Γαλλικά ομόλογα: Οι αγορές «τρέμουν» την κρίση χρέους στο Παρίσι – Πώς επηρεάζονται Ελλάδα και Ιταλία;

Με εκατοντάδες χιλιάδες νέους να συμμετέχουν σε διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη Γαλλία, τα επεισόδια βίας να πολλαπλασιάζονται και τα γαλλικά ομόλογα να δέχονται ισχυρές πιέσεις, ο βουλευτής της ριζοσπαστικής Αριστεράς Λουί Μπογιάρ παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα τη δική του λύση στα προβλήματα της κυβέρνησης.

«Είστε ανίκανοι να καταλάβετε τι θέλουν οι νέοι», φώναξε ο 26χρονος βουλευτής στον υπουργό Παιδείας Εντουάρ Ζεφρέ, κατά τη διάρκεια μιας έντονης αντιπαράθεσης στη γαλλική Εθνοσυνέλευση. «Για να λυθούν όλα αυτά, θα πρέπει να βγάλετε το μπλοκ επιταγών σας».

Το πρόβλημα είναι ότι η Γαλλία δύσκολα μπορεί να αντέξει τα 10 δισ. ευρώ (11,2 δισ. δολάρια) που ζητούν οι μαθητές και φοιτητές που διαδηλώνουν.

Αντιθέτως, έπειτα από χρόνια εκτεταμένων δημόσιων δαπανών για την αντιμετώπιση διαδοχικών κρίσεων, οι επενδυτές χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ελέγξει ένα χρέος που αυξάνεται γρήγορα και γίνεται ολοένα ακριβότερο στην εξυπηρέτησή του.

Το κύμα πωλήσεων των τελευταίων εβδομάδων έχει ήδη εκτοξεύσει το κόστος δανεισμού της χώρας σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα. Την Παρασκευή, το ασφάλιστρο κινδύνου των γαλλικών δεκαετών ομολόγων έναντι των αντίστοιχων ιταλικών έφτασε σε ιστορικό υψηλό.

Και η Γαλλία βρίσκεται μόλις στην αρχή μιας περιόδου πολιτικής αναταραχής που ενδέχεται να διαρκέσει μήνες.

Οι ανησυχίες για τα δημόσια οικονομικά, οι οποίες επικεντρώνονται πλέον στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, αναμένεται να συνεχιστούν έως τις προεδρικές εκλογές του 2027, ενδεχομένως και πέρα από αυτές.

Οι επενδυτές αντιμετωπίζουν με νευρικότητα τις προτάσεις των επικρατέστερων διεκδικητών της προεδρίας. Ο ένας παρουσιάζει ιδιαίτερα φιλόδοξους δημοσιονομικούς στόχους, τους οποίους αναλυτές θεωρούν μη ρεαλιστικούς, ενώ ο άλλος προβάλλει την ακραία ιδέα της διαγραφής χρέους.

«Υπάρχει ένας συνδυασμός αδύναμης οικονομικής δραστηριότητας, σοβαρής δημοσιονομικής κρίσης και ανησυχιών για τις προεδρικές εκλογές», δήλωσε ο Μισέλ Σαπέν, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και ξανά από το 2014 έως το 2017.

«Η πολιτική αβεβαιότητα τροφοδοτεί και ενισχύει πραγματικές ανησυχίες», πρόσθεσε.

Ο φόβος μετάδοσης της κρίσης και οι συγκρίσεις με την Ελλάδα

Χωρίς να διαφαίνεται σαφής διέξοδος, εντείνονται οι εκτιμήσεις για το πού θα μπορούσε να οδηγήσει η κρίση.

Για την Ευρώπη, πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό σενάριο. Εκείνο που προκαλεί μεγαλύτερο προβληματισμό είναι οι ενδείξεις ότι οι πιέσεις επεκτείνονται και στα ομόλογα άλλων χωρών, επαναφέροντας τον φόβο της μετάδοσης της κρίσης.

Ο όρος παραπέμπει στην ελληνική κρίση χρέους, η οποία πριν από περίπου 15 χρόνια απείλησε να διασπάσει την ευρωζώνη.

