Τραμπ για τα Στενά του Ορμούζ: Ανοιχτή υπόθεση, ήπια η αντίδραση των Ιρανών, δεν θέλουν να τους ξαναχτυπήσουμε

«Αυτό το πράγμα είναι ανοιχτό. Η ιρανική αντίδραση είναι πολύ ήπια. Δεν θέλουν να ξαναχτυπήσουμε. Εκεί κρίνεται όλο το παιχνίδι. Τα υπόλοιπα δεν έχουν σημασία», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ για τα Στενά του Ορμούζ στο Axios.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούσαν από την έναρξη του πολέμου, στα τέλη Φεβρουαρίου, το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί του Ιράν. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, τους τελευταίους δύο μήνες οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν περιορίσει σταδιακά την επιρροή της Τεχεράνης στον κρίσιμο αυτό θαλάσσιο δίαυλο.

Η σημασία της εξέλιξης είναι μεγάλη: αυτό που ξεκίνησε πριν από έξι μήνες ως μια επιχείρηση με στόχο την αποδυνάμωση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν και την καταστροφή όσων είχαν απομείνει από το πυρηνικό του πρόγραμμα, έχει πλέον εξελιχθεί σε μια ανοιχτή και χωρίς σαφές τέλος αναμέτρηση για τον σημαντικότερο ενεργειακό θαλάσσιο διάδρομο στον κόσμο.

Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ έχουν πλέον αντιστρέψει την κατάσταση στα Στενά και εκτιμούν ότι η εξέλιξη αυτή μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής στον πόλεμο, φέρνοντας σταδιακή ανακούφιση στην παγκόσμια οικονομία, αλλά και καλύτερους όρους σε μια ενδεχόμενη συμφωνία με το Ιράν.

Πώς έκλεισαν τα Στενά

Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, τα Στενά του Ορμούζ ήταν ανοιχτά, το πετρέλαιο διοχετευόταν χωρίς διακοπή στις διεθνείς αγορές και η τιμή του Brent βρισκόταν περίπου στα 72 δολάρια το βαρέλι.

Δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι την πρωτοβουλία για το κλείσιμο των Στενών είχε ο τότε διοικητής του Πολεμικού Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης, στρατηγός Αλιρεζά Τανγκσίρι. Μέσα στις πρώτες 72 ώρες του πολέμου, το Ιράν ανακοίνωσε ότι κλείνει τα Στενά και προειδοποίησε ότι θα επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια που θα επιχειρούν να τα διασχίσουν.

Πίσω από τις δημόσιες ανακοινώσεις, όμως, ο Τανγκσίρι φέρεται να έδωσε μία ακόμη πιο επικίνδυνη εντολή: την τοποθέτηση ναρκών στο Traffic Separation Scheme (TSS), δηλαδή στην κύρια διεθνή λωρίδα ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών, σύμφωνα με Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους.

Ο Τανγκσίρι σκοτώθηκε τρεις εβδομάδες αργότερα σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στο Μπαντάρ Αμπάς του Ιράν.

Οι ιρανικές επιθέσεις σε πλοία και ο κίνδυνος των ναρκών οδήγησαν ουσιαστικά σε παράλυση της εμπορικής ναυσιπλοΐας. Μέσα στους δύο μήνες που ακολούθησαν, η τιμή του Brent εκτινάχθηκε έως και τα 126 δολάρια το βαρέλι.

Ο Τραμπ συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός στις 8 Απριλίου, εν μέρει λόγω της αύξησης των τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ και της πίεσης στις διεθνείς ενεργειακές αγορές — ακριβώς δηλαδή του οικονομικού κόστους που επιδίωκε να προκαλέσει το Ιράν.

Η επαναλειτουργία των Στενών αποτέλεσε βασικό πυλώνα του μνημονίου κατανόησης ΗΠΑ-Ιράν που υπογράφηκε δύο μήνες αργότερα. Ωστόσο, τα Στενά δεν άνοιξαν ποτέ πλήρως και η συμφωνία σύντομα κατέρρευσε.

Η αμερικανική επιχείρηση για το άνοιγμα των Στενών

Μετά την κατάρρευση του μνημονίου, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις άρχισαν να επιχειρούν μονομερώς για την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού.

