Νίκος Μουσάς: «Συναλλαγές, αντιδικίες και επιχειρηματικές αποφάσεις: Ο ρόλος του δικηγόρου»

Σαράντα χρόνια δικηγορίας έχουν οδηγήσει τον Νίκο Μουσά σε μια πεποίθηση που πηγαίνει κόντρα στη σημερινή τάση της ολοένα και πιο πρώιμης εξειδίκευσης. Για να γίνει κάποιος πραγματικά καλός νομικός σύμβουλος στις συναλλαγές, πρέπει να έχει γνωρίσει και την παθολογία των συμβάσεων. Να έχει βρεθεί, δηλαδή, στα δικαστήρια και στις διαιτησίες και να έχει δει στην πράξη τι συμβαίνει όταν μια συμφωνία που σχεδιάστηκε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων καταλήγει σε σύγκρουση.

Στη συνέντευξή του στο Mononews, ο Νίκος Μουσάς διατρέχει μέσα από τη δική του διαδρομή τέσσερις δεκαετίες επιχειρηματικής δικηγορίας, θυμάται συναλλαγές που σημάδεψαν την ελληνική αγορά, από την πρώτη μεγάλη διεθνή εξαγορά του το 1989 έως την απόκτηση του Αλουμινίου της Ελλάδος από τη Μυτιληναίος και εξηγεί πώς έχει αλλάξει η δουλειά του δικηγόρου πίσω από ένα μεγάλο deal.

Έχετε βρεθεί επί περισσότερες από τρεις δεκαετίες δίπλα σε επιχειρήσεις, τόσο στο τραπέζι των συναλλαγών όσο και όταν μια επιχειρηματική απόφαση καταλήγει σε δικαστική ή διαιτητική διαφορά. Πόσο σημαντικό θεωρείτε, ιδιαίτερα για έναν νέο δικηγόρο, να έχει εμπειρία και στα δύο αντικείμενα πριν επιλέξει την εξειδίκευσή του; Και κατά πόσο η εμπειρία από την αντιδικία επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένας δικηγόρος συμβουλεύει και δομεί μια συναλλαγή;

Η εμπειρία μου μετά από 40 χρόνια δικηγορίας, μου έχει δημιουργήσει σταθερή πεποίθηση ότι ο ιδανικός συνδυασμός είναι ότι ένας καλός νομικός σύμβουλος σε μια συναλλαγή θα πρέπει να έχει γνωρίσει από κοντά και την αντιδικία, να έχει περάσει από τα δικαστήρια, να έχει κάποια εμπειρία στην παθολογία των συμβάσεων. Αυτό θέλει χρόνια για να κτισθεί.

Η σύγχρονη τάση, κυρίως στις μεγάλες οικονομίες, είναι η εξειδίκευση εξ αρχής χωρίς χάσιμο των πρώτων χρόνων της δικηγορίας σε γενική και δικαστηριακή πρακτική. Από την άλλη, με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης σήμερα, θα μπορούσε να πει κανείς ότι η εξειδίκευση αποκτάται πολύ πιο εύκολα από παλαιότερα, η εμπειρία όμως των δικαστηρίων θέλει πολυετή και αληθινά βιώματα.

Για την ελληνική πραγματικότητα, η λύση είναι κάπου στη μέση. Η συμβουλή μου στους νέους είναι ότι τα πρώτα χρόνια της δικηγορικής τους ζωής πρέπει να προσπαθούν να κάνουν ένα rotation και να γνωρίζουν τόσο διαφορετικά αντικείμενα, από απόψεως εξειδίκευσης, όσο και να αντιμετωπίζουν την τριμερή σχέση εντολέα, αντιδίκου και δικαστή ή διαιτητή, που σου δίνει εμπειρία που δεν αποκτάται στις απλές συναλλαγές. Έτσι, θα διαμορφώσουν μία σφαιρική δικηγορική προσωπικότητα που θα μπορεί να κατασταλάξει στον τομέα που τους αρέσει περισσότερο, μαζί με τη γνώση του πώς λειτουργεί εν τοις πράγμασι η δικαιοσύνη.

