Γιατί πάει στη Σερβία ο Σταύρος Παπασταύρου – Οι κρίσιμες συζητήσεις για τον Κάθετο Διάδρομο

Στη σύσκεψη θα συμμετάσχουν, εκτός από την πολιτική ηγεσία, και οι Διαχειριστές ΔΕΣΦΑ και ΑΔΜΗΕ καθώς και οι Διαχειριστές των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου των τεσσάρων χωρών, στο πλαίσιο της συνεργασίας που έχει ήδη ξεκινήσει με στόχο την ενίσχυση των διασυνδέσεων και τη δημιουργία ενός πολύ πιο πυκνού ενεργειακού δικτύου στην περιοχή.

Η συνάντηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το ζητούμενο είναι να θεσμοθετηθεί η ομάδα εργασίας για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου και να λειτουργεί ανεξάρτητα απο τις πολιτικές εξελίξεις. Σε πρώτο πλάνο μπαίνει ο συντονισμός των επενδύσεων που θα χρειαστούν στα εθνικά δίκτυα και στα σημεία διασύνδεσης, ώστε να δημιουργηθούν οι απαραίτητες μεταφορικές δυνατότητες για μεγαλύτερες ροές ενέργειας στον άξονα Νότου-Βορρά αλλά και προς τα Δυτικά Βαλκάνια.

Από τη Θεσσαλονίκη στη Σερβία

Το προηγούμενο κρίσιμο βήμα έγινε στις 4 Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του Southeast Europe Energy Forum, όταν οι Διαχειριστές φυσικού αερίου υπέγραψαν την επέκταση του Μνημονίου Συνεργασίας του Κάθετου Διαδρόμου και εντάχθηκαν επίσημα στην πρωτοβουλία η NOMAGAS της Βόρειας Μακεδονίας και η Transportgas Serbia. Με την προσθήκη των δύο χωρών, η πρωτοβουλία περιλαμβάνει πλέον Διαχειριστές από εννέα χώρες, από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία έως τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, την Ουκρανία και τη Μολδαβία και, πλέον, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία.

Η συμφωνία της Θεσσαλονίκης άλλαξε ουσιαστικά και τη γεωγραφία του σχεδιασμού. Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως μια σχεδόν γραμμική διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και στη συνέχεια προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Με την ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας δημιουργείται ένας δεύτερος άξονας προς τα Δυτικά Βαλκάνια και ενισχύεται η λογική ενός περιφερειακού δικτύου με περισσότερες εισόδους, εξόδους και δυνατότητες εναλλακτικής δρομολόγησης των ποσοτήτων.

Και με τη στενότερη συνεργασία των χωρών της περιοχής επιχειρείται καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών, καθορισμός των πρόσθετων επενδύσεων που απαιτούνται, ενίσχυση των αμφίδρομων ροών και αύξηση της διασυνοριακής δυναμικότητας.

Η προγραμματισμένη για τη Δευτέρα σύσκεψη στη Σερβία έρχεται επομένως ως το επόμενο βήμα, με στόχο τη δημιουργία μιας σταθερής ομάδας εργασίας  για την  προώθηση των συγκεκριμένων έργων των τεσσάρων χωρών, με σταθερότητα και συνέπεια που δεν θα επηρεάζεται από ενδεχόμενες αλλαγές στην κυβέρνηση.

Η πολιτική παράμετρος στη Σερβία

Ιδιαίτερα στη σημερινή συγκυρία,  στόχος είναι, η ρευστότητα της πολιτικής κατάστασης στη Σερβία, που βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο,   να μην επηρεάσει την ενεργειακή στρατηγική ανάπτυξης νέων δρόμων αερίου που έχει ξεκινήσει.

Για τα ενεργειακά έργα, το κρίσιμο ζητούμενο είναι η συνέχεια του σχεδιασμού ανεξάρτητα από την έκβαση της πολιτικής διαδικασίας. Η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου απαιτεί πολυετείς επενδύσεις σε υποδομές, συμφωνίες μεταξύ Διαχειριστών και στενό συντονισμό μεταξύ των κυβερνήσεων. Κατά συνέπεια, για τις εμπλεκόμενες χώρες έχει ιδιαίτερη σημασία οι δεσμεύσεις που αναλαμβάνονται τώρα σε τεχνικό και διακρατικό επίπεδο να διατηρήσουν τον χαρακτήρα μακροπρόθεσμης ενεργειακής στρατηγικής και να μη συνδεθούν με έναν συγκεκριμένο πολιτικό κύκλο στη Σερβία.

