτιλία, η παρουσία ενός έμπειρου Partner μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη δυνατότητα μιας δικηγορικής εταιρείας να αναλάβει σύνθετες και υψηλής αξίας υποθέσεις.

Η προσέλκυση ενός τέτοιου στελέχους προσφέρει, επομένως, κάτι περισσότερο από μια ενίσχυση του αριθμού των δικηγόρων. Μπορεί να σημαίνει είσοδο σε ένα νέο αντικείμενο, διεύρυνση της τεχνογνωσίας, ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας ή ταχύτερη ανάπτυξη μιας ήδη υφιστάμενης δραστηριότητας. Γι’ αυτό, άλλωστε, η διαπραγματευτική ισχύς των Partners δεν εξαρτάται μόνο από τις νομικές γνώσεις τους, αλλά και από την ικανότητά τους να αναπτύσσουν δραστηριότητα και να δημιουργούν προστιθέμενη αξία για την εταιρεία στην οποία εργάζονται.

Αυτό εξηγεί γιατί η μετακίνηση ενός Partner δεν αντιμετωπίζεται πάντοτε ως μια απλή επαγγελματική αλλαγή. Για τη δικηγορική εταιρεία που τον αποκτά αποτελεί στρατηγική επένδυση. Για εκείνη που τον χάνει, δημιουργεί επιτακτική ανάγκη αναδιοργάνωσης ή αναπλήρωσης μιας σημαντικής εξειδίκευσης.

Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι κάθε μετακίνηση συνοδεύεται από μεταφορά πελατών ή υποθέσεων. Οι σχέσεις των δικηγορικών εταιρειών με τους εντολείς τους, οι επαγγελματικές υποχρεώσεις και οι ειδικοί όροι κάθε συνεργασίας καθιστούν την εικόνα περισσότερο σύνθετη. Ωστόσο, η δυνατότητα ενός Partner να προσελκύει και να διαχειρίζεται κρίσιμες εντολές αποτελεί αναμφίβολα στοιχείο της επαγγελματικής του αξίας.

Μπορεί η Ελλάδα να ζήσει έναν αμερικανικό πόλεμο των partners;

Το ερώτημα είναι κατά πόσο η αυξανόμενη κινητικότητα στην ελληνική αγορά μπορεί να εξελιχθεί σε έναν ανταγωνισμό αντίστοιχο με εκείνον που παρατηρείται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι διαφορές των δύο αγορών, πάντως, είναι σημαντικές, αν όχι χαώδεις. Οι μεγάλοι αμερικανικοί δικηγορικοί οίκοι διαχειρίζονται έσοδα δισεκατομμυρίων δολαρίων, απασχολούν κυριολεκτικά χιλιάδες δικηγόρους και δραστηριοποιούνται σε δεκάδες αγορές. Οι οικονομικές απολαβές των κορυφαίων partners και ο ανταγωνισμός για την προσέλκυσή τους κινούνται σε διαφορετική κλίμακα από εκείνη της ελληνικής αγοράς, αφού εκεί παίζονται εκατομμύρια.

Στην Ελλάδα ούτε τα οικονομικά μεγέθη ούτε οι προσδοκίες από την απόκτηση ενός Partner κινούνται σε τέτοια υψηλά επίπεδα. Αυτό, όμως, που ισχύει είναι ότι ένας καλός business δικηγόρος είναι αυτή τη στιγμή δυσεύρετος. Συνεπώς, όπως σε όλους τους τομείς υψηλής εξειδίκευσης, ο ανταγωνισμός για την προσέλκυση αξιόλογου ανθρώπινου δυναμικού είναι μέρος πλέον της κουλτούρας κάθε εταιρείας που στοχεύει στην ανάπτυξή της.

Και αν το αμερικανικό παράδειγμα δείχνει πού μπορεί να οδηγήσει ο ανταγωνισμός όταν φτάσει στα άκρα, οι ελληνικές μεταγραφές αποτυπώνουν ήδη μια ουσιαστική αλλαγή. Η μάχη για τις μεγαλύτερες επιχειρηματικές συναλλαγές περνά πλέον και μέσα από τη μάχη για τους δικηγόρους που θα τις αναλάβουν.