Η προσπάθεια περιλάμβανε πολλαπλές επιχειρήσεις. Σε συνεργασία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αμερικανική στρατιωτική δύναμη άρχισε να συνοδεύει πλοία μέσω του νότιου διαύλου των Στενών, παρέχοντάς τους αεροπορική κάλυψη και αναχαιτίζοντας ιρανικά drones και πυραύλους κρουζ.

Παράλληλα, μία αμερικανική αεροπορική εκστρατεία διάρκειας δύο εβδομάδων περιόρισε σημαντικά την ικανότητα των Φρουρών της Επανάστασης να πλήττουν πλοία που διέρχονταν από τα Στενά.

Σε ξεχωριστή επιχείρηση εκκαθάρισης ναρκών συμμετείχαν δύτες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, Navy SEALs, υποβρύχια και επιφανειακά μη επανδρωμένα συστήματα, καθώς και ιδιώτες εργολάβοι, με στόχο τον εντοπισμό και την εξουδετέρωση των ναρκών.

Ταυτόχρονα, επανήλθε και ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών.

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι ελέγχουν πλέον το μεγαλύτερο μέρος των Στενών

Παρότι ο αριθμός των πλοίων που διασχίζουν τα Στενά και οι ποσότητες πετρελαίου που εξάγονται μέσω αυτών παραμένουν αρκετά χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα, Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά.

Σύμφωνα με τους ίδιους, το Ιράν έχει χάσει μεγάλο μέρος του ελέγχου του στα Στενά και οι αμερικανικές δυνάμεις ελέγχουν πλέον στην πράξη το μεγαλύτερο τμήμα τους.

Η Τεχεράνη εξακολουθεί να βάλλει κατά πλοίων, όμως η δυνατότητά της να τα πλήττει με ακρίβεια θεωρείται περιορισμένη. Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι μόλις το 2% των πλοίων που πέρασαν από τα Στενά τον τελευταίο μήνα χτυπήθηκαν.

Περισσότερα από 200 αντικείμενα που θεωρήθηκαν ύποπτα για νάρκες έχουν απομακρυνθεί από την κύρια λωρίδα ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, μόλις 11 από αυτά ήταν πραγματικές νάρκες και μόνο λίγες είχαν τοποθετηθεί σωστά.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η κίνηση στον νότιο δίαυλο έχει αυξηθεί σε 20 έως 30 δεξαμενόπλοια κάθε νύχτα, τα οποία μεταφέρουν κατά μέσο όρο 9 έως 10 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, σύμφωνα με αμερικανικά στοιχεία. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο ήμισυ των προπολεμικών επιπέδων.

«Πετύχαμε ένα σημαντικό ορόσημο στα Στενά του Ορμούζ. Οι διεθνώς αναγνωρισμένοι θαλάσσιοι διάδρομοι στα Στενά είναι πλέον απαλλαγμένοι από ιρανικές θαλάσσιες νάρκες. Το συμπέρασμα είναι ότι σήμερα οι διεθνείς θαλάσσιες οδοί είναι ανοιχτές και η δυναμική ενισχύεται», δήλωσε σε βίντεο που δημοσιεύτηκε την Πέμπτη το βράδυ ο διοικητής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ.

Αμφιβολίες για τους αμερικανικούς αριθμούς

Ωστόσο, ειδικοί της πετρελαϊκής αγοράς και αναλυτές που παρακολουθούν τις κινήσεις των δεξαμενόπλοιων αμφισβητούν ότι οι πραγματικοί αριθμοί είναι τόσο υψηλοί όσο υποστηρίζει η Ουάσιγκτον.

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι απαντούν ότι οι ανεξάρτητες καταγραφές υποεκτιμούν την πραγματική κίνηση.

Παράλληλα, οι κατά διαστήματα αναφορές για δεξαμενόπλοια που πλήττονται από βλήματα δημιουργούν ερωτήματα σχετικά με το πόσο ασφαλής είναι πράγματι η εμπορική ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών, παρά τις διαβεβαιώσεις των ΗΠΑ.

Στόχος το 60%-70% των προπολεμικών εξαγωγών

Η αμερικανική επιχείρηση για την αποκατάσταση των εξαγωγών πετρελαίου δείχνει, πάντως, να αποκτά δυναμική. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ έχουν ήδη συμμετάσχει, ενώ αναμένεται να ακολουθήσει και η Σαουδική Αραβία.

