Αλεξάντρα Βαλισέφσκα: Μια ζωγραφική «εισβολή» στην ελληνική αρχαιότητα

Αρχαίοι θεοί, μύθοι, σύμβολα και θρησκευτικές μορφές. Και όλα μέσα σ΄ ένα πλαίσιο ατμοσφαιρικό, όχι σαν απομεινάρια ενός μακρινού παρελθόντος αλλά ως ασταθείς και συχνά ανησυχητικές δυνάμεις, που εξακολουθούν να διαμορφώνουν τη σύγχρονη οπτική συναίσθηση. Είναι οι πίνακες της πολωνής ζωγράφου Αλεξάντρα Βαλισέφσκα διασπαρμένοι έντεχνα σε δύο ορόφους του Μουσείου Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού σε μια εικονογραφική αντίστιξη με αντικείμενα από τη Νεολιθική εποχή, την κλασική Αρχαιότητα, τον κόσμο του Βυζαντίου και τη νεότερη Ελλάδα.

Μια συνομιλία του εικαστικού σύμπαντος της καλλιτέχνιδας με τον αρχαίο πολιτισμό, μέσα από τον οποίο αναδεικνύεται η Ελλάδα ως κοιτίδα της παραστατικής, αφηγηματικής τέχνης και ως θεμέλιο του δυτικού εικαστικού πολιτισμού ενώ ταυτόχρονα ανιχνεύεται η σταθερή της παρουσία στη σύγχρονη εικαστική εικονογραφία. Με 16 συνθέσεις της γεμάτες ψυχολογική ένταση η Βαλισέφσκα παρουσιάζει έτσι, στιγμές «ενδόρρηξης» –μιας ξαφνικής και βίαιης εισροής αρχαίων εικαστικών συμβάσεων στον παρόντα χρόνο.

«Αλεσάντρα Βαλισέφσκα: Η Εισβολή της Αρχαιότητας» είναι ο τίτλος της έκθεσης, που ανοίγει σήμερα τις πύλες της, μια συνεργασία με το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ του συλλέκτη Δάκη Ιωάννου, στο πλαίσιο του εκθεσιακού του προγράμματος για την προώθηση καλλιτεχνών αλλά και της διερεύνησης της σχέσης μεταξύ σύγχρονης τέχνης και πολιτισμού.

Ο Άτλας της Μνημοσύνης

Η αρχαιότητα που απαλλάσσεται από το βάρος της κληρονομιάς αλλά λειτουργεί ως πίεση και ως δεξαμενή εικόνων και αισθήσεων που εμμένουν, επανακάμπτουν και αρνούνται να περιοριστούν στο ιστορικό τους πλαίσιο είναι την πρόταση της Βαλισέφσκα. Ακολουθεί έτσι, το πρότυπο του Άτλαντα της Μνημοσύνης του γερμανού ιστορικού της τέχνης και θεωρητικού του πολιτισμού Άμπι Βάρμπουργκ, που από το 1928 είχε αρχίσει να εργάζεται πάνω σε ένα από τα πιο σαγηνευτικά έργα ιστορίας της τέχνης το οποίο όμως, έμελλε να παραμείνει ανολοκλήρωτο μετά τον αδόκητο θάνατό του το 1929.

Το έργο, που έφερε το όνομα της αρχαιοελληνικής θεότητας της μνήμης το είχε οραματιστεί ο Βάρμπουργκ σαν έναν άτλαντα εικόνων οργανωμένο σε δώδεκα θεματικά κεφάλαια που ανίχνευαν τις ρίζες της Αναγέννησης στους κλασικούς πολιτισμούς της Ελλάδας και της Ρώμης. Μέσα από μια απέραντη εικονογραφική ανάλυση, που τελικά περιλάμβανε πάνω από χίλιες εικόνες ο σπουδαίος θεωρητικός φιλοδοξούσε να δημιουργήσει έναν χάρτη συλλογικής πολιτισμικής μνήμης χωρίς λέξεις.

