Πώς θα μπορούσε να μοιάζει η οικονομική απομόνωση του Ιράν που σχεδιάζει ο Μπέσεντ

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ δηλώνει ότι η Ουάσιγκτον ετοιμάζεται να ασκήσει πρωτοφανή οικονομική πίεση στο Ιράν, έναν ισχυρισμό που οι επικριτές αντιμετώπισαν με σκεπτικισμό, δεδομένου ότι η χώρα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ναυτικό αποκλεισμό και χιλιάδες κυρώσεις.

Παρότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει αποκαλύψει τι ακριβώς σχεδιάζει, εξακολουθούν να υπάρχουν σημεία πίεσης που θα μπορούσε να στοχεύσει το υπουργείο Οικονομικών υπό τον Μπέσεντ. Η βασική δυσκολία είναι ότι η στόχευση των εναπομεινάντων επιλογών ενέχει τον κίνδυνο αρνητικών επιπτώσεων και για την αμερικανική οικονομία.

«Εκτός αν ο πρόεδρος αποφασίσει να δώσει προτεραιότητα στην αντιμετώπιση της απειλής από το Ιράν έναντι όλων των άλλων ζητημάτων, και κυρίως έναντι της Κίνας, είναι απίθανο οποιαδήποτε ενέργεια να αλλάξει ουσιαστικά τους υπολογισμούς της Τεχεράνης», δήλωσε ο αναλυτής του Bloomberg Economics Κρις Κένεντι.

Ακολουθούν ορισμένες από τις πιθανές επιλογές. Η λίστα απέχει πολύ από το να είναι εξαντλητική και παραμένει ασαφές ποιες από αυτές, αν κάποια, θα επιλέξει η κυβέρνηση. Οι αξιωματούχοι θα μπορούσαν να συνδυάσουν αρκετά από τα παρακάτω μέτρα ή να επιλέξουν μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση.

Σχέσεις με την Κίνα

Η Κίνα αγοράζει πάνω από το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν. Η επιβολή κυρώσεων σε οντότητες που διευκολύνουν αυτές τις αγορές θα περιόριζε άμεσα τα πετρελαϊκά έσοδα της Τεχεράνης.

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη επιβάλει κυρώσεις σε ορισμένα μικρά κινεζικά διυλιστήρια και εταιρείες από τότε που οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον πόλεμο κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου. Μέχρι στιγμής, όμως, οι ΗΠΑ έχουν αποφύγει να στοχεύσουν τις μεγάλες κινεζικές τράπεζες που χρηματοδοτούν το συγκεκριμένο εμπόριο.

Ο κίνδυνος είναι ότι η επιβολή μέτρων σε κινεζικές εταιρείες ή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα μπορούσε να επιδεινώσει τις εντάσεις με το Πεκίνο ενόψει της προγραμματισμένης συνάντησης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ. Υπάρχει επίσης οικονομικό κόστος, καθώς ο περιορισμός των ιρανικών ποσοτήτων θα αφαιρούσε από την παγκόσμια αγορά φθηνότερο αργό και θα μπορούσε να ωθήσει ακόμη υψηλότερα τις ήδη αυξημένες τιμές του πετρελαίου.

Τον Μάιο, η Κίνα έδωσε εντολή στις εγχώριες εταιρείες να μην συμμορφώνονται με τις αμερικανικές κυρώσεις σε βάρος πέντε διυλιστηρίων, ενώ οι μεγαλύτερες τράπεζές της βρέθηκαν ανάμεσα στην εντολή του Πεκίνου και στον κίνδυνο απώλειας της πρόσβασής τους στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Ανταλλακτήρια συναλλάγματος

Υπάρχουν αρκετά ανταλλακτήρια συναλλάγματος σε χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που βοηθούν το Ιράν να επαναπατρίζει κεφάλαια. Αφού πραγματοποιήσει τις πωλήσεις πετρελαίου, το Ιράν εξακολουθεί να χρειάζεται ανταλλακτήρια και μεσάζοντες για να μετατρέψει τις πληρωμές — οι οποίες συχνά γίνονται σε κινεζικά γουάν — σε νομίσματα που μπορεί πράγματι να χρησιμοποιήσει η Τεχεράνη.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη δείξει ότι θεωρεί αυτό το σημείο ευάλωτο, επιβάλλοντας κυρώσεις σε ορισμένα ιρανικά ανταλλακτήρια στο πλαίσιο της εκστρατείας του Μπέσεντ με την ονομασία «Economic Fury», με την κατηγορία ότι συνέβαλαν στο ξέπλυμα δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ξένο συνάλλαγμα.

Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να εμποδίσει το Ιράν να αποκτήσει πρόσβαση σε μεγάλο μέρος των κεφαλαίων του. Ωστόσο, η χώρα έχει περάσει χρόνια δημιουργώντας εναλλακτικά κανάλια μεταφοράς χρημάτων εκτός του επίσημου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ο αποκλεισμός μεμονωμένων ανταλλακτηρίων πιθανότατα θα ωθούσε τις συναλλαγές προς νέους μεσάζοντες, άλλα νομίσματα ή ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, αντί να τις σταματήσει πλήρως.

Οι εμπορικοί εταίροι του Ιράν

Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να απειλήσουν με δευτερογενείς κυρώσεις οποιαδήποτε οντότητα διατηρεί έστω και περιορισμένες εμπορικές σχέσεις με το Ιράν, ακολουθώντας μια προσέγγιση παρόμοια με εκείνη που είχε εφαρμόσει ο Τραμπ έναντι της Βόρειας Κορέας το 2017.

Αυτό θα μπορούσε να αναγκάσει ξένες εταιρείες και τράπεζες να επιλέξουν ανάμεσα στη συνέχιση των συναλλαγών με το Ιράν και στη διατήρηση της πρόσβασής τους στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, διευρύνοντας δυνητικά την επιρροή της Ουάσιγκτον πολύ πέρα από τις εταιρείες που εμπλέκονται άμεσα στο ιρανικό πετρελαϊκό εμπόριο.

Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να ασκήσει επιπλέον πίεση στη Ρωσία και την Κίνα, αλλά και σε εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα χωρών γύρω από τα σύνορα του Ιράν — συμπεριλαμβανομένων εταίρων των ΗΠΑ, όπως η Τουρκία — που διατηρούν σημαντικές εμπορικές σχέσεις με την Τεχεράνη.

Ο Τραμπ έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι εξετάζει μια εκδοχή αυτής της προσέγγισης, απειλώντας με δασμούς 25% τις χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει υλοποιήσει την απειλή.

Περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό

Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να προχωρήσουν πέρα από το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων της ιρανικής κυβέρνησης και να επιχειρήσουν την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται ήδη υπό αμερικανική δικαιοδοσία, ακολουθώντας το παράδειγμα της κυβέρνησης Μπους μετά την εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Ωστόσο, το ύψος των ιρανικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται πράγματι εντός της εμβέλειας των αμερικανικών αρχών ενδέχεται να είναι περιορισμένο. Επιπλέον, η κατάσχεσή τους θα ήταν νομικά και διπλωματικά πιο περίπλοκη από ένα απλό πάγωμα. Μεγάλο μέρος του ιρανικού πλούτου στο εξωτερικό βρίσκεται σε τρίτες χώρες και η Ουάσιγκτον θα χρειαζόταν τη συνεργασία ξένων κυβερνήσεων για να τον κατασχέσει.

«Σκιώδης» στόλος

Παρότι ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός έχει περιορίσει την κίνηση προς τα λιμάνια του Ιράν, οι ΗΠΑ ενδέχεται να εξετάσουν μια πιο ολοκληρωμένη εκστρατεία. Αυτή θα μπορούσε να στοχεύει όχι μόνο μεμονωμένα πλοία, αλλά και τις εταιρείες, τους τερματικούς σταθμούς και τις λοιπές υποδομές που καθιστούν δυνατές αυτές τις μεταφορές.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε πλοία και σε ορισμένες οντότητες που εμπλέκονται στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο».