Η ερμηνεία της απομάκρυνσης της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ με επικέντρωση στα λάθη της –από την προσωπική συμπεριφορά της μέχρι το κρίσιμο ερώτημα αν η πρέσβειρα υπερέβη τα όρια μεταξύ διπλωματικής υποστήριξης αμερικανικών συμφερόντων και προνομιακής εξυπηρέτησης συγκεκριμένων ιδιωτικών συμφερόντων– καθώς και την προσπάθεια σύνδεσης της υπόθεσης με τις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, αποπροσανατολίζει από τη γεωπολιτική διάσταση του Κάθετου Διαδρόμου.

Μια διάσταση που αφορά όχι μόνο την αμερικανική γεωπολιτική αντίληψη, αλλά και τη σύγκρουση συμφερόντων και στρατηγικών προτεραιοτήτων μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ, καθώς και μεταξύ των κρατών της Νοτιοανατολικής Μεσογείου και της ευρύτερης περιοχής.

Με άρθρο στις 5/10 («Κάθετος Διάδρομος: μύθοι, συμφέροντα και η μάχη Ελλάδας–Ρωσίας–Ρουμανίας»), η στήλη τεκμηρίωσε τον ρόλο της Ρουμανίας ως απαραίτητου κρίκου του Κάθετου Διαδρόμου, αλλά ταυτόχρονα και ως ανταγωνιστή. Το Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα αναμένεται να αρχίσει παραγωγή το πρώτο εξάμηνο του 2027 και να φθάσει σε ρυθμό περίπου 8 bcm ετησίως προς το τέλος του ίδιου έτους. Η στήλη τόνιζε πως, σε σχέση με τον συνολικό όγκο του Διαδρόμου, η ρουμανική παραγωγή θα μπορούσε δυνητικά όχι μόνο να καλύψει μεγάλο μέρος της εγχώριας ζήτησης, αλλά και να επιτρέψει στη Ρουμανία να εξελιχθεί σε εξαγωγέα προς τις γειτονικές αγορές.

Η στήλη εξήγησε επίσης την αναπόφευκτα αρνητική στάση της Gazprom, καθώς κάθε επιπλέον κυβικό μέτρο LNG που θα περνά από τον Κάθετο Διάδρομο προς την Ουκρανία, τη Μολδαβία και άλλες αγορές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης αντιπροσωπεύει δυνητικά ένα κυβικό μέτρο αγοράς που θα χάνει η ρωσική εταιρεία, πέρα από τις ποσότητες που καλύπτονται από μακροχρόνια συμβόλαια.

Στην εξίσωση τώρα εντάσσεται και η Τουρκία και ο ρόλος που ενδέχεται να έχει διαδραματίσει ο εκεί πρέσβης των ΗΠΑ και ειδικός απεσταλμένος στη Συρία, Τομ Μπάρακ. Η Γκίλφοϊλ στήριζε τον Κάθετο Διάδρομο, που ξεκινά από την Ελλάδα και κατευθύνεται προς τη Μαύρη Θάλασσα και την Ουκρανία. Ο Barrack, αντίθετα, προωθώντας την Τουρκία ως περιφερειακό κόμβο, επικεντρώνεται κυρίως στον άξονα Τουρκίας–Συρίας και στη διασύνδεση της Μέσης Ανατολής. Πρόκειται για δύο στρατηγικές που ανταγωνίζονται ως προς τις επενδύσεις, την πολιτική επιρροή και τον έλεγχο των διαμετακομιστικών οδών. Στις 17/4, εξάλλου, στο Antalya Diplomacy Forum, ο Barrack υπογράμμισε ξεκάθαρα τη σημασία της Τουρκίας και της Συρίας ως μελλοντικών διαδρόμων ενέργειας και δεδομένων (data).

Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να καθιερωθεί ως το κυρίαρχο ενεργειακό κέντρο μεταξύ Μέσης Ανατολής, Μαύρης Θάλασσας, Καυκάσου και Ευρώπης, αξιοποιώντας δύο σημαντικά πλεονεκτήματα: πρώτον, τον TurkStream, που μεταφέρει ρωσικό αέριο μέσω Τουρκίας προς την Ευρώπη, και, δεύτερον, τις δικές της εγκαταστάσεις LNG και το ανεπτυγμένο δίκτυο υποδομών, μέσω των οποίων μπορεί να διακινεί φυσικό αέριο διαφορετικών προελεύσεων. Η συμφωνία BOTAŞ–Bulgargaz του 2023, για έως 1,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, είναι χαρακτηριστική. Επιπλέον, τον Ιούλιο του 2026, η βουλγαρική πλευρά δήλωσε ότι είχε διαπραγματευθεί ευνοϊκότερους όρους, οι οποίοι θα καθιστούσαν την τουρκική οδό ιδιαίτερα ανταγωνιστική.