Για να μπορούν να επιλέγουν πιο συνειδητά το εφαρμοστέο δίκαιο, δικαστήρια ή διαιτησία και τον τόπο αυτής και να διαμορφώνουν τις ρήτρες στις συμβάσεις τους γνωρίζοντας πώς θα τις υπερασπιστούν εάν κάτι πάει στραβά.

Στην πορεία σας έχετε συμβουλεύσει ορισμένους από τους μεγαλύτερους ελληνικούς και διεθνείς ομίλους σε σύνθετες συναλλαγές και επιχειρηματικές υποθέσεις. Ποιο ή ποια deals θεωρείτε ότι αποτέλεσαν σταθμούς για εσάς και τι ήταν αυτό που τα έκανε ιδιαίτερα απαιτητικά από νομική αλλά και επιχειρηματική σκοπιά;

Θυμάμαι πάντα την πρώτη μου μεγάλη διεθνή συναλλαγή, μόλις είχα επιστρέψει από την Αμερική, το 1989, όταν μία πολυεθνική τσιμεντοβιομηχανία εξαγόρασε μια σειρά από λατομικές επιχειρήσεις. Ήταν μία από τις πρώτες σημαντικές εξαγορές και επενδύσεις της εποχής στην Ελλάδα. ’Έχω μια πολύ καλή ανάμνηση από την ευγένεια και τη συναδελφικότητα προς ένα νεαρό συνάδελφό του, του αείμνηστου Κωνσταντίνου Κυριακίδη, ο οποίος ενεργούσε για τους αγοραστές, αλλά και την οργάνωση του γραφείου του, την αρτιότητα των κειμένων, τα οποία βασίζονταν στα διεθνή πρότυπα τέτοιων συναλλαγών.

Ξεχωριστή εμπειρία ήταν η συμμετοχή μου στην εξαγορά από την Μυτιληναίος (ΜETLEN) του Αλουμινίου της Ελλάδος από την Alcan, η οποία ξεκίνησε το 2004 και η ολοκλήρωσή της είχε και επόμενα απαιτητικά στάδια. Ήταν μια εξαιρετικά σύνθετη συναλλαγή που είχε τα πάντα.

Η πρωτοτυπία του εγχειρήματος, η πολυπλοκότητα της επιχείρησης και των εκκρεμοτήτων της, οι διαπραγματεύσεις και η κατάληξη σε συμφωνία με την Alcan, εν τέλει η αναβίωση μίας εμβληματικής βιομηχανίας για τη χώρα χάρη στην οπτική του Ευάγγελου Μυτιληναίου και τον μακροπρόθεσμο ορίζοντα με τον οποίο προσεγγίζει πάντοτε τις επιχειρηματικές ευκαιρίες, κατέστησαν το deal αυτό πρωτοποριακό για τα ελληνικά δεδομένα. Το αποτέλεσμα, όπως αποδεικνύεται από την πορεία της επιχείρησης μέχρι σήμερα, υπήρξε εξαιρετικά επιτυχημένο και έχει καταστήσει την βιομηχανία αυτή παγκόσμιο υπόδειγμα ανθεκτικότητας και βιώσιμης ανάπτυξης.

Ανάμεσα σε διάφορα άλλα, αυτά που συνοπτικά ανέφερα θα μου μείνουν σαν εμπειρίες λόγω της ιστορικότητας και της σημαντικότητάς τους αλλά και του πρωτογενούς κόπου που απαιτείτο λόγω έλλειψης ακόμη των τεχνολογικών ευκολιών που υπάρχουν σήμερα.

