Για αιώνες, η ναυτική ισχύς μετριόταν σε πλοία, πυροβόλα, ταχύτητα και αριθμό πληρωμάτων. Αργότερα προστέθηκαν οι πύραυλοι, τα υποβρύχια, τα αεροπλανοφόρα και οι δορυφόροι.

Σήμερα, όμως, εισερχόμαστε σε μία εποχή όπου ένα κράτος μπορεί να δεχθεί σοβαρό πλήγμα στη θάλασσα χωρίς να έχει προηγηθεί ούτε μία κανονιοβολή.

Αρκεί να χάσει κάτι πολύ πιο θεμελιώδες: την ικανότητα να γνωρίζει με βεβαιότητα τι πραγματικά συμβαίνει γύρω του.

Παρεμβολές και παραποίηση δορυφορικών σημάτων, κυβερνοεπιθέσεις σε λιμένες και πλοία, μη επανδρωμένα θαλάσσια και εναέρια συστήματα, τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματοποιημένη ανάλυση τεράστιου όγκου δεδομένων και παραπλανητικές ηλεκτρονικές ενδείξεις δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον επιχειρήσεων.

Η θάλασσα παραμένει ίδια. Ο τρόπος όμως με τον οποίο μπορεί κάποιος να την ελέγξει —ή να προκαλέσει σύγχυση μέσα σε αυτή— αλλάζει ριζικά.

Δεν είναι τυχαίο ότι τον Οκτώβριο η Ελλάδα, στο πλαίσιο της προεδρίας της στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, φέρνει σε υψηλού επιπέδου συζήτηση τις αναδυόμενες τεχνολογίες με ιδιαίτερη έμφαση στη θαλάσσια ασφάλεια.

Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό.

Το σύγχρονο πλοίο αποτελεί πλέον έναν κινούμενο ψηφιακό κόμβο. Η ναυσιπλοΐα εξαρτάται από δορυφορικά συστήματα προσδιορισμού θέσης, ηλεκτρονικούς χάρτες, συστήματα αναγνώρισης και επικοινωνιών, αυτοματισμούς και δίκτυα δεδομένων. Οι λιμένες λειτουργούν με αντίστοιχη ψηφιακή εξάρτηση.

Αυτή η τεχνολογική εξέλιξη έχει αυξήσει εντυπωσιακά την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της ναυτιλίας. Δημιούργησε όμως ταυτόχρονα νέα σημεία ευπάθειας.

Τι συμβαίνει όταν το στίγμα που εμφανίζεται στη γέφυρα δεν είναι το πραγματικό; Όταν ένα σύστημα παρουσιάζει ένα πλοίο εκεί όπου δεν βρίσκεται; Όταν η επικοινωνία διακόπτεται ή όταν ένας κυβερνοεισβολέας αποκτά πρόσβαση σε κρίσιμες λιμενικές λειτουργίες;

Και κυρίως: πόσο γρήγορα μπορεί κάποιος να αντιληφθεί ότι αυτό που βλέπει δεν είναι αλήθεια;

Εδώ βρίσκεται, κατά την άποψή μου, μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στη σύγχρονη θαλάσσια ασφάλεια.

Στο παρελθόν, το βασικό ερώτημα ήταν εάν μπορούσαμε να εντοπίσουμε την απειλή.

Σήμερα πρέπει να απαντήσουμε σε ένα δυσκολότερο ερώτημα:

Μπορούμε να εμπιστευθούμε την πληροφορία με την οποία την εντοπίζουμε;

Η διαφορά είναι τεράστια.

Διότι η τεχνολογία επιτρέπει πλέον σε έναν αντίπαλο όχι μόνο να αποκρύψει την παρουσία του, αλλά ενδεχομένως να δημιουργήσει μία διαφορετική εικόνα της πραγματικότητας. Και όταν μία λανθασμένη εικόνα μεταφέρεται σε κέντρα επιχειρήσεων, γέφυρες πλοίων ή μηχανισμούς λήψης αποφάσεων, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται σε ένα τεχνικό συμβάν.

Μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη εκτίμηση, σε ατύχημα ή ακόμη και σε ανεπιθύμητη κλιμάκωση.

Για την Ελλάδα το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η γεωγραφία του Αιγαίου, η πυκνότητα της ναυσιπλοΐας, η Ανατολική Μεσόγειος, οι μεγάλοι ελληνικοί λιμένες και, φυσικά, το μέγεθος της ελληνόκτητης ναυτιλίας δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η τεχνολογική ασφάλεια δεν μπορεί πλέον να θεωρείται συμπληρωματική της θαλάσσιας ασφάλειας.

Είναι θαλάσσια ασφάλεια.

Γι’ αυτό και η νέα εποχή απαιτεί κάτι περισσότερο από περισσότερα και ισχυρότερα μέσα. Απαιτεί ανθεκτικά συστήματα, εναλλακτικές δυνατότητες πλοήγησης και επικοινωνίας, συνεχή εκπαίδευση, ανθρώπινη κρίση και κυρίως την ικανότητα να λειτουργούμε όταν η τεχνολογία στην οποία έχουμε μάθει να βασιζόμαστε πάψει ξαφνικά να είναι αξιόπιστη.

Η τεχνητή νοημοσύνη και τα μη επανδρωμένα συστήματα θα αλλάξουν αναμφίβολα τη θάλασσα. Δεν πρέπει όμως να κάνουμε το λάθος να πιστέψουμε ότι η τεχνολογία καταργεί τον ανθρώπινο παράγοντα.

Αντίθετα, όσο περισσότερο αυτοματοποιείται το περιβάλλον, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτά ο άνθρωπος που μπορεί να αναγνωρίσει ότι το σύστημα κάνει λάθος.

Ο επόμενος μεγάλος ανταγωνισμός στη θάλασσα, επομένως, δεν θα αφορά μόνο ποιος διαθέτει περισσότερα πλοία.

Θα αφορά ποιος βλέπει πρώτος, ποιος καταλαβαίνει ταχύτερα και ποιος μπορεί να εξακολουθεί να επιχειρεί όταν τα ψηφιακά δεδομένα γύρω του παύσουν να είναι βέβαια.

Γιατί ο πιο επικίνδυνος αντίπαλος του αύριο ίσως δεν είναι εκείνος που θα καταφέρει να κρυφτεί από τα ραντάρ μας. Ίσως είναι εκείνος που θα καταφέρει να μας κάνει να εμπιστευθούμε μια πραγματικότητα που δεν υπάρχει.

Και απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ο φόβος απέναντι στην τεχνολογία, αλλά η γνώση, η προετοιμασία και η διαρκής επαγρύπνηση. Η πραγματική αποτροπή του αύριο θα αρχίζει από την ικανότητα να ξεχωρίζουμε το πραγματικό από το κατασκευασμένο, το σήμα από την παραπλάνηση και την πληροφορία από τη χειραγώγηση.

Οι θάλασσες υπήρξαν πάντοτε πεδίο ισχύος. Στον 21ο αιώνα γίνονται ταυτόχρονα και πεδίο δεδομένων, αλγορίθμων και αόρατων παρεμβάσεων. Και σε αυτό το περιβάλλον, θα υπερισχύει όχι μόνο εκείνος που διαθέτει τα ισχυρότερα μέσα, αλλά εκείνος που διατηρεί καθαρή εικόνα, ψύχραιμη κρίση και ετοιμότητα όταν γύρω του η βεβαιότητα καταρρέει.

Διαβάστε επίσης:

Ναυτιλιακή Λέσχη: Δύο γεύματα εργασίας μέσα στον Οκτώβριο

Ελένη Πολυχρονοπούλου: Στην πρώτη γραμμή της νέας ευρωπαϊκής τεχνολογικής στρατηγικής για τη ναυτιλία

Celestyal: Η Ελλάδα στο DNA της εταιρείας – νέοι προορισμοί και μήνυμα για σταθερούς κανόνες στην κρουαζιέρα