Η σημασία της Σερβίας για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου  είναι κομβική. Αποτελεί σημαντική αγορά φυσικού αερίου στα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος μέσω του οποίου οι ροές που ξεκινούν από τις ελληνικές πύλες εισόδου LNG θα αποκτήσουν πρόσβαση σε μεγαλύτερο τμήμα της περιφερειακής αγοράς.

Από το φυσικό αέριο στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις

Η συνεργασία των τεσσάρων χωρών δεν περιορίζεται, πάντως, στο φυσικό αέριο. Παράλληλα εξετάζεται η ισχυρότερη ηλεκτρική διασύνδεση της Ελλάδας με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και γενικότερα τις συμβαλλόμενες χώρες της Ενεργειακής Κοινότητας, με στόχο να αυξηθούν οι δυνατότητες μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στον άξονα Βορρά-Νότου και να περιοριστούν τα σημερινά bottlenecks και γι αυτό θα πραγματοποιηθεί και συνάντηση των Διαχειριστών ηλεκτρικής ενέργειας των τεσσάρων χωρών.

Ο σχεδιασμός αυτός αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς οι χώρες της Ενεργειακής Κοινότητας κινούνται σταδιακά προς τη σύζευξη των αγορών τους με την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η Σερβία έχει ήδη μεταφέρει στο εθνικό της δίκαιο το Electricity Integration Package, ενώ η Βόρεια Μακεδονία έχει επίσης περάσει στο στάδιο επαλήθευσης που προηγείται της σύζευξης της αγοράς της με την ΕΕ.

Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ένας ευρύτερος κύκλος επενδύσεων στα δίκτυα των Δυτικών Βαλκανίων. Στη λίστα των υπό αξιολόγηση Projects of Energy Community Interest για το 2026 περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, νέες γραμμές 400 kV μεταξύ Σερβίας, Μαυροβουνίου και Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, καθώς και ο νέος διάδρομος 400 kV μεταξύ Κοσόβου και Βόρειας Μακεδονίας, έργα που αποσκοπούν στην αύξηση των διασυνοριακών ανταλλαγών, στην ενσωμάτωση περισσότερων ΑΠΕ και στη δημιουργία ενός ισχυρότερου περιφερειακού ηλεκτρικού συστήματος.

Σημειώνεται ότι ο στρατηγικός σχεδιασμός του ΑΔΜΗΕ,  αντιμετωπίζει την ενίσχυση των διασυνδέσεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη ως βασική προϋπόθεση για μεγαλύτερες ροές ηλεκτρικής ενέργειας στον άξονα Βορρά-Νότου, για αυξημένη ασφάλεια εφοδιασμού και για την απορρόφηση μεγαλύτερης παραγωγής από ΑΠΕ. Στη στρατηγική του για την περίοδο 2026-2029 ο Διαχειριστής τοποθετεί την Ελλάδα ως πύλη μεταξύ της ευρωπαϊκής αγοράς και των ευρύτερων ενεργειακών διαδρόμων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Έτσι, το μοντέλο που διαμορφώνεται είναι ευρύτερο από έναν «Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου». Η κατεύθυνση είναι η δημιουργία ενός ενεργειακού άξονα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, στον οποίο οι υποδομές αερίου, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και η σταδιακή ενοποίηση των αγορών θα λειτουργούν συμπληρωματικά. Και η τετραμερής συνάντηση της Δευτέρας στη Σερβία φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα ακόμη βήμα ώστε αυτός ο σχεδιασμός να μεταφραστεί σε συγκεκριμένα, συντονισμένα έργα.

Διαβάστε επίσης:

Ο Κάθετος Διάδρομος, η γεωστρατηγική ενίσχυση της Ελλάδας και ο κοινός «βηματισμός» με ΗΠΑ – Η σημασία της πρώτης γεώτρησης το 2027

Τζέφρι Πάιατ στο X: Τι είπε για Κάθετο Διάδρομο και τα οφέλη από την ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας-ΗΠΑ

Κάθετος Διάδρομος: Ανοίγει ο δρόμος προς τα Δυτικά Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη (φωτό + βίντεο)