Belle Epoque: Η εποχή της ομορφιάς και της ελπίδας σε έκθεση

Ήταν μια εποχή συνώνυμη με την ειρήνη, την ευημερία, την οικονομική ανάπτυξη και την αισιοδοξία. Ήταν εποχή της Belle Epoque! Μία περίοδος στη γαλλική ιστορία, που διαμόρφωσε όμως βαθιά και όλη την πολιτιστική και κοινωνική ιστορία της Ευρώπης μέσα από τεράστιες προόδους, καλλιτεχνική ελευθερία, κοινωνική ευαισθησία και σημαντική επιστημονική και τεχνολογική ανάπτυξη. Σ’ αυτήν είναι αφιερωμένη η νέα έκθεση του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή από τις 31 Οκτωβρίου παρουσιάζοντας το Παρίσι εκείνης της εποχής.

Όταν μέσα από την εντυπωσιακή ανάπτυξη της αφίσας, η οποία κυριάρχησε στον δημόσιο χώρο, η Πόλη του Φωτός φανέρωνε τις φιλοδοξίες, τις ανησυχίες και τις αντιφάσεις μιας κοινωνίας που βρισκόταν σε μετάβαση: Με τη διεύρυνση της πρόσβασης στην τέχνη, την άνθηση του κόσμου του θεάματος, την ενδυνάμωση ενός ελεύθερου Τύπου, την άνοδο της σύγχρονης διαφήμισης, καθώς και τον καθοριστικό ρόλο της βιομηχανικής ανάπτυξης.

Ένα γοητευτικό πανόραμα αυτής της λαμπρής εποχής προσφέρει έτσι, η έκθεση για την Belle Epoque σε επιμέλεια Μαρίας Κουτσομάλλη-Moreau και Marina Ferretti Bocquillon, μέσα από ενενήντα περίπου έργα, που αναδεικνύουν τη δημιουργική ιδιοσυγκρασία σημαντικών καλλιτεχνών όπως οι Τουλούζ Λοτρέκ, Αλφόνς Μούχα, Τεοφίλ-Αλεξάντρ Στάινλεν, Πιερ Μπονάρ, Μορίς Ντενί, Φελίξ Βαλοτόν και Ανρί-Γκαμπριέλ Ιμπέλ.

Η χαρά της ζωής

Όρος που επινοήθηκε αναδρομικά, σε σύγκριση με την τραγωδία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ο οποίος ακολούθησε, η Belle Epoque ξεκίνησε το 1871 στο τέλος του Γαλλο-Πρωσικού πολέμου, αλλά πραγματικά απέκτησε δυναμική τη δεκαετία του 1880, για να διαρκέσει ως το 1914.

Επρόκειτο για μια περίοδο joie de vivre για την οποία τον απολύτως καθοριστικό ρόλο έπαιξαν αναμφισβήτητα η πολιτική σταθερότητα και μια μακρά περίοδος ειρήνης. Η προοπτική της εξάλλου, ήταν διπλή. Ήταν προοδευτική αγκαλιάζοντας την κοινωνική αλλαγή, τις νέες τεχνολογίες και τις καλλιτεχνικές ελευθερίες, αλλά ταυτόχρονα, και τις νοσταλγικές ομορφιές του παρελθόντος.

Ταυτόχρονα, σε μια κοινωνία που είχε αρχίσει να απολαμβάνει τις κοινωνικές και οικονομικές ελευθερίες που είχε στερηθεί το Belle Epoque ήταν και μια εποχή καταναλωτισμού, προσωπικής ιδιοκτησίας και ονείρων για το μέλλον. Σ΄ αυτό το πλαίσιο έτσι, ήταν που η μεσαία τάξη άρχισε να αναπτύσσεται εκθετικά και να ευδοκιμεί ως τάξη πλέον, των καταναλωτών, για πρώτη φορά.

Ζωγραφική και αφίσες

Όσον αφορά όμως στην τέχνη το ελπιδοφόρο και πληθωρικό Belle Epoque είδε μια πραγματική έκρηξη στυλ και ελευθερίας. Αγκάλιασε το νέο, το σύγχρονο και το avant-garde, αλλά και τις τέχνες του παρελθόντος, αναβιώνοντας και αναζωογονώντας τις γαλλικές διακοσμητικές και καλλιτεχνικές παραδόσεις χωρίς κανένα δισταγμό.