Τα spreads των ιταλικών και των ελληνικών ομολόγων έχουν επίσης αυξηθεί τις τελευταίες εβδομάδες, ενώ το ευρώ έχει υποχωρήσει, καθώς οι ανησυχίες για τη Γαλλία επηρεάζουν και άλλες αγορές.

Από την αρχή του μήνα, το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα έχει καταγράψει απώλειες έναντι όλων των υπόλοιπων νομισμάτων της ομάδας G10.

Η Γαλλία, ιδρυτικό μέλος της ευρωπαϊκής ενοποίησης που οδήγησε στη δημιουργία της ΕΕ, θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη μεγαλύτερη δοκιμασία, κυρίως λόγω του μεγέθους της και του παραδοσιακού της ρόλου ως χώρας που συμβάλλει στην προστασία της ευρωπαϊκής σταθερότητας και όχι ως πηγής προβλημάτων.

Πρόκειται για μια οικονομία 3 τρισ. ευρώ, με δημόσιο χρέος περίπου 3,6 τρισ. ευρώ — σχεδόν δεκαπλάσιο από το ελληνικό χρέος το 2010.

Υπάρχουν, ωστόσο, και σημαντικές διαφορές.

Η Γαλλία εξακολουθεί να έχει πρόσβαση στις αγορές δανεισμού, ενώ οι τράπεζες, που κατέχουν μεγάλο όγκο γαλλικών κρατικών ομολόγων, διαθέτουν ισχυρότερη κεφαλαιακή βάση σε σχέση με το 2010. Η Ευρώπη διαθέτει επίσης αποτελεσματικότερους μηχανισμούς διάσωσης.

Κατά τον Σαπέν, το μέγεθος της Γαλλίας σημαίνει ότι «το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο», αλλά η χώρα δεν έχει αποκλειστεί από τις αγορές, όπως είχε συμβεί με την Ελλάδα.

«Η Ελλάδα δεν είχε απολύτως κανένα δημοσιονομικό περιθώριο ελιγμών. Εμείς εξακολουθούμε να έχουμε κάποιο, αλλά έχει περιοριστεί δραστικά από αυτό που θα χαρακτήριζα περισσότερο δημοσιονομική κρίση παρά κρίση χρέους», ανέφερε.

Η ΕΚΤ, η Γερμανία και τα όρια της ευρωπαϊκής παρέμβασης

Οι δυνατότητες πολιτικού συντονισμού ή εξωτερικής βοήθειας εμφανίζονται περιορισμένες.

Η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη της ΕΕ, αντιμετωπίζει τα δικά της προβλήματα, καθώς ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς βρίσκεται αντιμέτωπος με την αυξανόμενη υποστήριξη προς την Ακροδεξιά.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, από την πλευρά της, επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της νέας ανόδου του πληθωρισμού και όχι στη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής ή στην ενεργοποίηση έκτακτων εργαλείων για τη στήριξη μιας μεμονωμένης χώρας.

Παράλληλα, η ΕΚΤ οδεύει προς πιθανή αλλαγή ηγεσίας, καθώς η πρόεδρός της, Κριστίν Λαγκάρντ, πρώην υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας, φαίνεται να πλησιάζει προς την αποχώρησή της.

Οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ έχουν δηλώσει ότι δεν θεωρούν αναγκαία την ενεργοποίηση έκτακτων μηχανισμών.

Ωστόσο, η Λαγκάρντ ανέφερε σε κλειστή συνάντηση με υπουργούς Οικονομικών την περασμένη εβδομάδα ότι η τράπεζα διαθέτει τα εργαλεία για να σταθεροποιήσει τις αγορές, εφόσον χρειαστεί.

Τα γαλλικά ομόλογα ανέκαμψαν την Παρασκευή.

«Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή συστημική κρίση κρατικού χρέους, αλλά οι κίνδυνοι έχουν αυξηθεί σημαντικά», δήλωσε το Σαββατοκύριακο στον ραδιοφωνικό σταθμό Deutschlandfunk ο Μίχαελ Τόιρερ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Bundesbank.

Σχεδόν στο 5% η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς

Τα γαλλικά περιουσιακά στοιχεία έχουν δεχθεί το μεγαλύτερο μέρος των πιέσεων.

Η απόδοση του δεκαετούς κρατικού ομολόγου της χώρας πλησίασε αυτόν τον μήνα το 5%. Έκτοτε έχει υποχωρήσει στο 4,85%, παραμένει όμως αισθητά υψηλότερα από το επίπεδο κάτω του 4% όπου βρισκόταν πριν από δύο μήνες.