Αμερικανοί αξιωματούχοι ελπίζουν ότι σύντομα και το Κατάρ θα αρχίσει να στέλνει δεξαμενόπλοια υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω της διαδρομής που προστατεύουν οι ΗΠΑ.

Μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διευρύνει τον κύριο δίαυλο των Στενών, ώστε τουλάχιστον 50 πλοία να μπορούν να εισέρχονται και να εξέρχονται από τον Κόλπο κάθε βράδυ.

Ο στόχος είναι οι εξαγωγές πετρελαίου να φτάσουν στο 60%-70% των επιπέδων που καταγράφονταν πριν από τον πόλεμο.

Το Ιράν δείχνει ξανά ενδιαφέρον για διαπραγματεύσεις

Δύο περιφερειακές πηγές ανέφεραν στο Axios ότι τις τελευταίες ημέρες το Ιράν έχει δείξει εκ νέου ενδιαφέρον για την έναρξη διαπραγματεύσεων.

Ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού επισκέφθηκε την Τεχεράνη την Κυριακή, επιχειρώντας να αναβιώσει τη διαμεσολάβηση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν. Αργότερα μέσα στην εβδομάδα ακολούθησε ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, ο οποίος μετέβη στην Τεχεράνη για συνομιλίες σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ.

Την Πέμπτη, ο πρωθυπουργός του Κατάρ, μιας χώρας που διαδραματίζει βασικό διαμεσολαβητικό ρόλο μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, έφτασε στην ιρανική πρωτεύουσα για συνομιλίες έπειτα από αίτημα του Ιράν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.

Δημοσίως, πάντως, η Τεχεράνη εξακολουθεί να επιμένει στις ίδιες θέσεις, ζητώντας από τις ΗΠΑ να εφαρμόσουν το μνημόνιο κατανόησης και να παρουσιάσουν συγκεκριμένους όρους για την επαναλειτουργία των Στενών.

Ο Τραμπ δεν θέλει, προς το παρόν, διαπραγματεύσεις

Από την άλλη πλευρά, ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι αυτή τη στιγμή δεν ενδιαφέρεται να διαπραγματευτεί με το Ιράν. «Δεν θέλω να συναντηθώ, αυτοί θέλουν. Στην πραγματικότητα, παρακαλούν για μια συμφωνία», έγραψε την Πέμπτη στο Truth Social.

Παρά τη δημόσια στάση του Προέδρου, ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, εξακολουθεί να συνομιλεί με τους Καταριανούς και άλλους διαμεσολαβητές.

Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές θέλουν να διαπιστώσουν αν ο αποκλεισμός που έχει επιβάλει η Ουάσιγκτον, η εκστρατεία οικονομικής πίεσης και η αυξανόμενη αμερικανική επιρροή στα Στενά θα οδηγήσουν το Ιράν σε ηπιότερες θέσεις.

Αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι οι αλλαγές στον συσχετισμό δυνάμεων στα Στενά του Ορμούζ δίνουν πλέον στην κυβέρνηση Τραμπ πολύ ισχυρότερη θέση σε οποιεσδήποτε μελλοντικές διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.

Παράλληλα, θεωρούν ότι το μνημόνιο κατανόησης της 17ης Ιουνίου, το οποίο αφορούσε εν μέρει το καθεστώς των Στενών, δεν ανταποκρίνεται πλέον στα νέα δεδομένα.

Όσο για τις συνομιλίες μεταξύ Ομάν και Ιράν σχετικά με νέες ρυθμίσεις για τη διαχείριση των Στενών, η Ουάσιγκτον τις αντιμετωπίζει προς το παρόν ως δευτερεύουσες σε σχέση με τη συνολική στρατηγική πίεσης που ασκεί στην Τεχεράνη.

Διαβάστε επίσης:

Αραγτσί: Η διπλωματία μπορεί να επανέλθει αν οι ΗΠΑ παραδεχθούν ότι η πίεση δεν λειτουργεί

Ιράν: «Αόρατος» παραμένει ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, έξι μήνες μετά την ανάληψη της ηγεσίας

Γεραπετρίτης για Τουρκία: «Ο ελληνικός λαός ξέρει ποια κυβέρνηση μπορεί να διαχειριστεί κάθε κρίση»