Και η ζωγραφική εξερράγη φυσικά, σε μια τεράστια πληθώρα στυλ και ρευμάτων αφήνοντας όλες τις δυνατότητες ανοιχτές, με πλέον εξέχοντα τον ιμπρεσιονισμό και λίγο αργότερα, τον μετα-ιμπρεσιονισμό.

Η εικονογράφηση και οι αφίσες έγιναν εξάλλου, σημαντικό μέρος της ζωγραφικής και των τεχνών, ιδίως για τη διαφήμιση γεγονότων του λαϊκού πολιτισμού.

Όπως για παράδειγμα ο Henri de Toulouse-Lautrec, ο οποίος θεωρήθηκε ως μετα-ιμπρεσιονιστής και διακόσμησε πολλές εμβληματικές αφίσες για το περίφημο Moulin Rouge, που αποδίδουν σήμερα έξοχα το πνεύμα της Belle Epoque. Εξαιρετικά χρωματισμένα έργα, στο πληθωρικό γραμμικό στυλ της Art Nouveau, που ήταν ένα παράδειγμα του νέου ενδιαφέροντος το οποίο αναπτύχθηκε καθ΄ όλη τη διάρκεια του Belle Epoque για τις εικονογραφημένες μορφές έκφρασης.

Στον βωμό της διασκέδασης

Η λαϊκή κουλτούρα άλλωστε, ήταν πλέον διαφορετική, καθώς η ανάπτυξη των δημόσιων θεάτρων, των αιθουσών μουσικής και των καμπαρέ μετατόπισε την ψυχαγωγία μακριά από τα σπίτια της ελίτ, στη σφαίρα του ευρύτερου κοινού. Στο Moulin Rouge, έναν από τους πλέον εμβληματικούς χώρους του Παρισιού ακόμη και σήμερα, παραστάσεις burlesque, θεάματα τσίρκου και χοροί βεβαίως, συγκέντρωναν πλήθη. Ενώ το «can-can» έγινε ένας από τους πιο δημοφιλείς χορούς των καμπαρέ, προσελκύοντας επισκέπτες διαχρονικά.

Χωρίς να παραληφθεί όμως, και η επίδραση στον τομέα του φαγητού με την ιδιαίτερη ανάπτυξη της γαλλικής κουζίνας στην γκουρμέ εκδοχή της, χάρη στην εκβιομηχάνιση της γεωργίας, με την παραγωγή εκλεκτών πρώτων υλών, που οδήγησε στην ίδρυση πολλών εμβληματικών εστιατορίων. Μεταξύ αυτών φυσικά το Maxim’s Paris και το Ritz, που άνοιξαν το 1898 ο Ελβετός ξενοδόχος Cesar Ritz και ο Γάλλος σεφ Auguste Escoffier, ο οποίος και έφερε επανάσταση στο σύγχρονο μενού και τη δομή του γεύματος. Δύο χώροι που αναδείχθηκαν στην επιτομή της ελίτ κουλτούρας κατά την περίοδο Belle Epoque.

Μια περίοδος εντέλει, που έφτασε πραγματικά να αντιπροσωπεύει μια εποχή ομορφιάς, ελπίδας και αισιοδοξίας στην οποία όλα φαίνονταν πιθανά. Ασχέτως αν η ανατροπή δεν θα αργούσε να έρθει.

Πληροφορίες

Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή:Ερατοσθένους 13, τηλ. 2107252895

Έκθεση: Belle Époque

Διάρκεια: 31 Οκτωβρίου – 15 Φεβρουαρίου 2027

Διαβάστε επίσης:

Ο Πικάσο, τα «ηρωικά χρόνια» και μια δημοπρασία για πολλά εκατομμύρια

Αγία Σοφία: Χιλιάδες τόνοι επιχώσεων απομακρύνονται από τις υπόγειες σήραγγες

Η προσωπική συλλογή του Τζεφ Κουνς στο σφυρί – Ένας Πικάσο ανάμεσα στα έργα