Τα τελευταία χρόνια το γραφείο σας έχει βρεθεί πίσω από μια σειρά συναλλαγών που άλλαξαν τον χάρτη της ελληνικής αγοράς ενέργειας, από τις εξαγορές Watt+Volt, Volterra και EfaEnergy μέχρι νεότερες στρατηγικές συνεργασίες όπως η συνεργασία Metlen – Ομίλου Τσάκου. Τι κάνει σήμερα ένα ενεργειακό deal διαφορετικό από μια κλασική εξαγορά;

Οι ενεργειακές M&A συναλλαγές διαφοροποιούνται από τις τυπικές εμπορικές M&A σε αρκετά κρίσιμα σημεία, τα οποία επηρεάζουν τόσο το due diligence όσο και τη δομή της συναλλαγής.

Το πρώτο και σημαντικότερο είναι η το ρυθμιστικό περιβάλλον της δραστηριότητας. Πέραν του ανταγωνισμού, εμπλέκονται και οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές, καθώς η αλλαγή ελέγχου επιχείρησης που μπορεί να κατέχει άδειες παραγωγής, διανομής ή προμήθειας, ενδέχεται να υπόκειται σε ειδικές απαιτήσεις γνωστοποίησης, έγκρισης ή τροποποίησης της σχετικής άδειας και επομένως απαιτείται γνώση του εφαρμοστέου κανονιστικού πλαισίου και αντιμετώπιση των οικείων απαιτήσεων. Αυτό αποτυπώνεται σε πολύ περισσότερα Conditions Precedent στο SPA και μακρύτερο long-stop date απ’ ό,τι σε ένα συνηθισμένο deal.

Το περιβαλλοντικό και αδειοδοτικό στοιχείο είναι βαρύνουσας σημασίας. Στις δηλώσεις-εγγυήσεις (Representations & Warranties), πέραν των συνήθων (περί εγκύρων τίτλων, συμβατικών σχέσεων, αντιδικιών, λογαριασμών), το ενεργειακό SPA περιλαμβάνει ειδικές διαβεβαιώσεις για εγκυρότητα και πληρότητα αδειών/παραχωρήσεων, συμμόρφωση με ΑΕΠΟ, ύπαρξη ή μη ιστορικής ρύπανσης, χρήσεις και εξασφάλιση γης, εγκυρότητα PPA συμβάσεων και τυχόν change-of-control ρητρών σε αυτές.

Η αποτίμηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μακροπρόθεσμα συμβόλαια και από την έκθεση σε μεταβλητότητα τιμών ενέργειας/commodities, με αντίστοιχες ρήτρες αλλαγής ελέγχου (change-of-control) στις χρηματοδοτικές συμβάσεις και στα project finance documents, κάτι που είναι σπανιότερο σε συνήθεις εμπορικές συναλλαγές.

Τέλος, στο MAC clause (ρήτρα ουσιώδους δυσμενούς μεταβολής), η εμπορική σύμβαση απόκτησης συνήθως αφορά ουσιώδη δυσμενή μεταβολή στην επιχείρηση/αγορά. Στο ενεργειακό deal το MAC μπορεί να διευρύνεται ώστε να καλύπτει ρυθμιστική μεταβολή (π.χ. αλλαγή tariff regime ή ανάκληση άδειας) ως αυτοτελές γεγονός.

Οι ρήτρες επίλυσης διαφορών συνήθως καταλήγουν στην διαιτησία λόγω της ανάγκης εξειδίκευσης, ενώ σε ένα καθαρά εγχώριο εμπορικό deal το ελληνικό δίκαιο/δικαστήρια συχνά αρκούν χωρίς ιδιαίτερη διαπραγμάτευση. Ως προς το ουσιαστικό δίκαιο, αυτό μπορεί να είναι αλλοδαπό, ιδίως εάν εμπλέκονται αλλοδαποί συμβαλλόμενοι, αλλά με μεγάλη συμμετοχή του αναγκαστικού ελληνικού ρυθμιστικού δικαίου.

Ας μην παραλείψουμε το ότι ο ενεργειακός τομέας είναι από τους πλέον στοχευμένους σε καθεστώτα κυρώσεων, οπότε το sanctions/export control DD αποκτά αυξημένη βαρύτητα σε σχέση με άλλους κλάδους.

Συχνά βλέπουμε έναν δικηγόρο που έχει περάσει χρόνια δίπλα σε επιχειρήσεις να μετακινείται τελικά σε διοικητική ή εκτελεστική θέση μέσα σε αυτές. Τι είναι αυτό που αποκτά ένας εταιρικός δικηγόρος μέσα από τη δουλειά του και τον φέρνει τόσο κοντά στη λογική ενός επιχειρηματικού στελέχους;

Οι δύο αυτές διαφορετικές όψεις της συνεργασίας αποτυπώνουν, κατά τη γνώμη μου, και τη διεύρυνση του ρόλου του σύγχρονου δικηγόρου. Ο δικηγόρος καλείται να κατανοεί το ευρύτερο επιχειρηματικό περιβάλλον, να εντοπίζει έγκαιρα τους διαφορετικούς κινδύνους και να συντονίζει τις νομικές, κανονιστικές και επιχειρηματικές παραμέτρους μιας κρίσης. Επομένως, λειτουργεί ως ευρύτερος σύμβουλος της επιχείρησης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ως συντονιστής της συνολικής διαχείρισης του κινδύνου και διαχειριστής ισορροπιών στα διοικητικά συμβούλια. Αυτό απαιτεί όχι μόνο βαθιά γνώση του δικαίου, αλλά και ουσιαστική κατανόηση του τρόπου λειτουργίας μιας επιχείρησης και των επιπτώσεων που μπορεί να έχει μια νομική εξέλιξη στη φήμη, τη λειτουργία και, τελικά, στην αξία της.

Άλλωστε, το φαινόμενο είναι πλέον ήδη θεσμοποιημένο μέσα στην ίδια την επιχείρηση. Σχεδόν όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν πλέον οργανωμένα εσωτερικά νομικά τμήματα. Αυτό είναι απόδειξη του ότι οι επιχειρήσεις έχουν μάθει πλέον να εντάσσουν τον δικηγόρο στον επιχειρηματικό σχεδιασμό από την αρχή και όχι να τον καλούν όταν η απόφαση έχει ήδη ληφθεί και το πρόβλημα έχει εμφανιστεί. Οι δικηγόροι των εσωτερικών νομικών υπηρεσιών στα υψηλά κλιμάκια καλούνται να σκέπτονται σαν τον επιχειρηματία — αλλά και πέρα από αυτόν. Σαν τον επιχειρηματία, διότι υπηρετούν τον ίδιο στόχο, μέσα στα ίδια χρονοδιαγράμματα και τους ίδιους επιχειρηματικούς περιορισμούς. Πέρα από αυτόν, διότι οφείλουν να εντοπίζουν κινδύνους που ο επιχειρηματίας, μέσα στον ενθουσιασμό μιας ευκαιρίας, μπορεί να μην επιθυμεί ή να μην προλαβαίνει να δει. Είναι, επομένως, στελέχη της διοίκησης με νομική σκέψη και όχι απλώς νομικοί σύμβουλοι που παρακολουθούν τη διοίκηση.

Γνωρίζω χαρακτηριστικά παραδείγματα συγκεκριμένων συναδέλφων, με τους οποίους βρίσκομαι και μαζί και απέναντι και τους παρατηρώ, οι οποίοι έκαναν την μετάβαση με απόλυτη επιτυχία, αναλαμβάνοντας διευθυντικές και εκτελεστικές θέσεις. Θέλει τόλμη αυτή η στροφή από τον δικηγόρο την οποία εκτιμά ο επιχειρηματίας που τον επιλέγει. Ο δικηγόρος παύει να φέρει μόνο την ευθύνη της συμβουλής του αλλά συμμερίζεται την ευθύνη για τις επιχειρηματικές αποφάσεις.