Σήμερα οι πίνακες της Βαλισέφσκα αντικατοπτρίζοντας τα μοντέλα, που είχε φανταστεί ο Βάρμπουργκ για την ιστορία της τέχνης μαρτυρούν την αντοχή και την απήχηση του ελληνικού πολιτισμού μέχρι σήμερα. Αλλά και η «Εισβολή της Αρχαιότητας», που είναι ένα από τα πιο αινιγματικά κεφάλαια αυτού του Άτλαντα ταιριάζει ως τίτλος της έκθεσης, που διατρέχει την ιστορία και συνδέει τις πλούσιες και ετερογενείς συλλογές του Μουσείου Μπενάκη με το δικό της εικαστικό σύμπαν.

Τέσσερεις γενιές καλλιτεχνών

Γεννημένη στη Βαρσοβία, όπου ζει και εργάζεται η Βαλισέφσκα προέρχεται από μια μητριαρχική γενεαλογία γυναικών καλλιτεχνών. Τέσσερεις γενιές γυναικών στην οικογένειά της ήταν ενεργές καλλιτέχνιδες και σ’ αυτές συμπεριλαμβανόταν και η γιαγιά της, η καταξιωμένη γλύπτρια Άννα Ντέμπσκα, γνωστή στην μεταπολεμική περίοδο για τις ζωικές εικόνες της. Ένα υπόβαθρο μοναδικό, χωρίς αμφιβολία για την καλλιτεχνική πρακτική και της ζωγράφου, που κτίσθηκε πάνω στην πλούσια και ασυνήθιστη κληρονομιά της απεικονιστικής αφήγησης.

Γνωστή για τους σκοτεινούς, ατμοσφαιρικούς πίνακες ζωγραφικής της, οι οποίοι απηχούν μια βαθιά γνώση της ιστορίας της τέχνης, η Αλεξάντρα Βαλισέφσκα, απόφοιτος της Ακαδημίας Καλών Τεχνών της Βαρσοβίας θεωρεί τον εαυτό της ως τη σύγχρονη κληρονόμο του κινήματος του Συμβολισμού των αρχών του περασμένου αιώνα. Τα έργα της , συχνά αλληγορικά διερευνούν την ανθρώπινη φύση, καθώς παλεύουν με αρχέγονα συναισθήματα όπως ο φόβος, το άγχος, η επιθυμία και ο θάνατος. Η στενή σύνδεση του σεξ και του θανάτου δεσπόζει εξάλλου, , στις πυκνές οπτικές αφηγήσεις της ενώ δυναμικές θηλυκές μορφές κυριαρχούν στα έργα της, συχνά απεικονίζοντας σκηνές αποκάλυψης γεμάτες ζώα, φανταστικά πλάσματα και υβριδικά τέρατα. .

Ταυτόχρονα, κωδικοποιημένες αναφορές στα βιομηχανικά τοπία της Πολωνίας, στα αρχέγονα δάση και τους βάλτους της, καθώς και σε συγκεκριμένες εθνικές μυθολογίες, διαπερνούν το έργο της και το εντάσσουν στην πολωνική κουλτούρα. Ενώ οι διασκευές της μπορεί να θεωρηθεί, ότι αντλούν έμπνευση από τον πρωτόγονο Φλαμανδό δάσκαλο Πέτρους Κρίστους έως τον Γάλλο μπαρόκ ζωγράφο Ζορζ ντε λα Τουρ και τους καλλιτέχνες της Młoda Polska (Νεαρή Πολωνία), και από τον Βέλγο συμβολιστή Λεόν Σπιλιαέρτ έως τη σουρεαλίστρια Λεονόρ Φινί.

Η έκθεση παρουσιάζεται σε επιμέλειας της συγγραφέως και επιμελήτριας Άλισον Μ. Γκινγκέρας από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Βαρσοβίας, η οποία έχει συνεργαστεί και με το ΔΕΣΤΕ για την πρωτοποριακή έκθεση, Monument to Now.

Διαβάστε επίσης:

«Έπρεπε να συνθέσω μερικά νέα μέρη»: Μοναδική χειρόγραφη παρτιτούρα του Μπετόβεν σε δημοπρασία

Τι είναι πράσινο και πετάει νερό; Ένας βάτραχος μερικών εκατομμυρίων

Αρρενωπότητα, θάρρος, μαχητικότητα – Οι πολλές συμβολισμοί του αρχαίου πετεινού