Μια ασυνήθιστη εξέλιξη είναι ότι οι αποδόσεις των ομολόγων ολοένα περισσότερων γαλλικών επιχειρήσεων βρίσκονται πλέον χαμηλότερα από εκείνες των κρατικών τίτλων αντίστοιχης διάρκειας.

Την ίδια στιγμή, ο χρηματιστηριακός δείκτης CAC 40 έχει υποχωρήσει περίπου 10% τους τελευταίους δύο μήνες.

Οι εξελίξεις αυτές, ωστόσο, δεν αποτελούν το βασικό μέλημα των διαδηλωτών, οι οποίοι αντιδρούν στις συνθήκες που αντιμετωπίζουν καθημερινά.

Ζητούν χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση του υπερπληθυσμού στις σχολικές τάξεις και την ανακαίνιση πεπαλαιωμένων σχολικών κτιρίων, ενώ καταγγέλλουν ότι η κυβέρνηση βρήκε πόρους για την αύξηση των αμυντικών δαπανών, την ώρα που πάγωσε άλλους προϋπολογισμούς.

«Δεν είμαστε πολιτικοί. Δεν είναι δική μας δουλειά να πούμε από πού πρέπει να βρεθούν τα χρήματα», δήλωσε ο Μάριους Μενίλ, συνγενικός γραμματέας της USL, της ένωσης μαθητών λυκείου.

«Δεν ζητάμε εστιατόρια πέντε αστέρων. Ζητάμε απλώς να μπορούμε να σπουδάζουμε σε αξιοπρεπείς συνθήκες», πρόσθεσε.

Οι κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν στα τέλη Σεπτεμβρίου, έχουν έκτοτε εξαπλωθεί, ενώ ορισμένες εξελίχθηκαν σε βίαια επεισόδια.

Χιλιάδες άνθρωποι έχουν συλληφθεί και εκατοντάδες αστυνομικοί και διαδηλωτές έχουν τραυματιστεί.

Στο τέλος της περασμένης εβδομάδας, η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να στείλει περίπου 3.000 εκπαιδευτικούς σε σχολεία με ελλείψεις προσωπικού.

Οι διοργανωτές σχεδιάζουν νέα ημέρα κινητοποιήσεων την Τρίτη.

Οι προεδρικές εκλογές και η πολιτική πίεση στον Μακρόν

Με τις προεδρικές εκλογές να απέχουν μόλις επτά μήνες, η ηγέτιδα της Ακροδεξιάς Μαρίν Λεπέν και ο αριστερός αντίπαλός της Ζαν-Λικ Μελανσόν επιχειρούν να αξιοποιήσουν τη δημόσια δυσαρέσκεια.

Και οι δύο υπόσχονται να κλείσουν τον κύκλο μιας δεκαετίας οικονομικών πολιτικών του Εμανουέλ Μακρόν, τις οποίες κατηγορούν ότι ευνόησαν τους πλούσιους εις βάρος των εργαζομένων.

Ο Μακρόν δεν μπορεί να διεκδικήσει νέα θητεία λόγω του συνταγματικού ορίου, ενώ οι πιθανοί πολιτικοί διάδοχοί του δυσκολεύονται στις δημοσκοπήσεις απέναντι στη δυναμική των αντιπάλων τους.

Τα προειδοποιητικά σημάδια για τα δημόσια οικονομικά

Τα δημοσιονομικά προβλήματα της Γαλλίας δεν είναι μοναδικά μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αδυναμία της χώρας να αλλάξει πορεία έχει πλέον θορυβήσει τους επενδυτές.

Η κρίση διαμορφώνεται εδώ και πολλά χρόνια.

Η Γαλλία δεν έχει καταγράψει πλεονασματικό προϋπολογισμό για περισσότερο από μισό αιώνα, ενώ το δημόσιο χρέος αναμένεται να ξεπεράσει το 120% του ΑΕΠ μέσα στους επόμενους 12 μήνες, από λιγότερο από 100% το 2019.