Η σημασία της τουρκικής στρατηγικής δεν περιορίζεται στην προμήθεια φυσικού αερίου. Η Άγκυρα διεκδικεί τη δυνατότητα να συγκεντρώνει ποσότητες διαφορετικής προέλευσης, να τις διοχετεύει μέσω των δικών της υποδομών και να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος την πρόσβαση των Βαλκανίων στην ενέργεια. Εάν το επιτύχει, περιορίζει τον εμπορικό ρόλο της Ελλάδας, ακόμη κι όταν το αέριο που διακινεί είναι αμερικανικό.

Στο πλαίσιο αυτό, δύσκολα αποφεύγεται το συμπέρασμα πως ένας Κάθετος Διάδρομος με αφετηρία την Ελλάδα περιορίζει τη δυνατότητα της Τουρκίας να συγκεντρώνει στα χέρια της τον έλεγχο της πρόσβασης των Βαλκανίων στο εισαγόμενο αέριο. Το κυρίαρχο ζήτημα για τις ΗΠΑ είναι η διάθεση του αμερικανικού LNG. Μπορούν να προμηθεύουν αέριο και στις δύο χώρες, χωρίς κατ’ ανάγκην να ενδιαφέρονται εξίσου για το ποια θα ελέγχει τη διαμετακόμισή του. Ουσιαστικά, κι αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα των συγκεκριμένων εξελίξεων, η σύγκρουση Ελλάδας–Τουρκίας δεν αφορά την προέλευση του αερίου, αλλά τον έλεγχο της πύλης εισόδου στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η σύγκλιση αυτών των εξελίξεων θέτει αναπόφευκτα το ερώτημα μήπως η υπόθεση Guilfoyle αποτελεί και έκφραση μιας ενδοαμερικανικής σύγκρουσης για τις ενεργειακές προτεραιότητες στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ο Barrack διαθέτει άμεση πρόσβαση στον Trump, κατά τα φαινόμενα πιο αποτελεσματική από εκείνη που υποτίθεται πως διέθετε η Guilfoyle, και προωθεί έναν περιφερειακό ρόλο για την Τουρκία που σε σημαντικό βαθμό ανταγωνίζεται τον ελληνικό Κάθετο Διάδρομο.

Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο Μπάρακ παραινέβει για την απομάκρυνση της πρέσβειρας. Υπάρχει, όμως, το ερώτημα γιατί η WSJ επέδειξε τέτοια εμμονή με το θέμα Guilfoyle, στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, με σταδιακές αποκαλύψεις και με εμπλοκή ενεργών πολιτικών προσώπων. Και υπάρχουν, ταυτόχρονα, επαρκείς ενδείξεις διαφορετικών στρατηγικών προτεραιοτήτων ώστε το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης γεωπολιτικής σύγκρουσης, με αντίπαλα εθνικά συμφέροντα αλλά και διαφορετικές επιδιώξεις μέσα στην ίδια την αμερικανική διοίκηση, να μην μπορεί να αγνοηθεί.

Σε κάθε περίπτωση, το ζήτημα δεν είναι η τύχη μιας πρέσβειρας, αλλά η κατεύθυνση της αμερικανικής στρατηγικής. Η απομάκρυνση της Γκίλφοϊλ μπορεί να αποτελεί ένα προσωπικό επεισόδιο. Μπορεί, όμως, ταυτόχρονα να σηματοδοτεί και μια μετατόπιση των ισορροπιών ισχύος στην περιοχή. Για την Ελλάδα το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο: αν θα παραμείνει κύρια ενεργειακή πύλη προς την Ανατολική Ευρώπη ή αν η Τουρκία θα κατορθώσει να περιορίσει τον ρόλο της.

Η απάντηση δεν πρέπει να αναζητηθεί στις… «εξηγήσεις» της Ουάσιγκτον για την απομάκρυνση, αλλά στις ενεργειακές συμφωνίες –και κυρίως στις λεπτομέρειές τους– καθώς και στις γεωπολιτικές επιλογές που θα ακολουθήσουν. Εκεί θα κριθεί αν η Guilfoyle ήταν απλώς ένα πρόσωπο που απομακρύνθηκε λόγω της συμπεριφοράς του ή αν υπήρξε ταυτόχρονα και το πρώτο θύμα μιας βαθύτερης ανακατανομής ισχύος.

Διαβάστε επίσης

Η τέλεια οικονομική καταιγίδα και ποιος θα την πληρώσει