Από τα σπήλαια στις πόλεις – Η τέχνη του δρόμου και μια έκθεση

Σε σπήλαια αρχικά, χιλιάδες χρόνια πριν. Στα δέντρα –γιατί όχι. Σε τοίχους και κολώνες σήμερα, σε κάθε επιφάνεια ελεύθερη και δημόσια (ή και όχι). Είναι οι «γραφές» των ανώνυμων στην πλειοψηφία τους ανθρώπων, το γκράφιτι που στην εποχή μας ξεκίνησε ως διαμαρτυρία από την δεκαετία του ’60 στη Φιλαδέλφεια και στη Νέα Υόρκη, με την αντίδραση των γκετοποιημένων νέων και τη δημιουργία underground κουλτούρας για να φθάσει στην Ελλάδα -Αθήνα και Θεσσαλονίκη- μέσα από θεσμοθετημένα φεστιβάλ στα μέσα της δεκαετίας του ’90. Το γκράφιτι το συναντάς παντού -αν και δεν είναι πάντα τέχνη- αλλά πώς μπαίνει στο μουσείο; Και ακόμη, πώς μπορεί να καταγραφεί η ύπαρξή του μετά τη μοιραία του «εξαφάνιση» με όποιο τρόπο κι αν συμβεί;

Την απάντηση επιχειρεί να δώσει το MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών της Θεσσαλονίκης και ο Ορέστης Πάγκαλος αρχιτέκτονας και εικαστικός, που από το 1993 δραστηριοποιείται ενεργά στην τέχνη του δρόμου έχοντας πραγματοποιήσει εκατοντάδες τοιχογραφίες και δεκάδες δημόσιες εγκαταστάσεις.

Γιατί το υλικό της καταγραφής υπάρχει τελικά, τίποτε δεν χάνεται οριστικά και στην προκειμένη περίπτωση μπορεί να συγκροτήσει μια έκθεση αφιερωμένη σ΄ αυτήν την τέχνη και στο έργο του.

Με τίτλο «Ορέστης Πάγκαλος. Έργα, γκράφιτι, αρχείο» η έκθεση θα παρουσιαστεί από τις 27 Αυγούστου στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης παρουσιάζοντας πρωτότυπα και αδημοσίευτα φωτογραφικά ντοκουμέντα, από τα πρώτα γκράφιτι του καλλιτέχνη, το 1993 έως τις εγκαταστάσεις και τις εκθεσιακές του παρεμβάσεις.

Ο καλλιτέχνης

Με το έργο του να αναπτύσσεται στο πεδίο της σύγχρονης τέχνης, της θεωρίας, της αρχιτεκτονικής και του δημόσιου χώρου, ο Πάγκαλος συνδυάζει την καλλιτεχνική πρακτική με την έρευνα, τη συγγραφή, τις εκδόσεις και την πανεπιστημιακή διδασκαλία.

Παράλληλα, δραστηριοποιείται στον σχεδιασμό και τον συντονισμό ερευνητικών προγραμμάτων, εργαστηρίων και συνεδρίων, στη δημιουργία εκθεσιακών εγκαταστάσεων, μουσικών βίντεο και στη συμμετοχή σε ντοκιμαντέρ. Ο ίδιος άλλωστε θεωρείται μία από τις πλέον επιδραστικές μορφές του ελληνικού γκράφιτι συμβάλλοντας καθοριστικά τόσο στη διαμόρφωση της σκηνής όσο και στην ιστορική της τεκμηρίωση.

Στην έκθεση παρουσιάζονται περισσότερες από 500 φωτογραφίες από τοιχογραφίες του και γκράφιτι, δεκάδες φωτογραφίες από εγκαταστάσεις του σε εκθέσεις και σε δημόσιους χώρους, αντικείμενα συλλεγμένα από τον δρόμο, δεκάδες προβολές και βίντεο, καθώς και ιστορικό αρχειακό υλικό. Και όλα αυτά διανύοντας τέσσερεις δεκαετίες, σε 14 χώρες, σε 17 ευρωπαϊκές και 30 ελληνικές πόλεις και περιοχές.

Ένα παλίμψηστο της Θεσσαλονίκης

Σύμφωνα με τους επιμελητές της έκθεσης Αρετή Λεοπούλου και Θοδωρή Μάρκογλου, ο Ορέστης Πάγκαλος συγκροτεί μια μη γραμμική ανάγνωση της υποκουλτούρας της Θεσσαλονίκης, που ζει σε κάθε πτυχή της πόλης και των περιχώρων και όπου έργα, τεκμήρια, φωτογραφίες, εκδόσεις, συλλογές και θραύσματα του αστικού και φυσικού τοπίου της λειτουργούν ως ισότιμες εκδοχές μνήμης – ως μνημεία.

Πρόκειται για ένα παλίμψηστο δηλαδή, που ανασυνθέτει μια άλλη ανθρωπογεωγραφία της πόλης. Και όπως σημειώνουν «το έργο του έχει υπάρξει, αποτυπωθεί αλλά και, κυριολεκτικά, αποκολληθεί από πεζοδρόμια, παγκάκια, τοίχους, σκαλοπάτια, από αυτόν το δημόσιο χώρο που ανήκει και θα ανήκει για πάντα σε όσους τολμούν να τον ζουν».

Ο καλλιτέχνης κατά τη διάρκεια της πορείας του έχει συμμετάσχει σε καλλιτεχνικές και ερευνητικές ομάδες, συλλογικότητες τέχνης του δρόμου και μουσικά συγκροτήματα ενώ από το 2017 διδάσκει θεωρητικά και εργαστηριακά μαθήματα σε Μεταπτυχιακά προγράμματα στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το Πανεπιστημίου Αιγαίου και από το 2022 διδάσκει στο Τμήμα Πολιτισμού, Δημιουργικών Μέσων και Βιομηχανιών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Κείμενα και έργα του έχουν δημοσιευθεί σε ελληνικές και διεθνείς εκδόσεις, επιστημονικές και ανεξάρτητες συμβάλλοντας στη διεύρυνση του διαλόγου γύρω από τη σύγχρονη τέχνη, το graffiti, τον δημόσιο χώρο και τον οπτικό πολιτισμό.

Πληροφορίες

MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών: Αποθήκη Β1, Προβλήτα Α, Λιμάνι Θεσσαλονίκης, Τ : +30 2310 593270,
Έκθεση: «Ορέστης Πάγκαλος. Έργα, γκραφίτι, αρχείο»
Διάρκεια: 27 Αυγούστου – 4 Οκτωβρίου

Διαβάστε επίσης:

Βένια Δημητρακοπούλου: «Του Αιθέρα και της Θάλασσας»

Οι εσπαντρίγιες της αρχαιότητας – Ευρήματα 2.300 χρόνων

Βοτανικά θραύσματα: H Αλεξία Ψαραδέλη διηγείται τη ζωή της αποσύνθεσης στη Σίφνο