Δύο Χωριά: Οι Πληγές της Ντόρας Οικονόμου και η ποίηση των ευάλωτων υλικών

Υπάρχει κάτι σχεδόν αντιφατικό στην τέχνη της Ντόρας Οικονόμου. Όσο πιο ταπεινά είναι τα υλικά της, τόσο πιο σύνθετος γίνεται ο κόσμος που κατοικούν. Χαρτί, ύφασμα, ξύλο, κολλητική ταινία, βαμβάκι, είναι όλα υλικά καθημερινά, εύθραυστα, συχνά προσωρινά και στα χέρια της μετατρέπονται σε γλυπτικές κατασκευές και εγκαταστάσεις που μοιάζουν να βρίσκονται διαρκώς ανάμεσα στη χειροτεχνία και την εννοιολογική γλυπτική.

Γεννημένη στην Αθήνα το 1974, η Ντόρα Οικονόμου σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και στο Pratt Institute του Μπρούκλιν, ενώ το έργο της έχει παρουσιαστεί στην Ελλάδα, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία.

Η πρακτική της χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη προσήλωση στη διαδικασία. Η επανάληψη, η χειροτεχνική επιμονή και οι μεταμορφώσεις των απλών υλικών δεν αποτελούν απλώς μέσα, αλλά μέρος της ίδιας της σκέψης του έργου. Το οριγκάμι, το πλέξιμο, η αναδίπλωση, η συναρμολόγηση και η αντιγραφή λειτουργούν ως η γραμματική της εικαστικής της γλώσσας.

Αυτή η ευαισθησία απέναντι στο υλικό συνυπάρχει με ένα διαρκές παιχνίδι εικόνων και πολιτισμικών αναφορών. Η Οικονόμου ενδιαφέρεται για ό,τι είναι ταυτόχρονα σοβαρό και παράλογο, οικείο και ξένο.

Αποδέχεται το τυχαίο, το ημιτελές και το φαινομενικά αδέξιο, υπονομεύοντας έτσι την ιδέα της άψογης κατασκευής και της αυστηρής σχεδιαστικής τελειότητας. Το αποτέλεσμα έχει μια παράδοξη κομψότητα. Καταφέρνει να είναι λιτό χωρίς να είναι ψυχρό, εύθραυστο όχι όμως ανίσχυρο.

Από αυτή την άποψη, η έκθεση της στην Αθήνα, που συνεχίζεται για ακόμα μία εβδομάδα, μοιάζει να επεκτείνει τον διάλογο που η καλλιτέχνις έχει καλλιεργήσει εδώ και χρόνια. Οι ΠΛΗΓΕΣ, που παρουσιάζονται στη γκαλερί Δύο Χωριά, φέρνουν στο προσκήνιο το τοπίο, την απώλεια, την ανθρώπινη παρέμβαση στη φύση, αλλά και την ίδια την πράξη της κατασκευής.

Οι μεγάλες ελαφρόπετρες από το Γυαλί, μαζεμένες πριν από μία δεκαετία, αποκτούν μια νέα σημασία καθώς το νησί που τις γέννησε έχει πλέον συρρικνωθεί από την εξόρυξη. Η προσωπική ανάμνηση συναντά την περιβαλλοντική βία, χωρίς να χρειάζεται να μετατραπεί σε διδακτισμό.

Δίπλα τους, τα «βάγια», κατασκευές εμπνευσμένες από τη χειροτεχνία με φοινικόφυλλα και φύλλα καρύδας, επανεμφανίζονται εδώ σε κυματοειδές χαρτόνι. Η παράδοση, το DIY και τα YouTube tutorial συναντούν την αρχαϊκή χειροτεχνία και την ιστορία των συμβόλων.

Ο τίτλος της έκθεσης ΠΛΗΓΕΣ αποκτά έτσι περισσότερες από μία αναγνώσεις. Είναι οι πληγές του τοπίου, οι πληγές της ύλης, αλλά και εκείνες που αφήνουν η κατανάλωση, η εξάντληση των φυσικών πόρων και η επιθυμία διαρκούς μεταμόρφωσης του κόσμου.

Η αναφορά στο «The Horror… The Horror…» του Κούρτς, από τη νουβέλα Η Καρδιά του Σκότους έως το Αποκάλυψη, Τώρα!, προσθέτει μια σκοτεινή, κάπως ειρωνική ηχώ σε αυτή τη χειροποίητη, φαινομενικά εύθραυστη κατασκευή του κόσμου.

Και όπως συχνά συμβαίνει στην τέχνη της Οικονόμου, το προσωπικό και το συλλογικό δεν διαχωρίζονται ξεκάθαρα. Το γυαλί, τα φοινικόφυλλα, τα υλικά που βαραίνουν, οι χειροτεχνίες που επαναλαμβάνονται και μεταμορφώνονται, συνθέτουν ένα ιδιότυπο αρχείο που λειτουργεί περισσότερο σαν συλλογή από θραύσματα.

Η γκαλερί ως ανεξάρτητη πλατφόρμα σύγχρονης τέχνης, έχει από την αρχή επενδύσει στην παρουσίαση καλλιτεχνών και πρακτικών που διευρύνουν τα όρια της σύγχρονης εικαστικής σκηνής. Η μετάβαση από τη Μύκονο στην Αθήνα, όπου η γκαλερί στεγάζεται πλέον σε έναν χώρο δίπλα στο Μουσείο της Ακρόπολης, προσθέτει μια ενδιαφέρουσα διάσταση και στην ίδια την έκθεση.

Το εύθραυστο, σύγχρονο αντικείμενο της Οικονόμου βρίσκεται σε διάλογο με ένα τοπίο φορτισμένο από ιστορία, αρχαιολογία και μνήμη.

Στις ΠΛΗΓΕΣ, μπορεί τίποτα να μην μοιάζει βαρύ κι όμως όλα μιλούν για το βάρος. Το βάρος της ύλης, της απώλειας, της ανθρώπινης επέμβασης, αλλά και της μνήμης. Η ιδιαίτερη δύναμη της Οικονόμου είναι να μετατρέπει το επιφανειακά ευτελές σε φορέα νοήματος και την απλότητα σε μια μορφή πολυπλοκότητας που δεν χρειάζεται να πει πολλά για να ακουστεί. Με δικά της λόγια:

“Κάτι παλιό, κάτι καινούργιο, κάτι δανεικό, κάτι μπλε”: Βικτωριανό ξόρκι για την
επιτυχία της νέας Σύμπραξης. Καλά πήγε αυτό!
Τις μεγάλες ελαφρόπετρες, τις είχα μαζέψει πριν από δέκα χρόνια απ΄το Γυαλί.
Πριν από έναν μήνα που ήμουν στη Νίσυρο, το Γυαλί το είδα μισό. Γρούτσου
γρούτσου, το φάγαμε. The Horror… The Horror…, τα τελευταία λόγια του Κούρτς
στην Καρδιά του Σκότους (και του Μπράντο στο Αποκάλυψη, Τώρα!).
Έκοψα μ’ ένα ψαλίδι ένα φύλλο μολύβι σε λωρίδες για να το πλέξω. Το μολύβι,
όπως και το χαρτόνι, ανήκουν στα υλικά που μ’ αρέσει να αποκαλώ “ελέφαντες”.
Μαλακά και βαριά, δυσκολεύονται να υποστηρίξουν το ίδιο τους το βάρος.
Ελέφαντας στο δωμάτιο. Βλάσσης.
Πριν από δύο χρόνια, στον ίδιο ακριβώς χώρο, είχα παρουσιάσει γιγαντόμορφα
φοινικόφυλλα από οντουλέ χαρτόνι. Το καινούργιο μου κόλλημα είναι τα «βάγια»,
δηλαδή χειροτεχνία με φοινικόφυλλα ή φύλλα καρύδας (αναλόγως το
γεωγραφικό μήκος και πλάτος), ή στη δική μου περίπτωση, λωρίδες από χαρτόνι
οντουλέ. Ένας Υπέροχος Καινούργιος Κόσμος από YouTube tutorials, χέρια,
σύμβολα για να δανειστώ. Πληγές. Τα κοπάδια θα ψοφήσουν και τα σμήνη από
ακρίδες θα αποτελειώσουν ό,τι περίσσεψε.
Κάποτε που βρέθηκα στην Αυστραλία, είχα φτιάξει το μπλε μπακπακ του Νεκρού
Ανθρωπολόγου. Better Luck Next Time!

— Ντόρα Οικονόμου

Πληροφορίες:

Γκαλερί: Δύο Χωριά, Λεμπέση 5-7 και Πορίνου 16 (TK 117 42), δίπλα στο Μουσείο της Ακρόπολης
Διάρκεια: Έως τις 5 Σεπτεμβρίου 2026

Διαβάστε επίσης: 

Hermès, Chanel, Loewe: Η εικονογράφηση ως αντίσταση στην Τεχνητή Νοημοσύνη

The Breeder Gallery: Το κόσμημα δεν ήταν ποτέ αθώο

State of Change: Ο Αλέξανδρος Μαγκανιώτης στην γκαλερί Ακρόπρωρο στις Σπέτσες