Έχετε χειριστεί διεθνείς διαιτησίες και επενδυτικές διαφορές, μεταξύ των οποίων και την υπόθεση της Metlen κατά της Σερβίας. Πώς ξεκίνησε, ποια ήταν τα σημαντικότερα σημεία στην εξέλιξή της και πώς φτάσατε τελικά στη δικαίωση και στην εκτέλεση της απόφασης;

Η διαιτησία της Metlen κατά της Σερβίας ήταν μία από τις πρώτες διεθνείς επενδυτικές διαιτησίες, όπου ελληνική επιχείρηση στράφηκε κατά ξένου κράτους για την προστασία της επένδυσής της. Η εταιρεία Μυτιληναίος, ήδη Μetlen, είχε συνάψει ένα πλέγμα μακροχρόνιων εμπορικών συμφωνιών με το κρατικό μεταλλουργικό συγκρότημα RtB Bor, οι οποίες αθετήθηκαν λόγω νομοθετικών παρεμβάσεων της Σερβικής Κυβέρνησης. H Metlen επικαλέστηκε την προστασία της νέας τότε διμερούς διακρατικής συμφωνίας (BIT) που τέθηκε σε ισχύ το 1998 μεταξύ Ελλάδας με την πρώην Γιουγκοσλαβία για την αμοιβαία προώθηση και προστασία των επενδύσεων. H διαιτησία ξεκίνησε το 2003 και μετά από δύο διαιτητικές διαδικασίες με διαφορετικούς διαιτητές κατέληξε με επιτυχία το έτος 2017, επιδικάζοντας στην Metlen αποζημίωση για την ζημία της από την αδυναμία επαναπατρισμού της επένδυσης.

Θεωρώ την διαιτητική αυτή διαδικασία και απόφαση σταθμό για τις διμερείς συμφωνίες προστασίας επενδυτών, διαγράφοντας αφ’ ενός τα κριτήρια με τα οποία η οικονομική δραστηριότητα μιας επιχείρησης σε ένα ξένο κράτος χαρακτηρίζεται ως προστατευόμενη επένδυση αφ’ ετέρου τις προϋποθέσεις για να αποδοθεί και ενεργοποιηθεί η ευθύνη του κράτους. Όσο δύσκολη ήταν η εξασφάλιση του διαιτητικού τίτλου για την απαίτηση, τόσο δυσκολότερη φαινόταν η προσπάθεια εκτέλεσης κατά περιουσιακών στοιχείων ενός κυρίαρχου κράτους, όταν αυτό δεν μπορεί ή δεν θέλει να πληρώσει, παρά τις διεθνείς υποχρεώσεις του. Εν μέσω των ακριβών προσφορών των διαφόρων asset tracers που λαμβάναμε για τον εντοπισμό των κατάλληλων περιουσιακών στοιχείων σε περίπτωση εκτέλεσης, σκέφθηκα: Γιατί δεν στέλνουμε μία επιστολή στην Σερβική Κυβέρνηση να πληρώσει; Η Σερβία συμφώνησε και εξόφλησε την υποχρέωσή της εκουσίως και χωρίς καθυστέρηση χωρίς να χρειασθεί κανένα μέτρο εκτέλεσης.

Η ενασχόληση της δικηγορικής μας εταιρείας με σημαντικές υποθέσεις διαιτησίας όπως αυτή μας έχει δώσει τη διεθνή αναγνώριση της λίστας Global Arbitration Review (GAR) 100. Τα τελευταία δύο χρόνια, η Μουσάς Δικηγορική Εταιρεία είναι η μοναδική ελληνική εταιρεία που περιλαμβάνεται στη λίστα αυτή.

Εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες βρίσκεστε παράλληλα πολύ κοντά στο τραπεζικό σύστημα ως νομικός σύμβουλος του Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων Επενδύσεων (ΤΕΚΕ) και έχετε ζήσει από μέσα τις μεγάλες αλλαγές που έφερε η χρηματοπιστωτική κρίση στο πλαίσιο εξυγίανσης των τραπεζών και προστασίας των καταθέσεων. Τι άλλαξε εκείνη η περίοδος στον τρόπο με τον οποίο επιχειρήσεις, τράπεζες και δικηγόροι αντιλαμβάνονται σήμερα τον κίνδυνο;

Το δίκαιο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών περιλαμβανομένου του δικαίου της εγγύησης των καταθέσεων το είχα γνωρίσει στις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην Αμερική, πράγματα τότε (1987) πρωτόγνωρα για την ελληνική πραγματικότητα, όταν διδαχθήκαμε ως παράδειγμα το bail out της τράπεζας Continental Illinois από το FDIC. Κι όμως η γνώση αυτή αποδείχθηκε χρήσιμη.

Το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ) διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο κατά την διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης ως πυλώνας εγγύησης της σταθερότητας του συστήματος. Νομικός του σύμβουλος από το 1997, συμμετείχα κι εγώ ως μέλος των ομάδων εργασίας των αρμόδιων φορέων του χρηματοπιστωτικού τομέα (Υπουργείο Οικονομικών, Τράπεζα Ελλάδος, ΤΧΣ, ΤΕΚΕ) στην εθνική προσπάθεια. Αυτή η ομάδα πέτυχε την θέσπιση του κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου για την αντιμετώπιση της κρίσης, με την θέσπιση ειδικών μέτρων εξυγίανσης και διαδικασιών χρηματοδότησης αυτών από το ΤΕΚΕ, προς τον σκοπό της διασφάλισης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της εμπιστοσύνης του κοινού. Πράγματι, οι νεοπαγείς διατάξεις, οι οποίες σημειωτέον αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και διαβούλευσης με πλήθος φορέων (μεταξύ των οποίων και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) εφαρμόστηκαν άμεσα και ήδη από το 2011, με χρηματοδότηση των μέτρων εξυγίανσης από το ΤΕΚΕ που συνέβαλε καθοριστικά με σωστή διακυβέρνηση και την χρήση των διαθεσίμων του στην προστασία του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Βασική παράμετρος των διεργασιών της περιόδου εκείνης και των μέτρων που υιοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν, αποτέλεσε η προστασία των καταθέσεων του κοινού.

Η κρισιμότητα της περιόδου και η προσπάθεια διαχείρισής της με ακρίβεια, συνέπεια και προς τον σκοπό της εδραίωσης της εμπιστοσύνης του καταθετικού κοινού μέσω της υιοθέτησης και εφαρμογής επαρκούς θεσμικού πλαισίου, θεωρώ ότι έχουν αλλάξει για πάντα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε πλέον τον τραπεζικό κίνδυνο, από οιαδήποτε ενδεχόμενη οπτική γωνία θεώρησης του ζητήματος(π.χ. του εσωτερικού ή εξωτερικού δικηγόρου, της επιχείρησης, της τράπεζας, του επόπτη, του καταθέτη κτλ.). Με αφετηρία τα εργαλεία που υιοθετήθηκαν, κατά το παρελθόν, και εφαρμόστηκαν στην πράξη, και σε συνδυασμό με τις ζυμώσεις και τρέχουσες εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την ενίσχυση και διεύρυνση του θεσμικού ρόλου των συστημάτων εγγύησης καταθέσεων, είμαι αισιόδοξος ότι η χώρα μας έχει πλέον εξοπλιστεί επαρκώς για την αντιμετώπιση όποιων τυχόν μελλοντικών οικονομικών κρίσεων.