Οι δαπάνες για τόκους αναμένεται να υπερβούν τα 90 δισ. ευρώ το 2027, ποσό μεγαλύτερο από τον ετήσιο προϋπολογισμό για την εκπαίδευση, απορροφώντας σημαντικό μέρος των ήδη περιορισμένων δημοσιονομικών πόρων.

Όταν ο Μακρόν ανέλαβε την προεδρία το 2017, δεσμεύτηκε να βγάλει τη Γαλλία από την παγίδα των ελλειμμάτων μέσω της οικονομικής ανάπτυξης, προωθώντας φορολογικές μειώσεις υπέρ των επιχειρήσεων και μεταρρυθμίσεις για μεγαλύτερη ευελιξία στην αγορά εργασίας.

Αρχικά, τα μέτρα φάνηκαν να αποδίδουν, καθώς το δημοσιονομικό έλλειμμα υποχώρησε κάτω από το 3% του ΑΕΠ και η οικονομική ανάπτυξη ξεπέρασε το 2%.

Ωστόσο, οι πολιτικές που χάρισαν στον Μακρόν τον χαρακτηρισμό «πρόεδρος των πλουσίων» τροφοδότησαν την οργή για τις αυξήσεις στους φόρους καυσίμων, οι οποίες πυροδότησαν τις κινητοποιήσεις των «Κίτρινων Γιλέκων» το 2018 και το 2019.

Ο Γάλλος πρόεδρος αναγκάστηκε να αλλάξει πορεία, προσφέροντας φορολογικές ελαφρύνσεις και άλλα μέτρα για να κατευνάσει τους διαδηλωτές.

Ακολούθησαν η πανδημία και το πληθωριστικό σοκ, που οδήγησαν στη διάθεση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Ο πολιτικός κατακερματισμός μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2024 ενίσχυσε αυτή την τάση.

Οι σπάνιες στιγμές συμφωνίας μεταξύ αντίπαλων πολιτικών δυνάμεων, από τη ριζοσπαστική Αριστερά έως την Ακροδεξιά, σημειώθηκαν κυρίως στις ψηφοφορίες για την ανατροπή κυβερνήσεων μειοψηφίας που επιχειρούσαν να διορθώσουν τη δημοσιονομική κατάσταση.

Ο κίνδυνος ενός φαύλου κύκλου χρέους

Καθώς το μέγεθος του προβλήματος αυξάνεται, η Γαλλία χρειάζεται αυστηρότερη δημοσιονομική προσαρμογή.

Για τους ψηφοφόρους, όμως, ο τεχνικός αυτός όρος μεταφράζεται σε περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων, που θα επιδεινώσουν τις συνθήκες διαβίωσής τους.

«Προσπαθώ να διατηρήσω την ελπίδα μου, αλλά είναι δύσκολο», δήλωσε ο Σοάν Μπουτζαντί, 17χρονος μαθητής που συμμετείχε την περασμένη εβδομάδα σε διαδήλωση στο σχολείο Louis Pasteur του Στρασβούργου.

«Δεν έχω αρκετές γνώσεις για να σας πω σήμερα αν ο καπιταλισμός είναι καλό σύστημα ή όχι. Αλλά από όσα βλέπω τώρα, ο καπιταλισμός βλάπτει τους ανθρώπους και τις οικογένειες», πρόσθεσε.

Το ανεξάρτητο όργανο δημοσιονομικής εποπτείας της χώρας συγκαταλέγεται σε εκείνους που προειδοποιούν ότι η Γαλλία πρέπει να αναλάβει δράση για να αποφύγει μια «σπειροειδή αύξηση του χρέους λόγω του φαινομένου της χιονοστιβάδας».

Ωστόσο, ο σημερινός πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί βρίσκεται αντιμέτωπος με το ίδιο αδιέξοδο που αντιμετώπισαν οι δύο προκάτοχοί του, οι οποίοι αναγκάστηκαν να παραιτηθούν όταν επιχείρησαν να εφαρμόσουν διορθωτικά μέτρα.

Η φετινή διαδικασία κατάρτισης του προϋπολογισμού είναι ακόμη δυσκολότερη, καθώς η επιβράδυνση της οικονομίας έχει ανατρέψει τους κυβερνητικούς στόχους.

Η κυβέρνηση έχει προτείνει αυστηρό περιορισμό των δαπανών για το 2027, προκειμένου απλώς να επιτύχει τον στόχο για έλλειμμα 5%, τον οποίο αναμένεται να χάσει φέτος.