Έχετε χειριστεί και την ελληνική πλευρά της δικαστικής αντιμετώπισης του ομίλου Volkswagen για την υπόθεση των εκπομπών diesel, μια υπόθεση με παγκόσμιες προεκτάσεις. Τι αλλάζει για τον ρόλο του δικηγόρου όταν μια επιχειρηματική κρίση δεν είναι πλέον απλώς μια δικαστική διαφορά, αλλά αγγίζει ταυτόχρονα τη φήμη, τις σχέσεις με τις εποπτικές αρχές και τελικά την ίδια την αξία μιας εταιρείας; Και δεδομένου ότι, ιδίως στην επίλυση διαφορών, η εμπιστευτικότητα και το δικηγορικό απόρρητο συχνά δεν επιτρέπουν τη δημόσια αναφορά ούτε σε υποθέσεις ούτε σε αποτελέσματα, πώς μπορεί να αποτυπωθεί η έκταση και το βάθος μιας πρακτικής που από τη φύση της παραμένει σε μεγάλο βαθμό αθέατη;

Εκπροσωπήσαμε με την ομάδα μου τις εταιρείες του Ομίλου Volkswagen, VW AG, AUDI AG και SEAT SA, σε πλήθος υποθέσεων ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων σχετικά με ζητήματα εκπομπών NOx σε ορισμένα μοντέλα οχημάτων, από το έτος 2016 μέχρι προ ολίγου. Παράλληλα παρείχαμε στο ίδιο πλαίσιο συμβουλές σε θέματα κανονιστικής συμμόρφωσης. Η δικαστική εκπροσώπηση ενός διεθνούς ομίλου σε τέτοιες διαφορές φήμης, απαιτεί πολύ λεπτές ισορροπίες.

Από τη μία απαιτείται η επιμελής προβολή των αμυντικών επιχειρημάτων σε τέτοιου είδους δύσκολα και τεχνικά ζητήματα που στοχεύουν στην σωστή οριοθέτηση της ευθύνης τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά και από την άλλη πρέπει να αποφεύγεται η ακραία αντιδικιακή συμπεριφορά και να προτείνονται και επανορθωτικά μέτρα, κατά περιορισμό υπερβολικών και δυσανάλογων απαιτήσεων. Νομίζω ότι πετύχαμε μια χρυσή τομή.

Η καλή μας συνεργασία επεκτάθηκε στη συνέχεια και σε άλλους τομείς όπως στο φιλόδοξο έργο που υποστήριξε ο όμιλος VW στην Αστυπάλαια, που έγινε το πρώτο «Smart Green Island». Ένα πρωτοποριακό έργο στα πλαίσια του προγράμματος αειφόρου ανάπτυξης και βιώσιμης κινητικότητας.

Τέλος, να προσθέσω ότι στο πεδίο επίλυσης διαφορών, η δικαίωση του δικηγόρου έρχεται αργά και μεγάλο μέρος της δουλειάς δεν μπορεί να δημοσιοποιείται.

Το δικηγορικό απόρρητο, η εμπιστευτικότητα και η διαφύλαξη των συμφερόντων του εντολέα περιορίζουν όσα μπορούν να γίνουν δημόσια γνωστά. Η πραγματική αξία της πλευράς αυτής του επαγγέλματος, επομένως, δεν αποτυπώνεται πάντοτε στις υποθέσεις για τις οποίες μπορεί κανείς να μιλήσει ή εμφανίζονται στα social media, όπως οι συναλλαγές, αλλά συχνά στη δουλειά που γίνεται κεκλεισμένων των θυρών, έγκαιρα, με προετοιμασία και στρατηγική.

Ο Νίκος Μουσάς είναι Δικηγόρος Αθηνών από το έτος 1986 και ιδρυτής της Δικηγορικής Εταιρείας Μουσάς. Αποφοίτησε από τη Νομική Αθηνών και στη συνέχεια απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο (LL.M.) από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Berkeley (Berkeley Law) των ΗΠΑ, με εμβάθυνση στο δίκαιο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.