Η Λεπέν επιχείρησε να καθησυχάσει ορισμένες από τις ανησυχίες των αγορών, παρουσιάζοντας ένα φιλόδοξο σχέδιο που, σύμφωνα με την ίδια, θα μπορούσε να περιορίσει απότομα το έλλειμμα στο 3,7% το επόμενο έτος.

Αν και επενδυτές θεώρησαν ότι το σχέδιο κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, παραμένει έντονος ο σκεπτικισμός για το κατά πόσο είναι εφικτή η τεράστια δημοσιονομική προσαρμογή που απαιτείται.

Η Pacific Investment Management Co. (Pimco), ένας από τους μεγαλύτερους επενδυτές ομολόγων παγκοσμίως, γνωστοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι διατηρεί τη μακροχρόνια θέση της για σημαντικά μειωμένη έκθεση σε γαλλικά κρατικά ομόλογα, εκτιμώντας ότι οι πιέσεις θα συνεχίσουν να εντείνονται.

«Το κύμα πωλήσεων στα γαλλικά ομόλογα και η κοινωνική αναταραχή λειτουργούν πλέον μέσα σε έναν φαύλο κύκλο αλληλοτροφοδότησης, στον οποίο καθοριστικό ρόλο παίζει η πολιτική πόλωση της χώρας», δήλωσε ο Τιερί Βίζμαν, αναλυτής επιτοκίων της Macquarie Group.

«Ο τερματισμός της μίας κρίσης θα βοηθήσει στην επίλυση της άλλης, εφόσον αυτό είναι εφικτό», πρόσθεσε.

Τα hedge funds ενισχύουν τη μεταβλητότητα των γαλλικών ομολόγων

Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, οι έντονες διακυμάνσεις στις τιμές των γαλλικών ομολόγων έχουν επιδεινωθεί από τη δραστηριότητα των hedge funds.

Τα επενδυτικά αυτά κεφάλαια είχαν τοποθετηθεί μαζικά σε συναλλαγές τύπου carry trade, επιδιώκοντας να επωφεληθούν από την πρόσθετη απόδοση που προσφέρουν τα γαλλικά ομόλογα έναντι των ασφαλέστερων γερμανικών τίτλων ή των συμβάσεων ανταλλαγής επιτοκίων.

Αρχές, μεταξύ των οποίων και η ΕΚΤ, προειδοποιούν εδώ και καιρό ότι, παρότι τα hedge funds μπορούν να βοηθούν στην απορρόφηση της αυξημένης προσφοράς κρατικού χρέους, η παρουσία τους ενισχύει τη μεταβλητότητα των αγορών.

«Η πρόκληση για την ΕΚΤ είναι να προσδιορίσει πού τελειώνει η πειθαρχία που επιβάλλουν οι αγορές και πού αρχίζει η χρηματοπιστωτική αστάθεια», σημειώνει η Σιμόνα Ντέλε Κιάιε, επικεφαλής οικονομολόγος του Bloomberg Economics για την ευρωζώνη.

Λεσκίρ: Η Γαλλία δεν χρειάζεται παρέμβαση από «το χέρι του Θεού»

Καθώς η πιθανότητα παρέμβασης της ΕΚΤ έχει αρχίσει να συζητείται ολοένα περισσότερο σε σχέση με τη Γαλλία, ο υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ αναγκάστηκε να επαναλάβει ότι η χώρα δεν χρειάζεται μια παρέμβαση από το «χέρι του Θεού».

Την περασμένη εβδομάδα συναντήθηκε με επενδυτές στο Λονδίνο, ενώ μίλησε και σε φοιτητές.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ένας από τους παρευρισκομένους τον ρώτησε ποια συμβουλή θα έδινε στον πιθανό διάδοχό του.

Η απάντησή του συνόψισε και τη δυσκολία της δικής του αποστολής.

«Απλώς να είναι γενναίος. Είναι εύκολο να το λες, αλλά δεν είναι εύκολο να το κάνεις», είπε στο ακροατήριο.

«Μερικές φορές μπορεί να χάσεις εκλογές, αλλά αν κάνεις το σωστό, πιστεύω ότι στο τέλος βρίσκεσαι σε καλύτερη θέση».