Σε ένα σοκ στην αγορά πετρελαίου που καθοδηγείται από γεωπολιτικές εξελίξεις, τα αποθέματα έχουν αναδειχθεί στον βασικό μηχανισμό εξισορρόπησης, σύμφωνα με ανάλυση της JP Morgan.

Σε αντίθεση με πιο «κλασικές» διαταραχές, όπου η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα μπορεί να ενεργοποιηθεί σχετικά γρήγορα, η γεωγραφική φύση του τρέχοντος σοκ και το μέγεθος των απωλειών στην προσφορά σημαίνουν ότι η άμεση προσαρμογή προέρχεται από βαρέλια που βρίσκονται ήδη σε αποθήκευση. Με άλλα λόγια, τα αποθέματα λειτουργούν ως ο βασικός αποσβεστήρας κραδασμών του παγκόσμιου πετρελαϊκού συστήματος.

1

Η κρίση βρήκε τα αποθέματα σε σχετικά καλή κατάσταση. Κατά την περίοδο 2020–2021, εν μέσω της πανδημίας COVID-19, τα παγκόσμια αποθέματα αυξήθηκαν σημαντικά λόγω της κατάρρευσης της ζήτησης. Στη συνέχεια, την περίοδο 2022–2023 μειώθηκαν απότομα, καθώς οι οικονομίες επανεκκινούσαν, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία και οι αγορές άρχισαν να «σφίγγουν».

Η τάση αυτή αντιστράφηκε το 2024 και το 2025, όταν η προσφορά ξεπέρασε εκ νέου τη ζήτηση, επιτρέποντας την αναπλήρωση των αποθεμάτων. Έτσι, το 2026 ο κόσμος εισήλθε με περίπου 8,4 δισ. βαρέλια αποθεμάτων σε «υγιή» επίπεδα.

Από αυτά, περίπου 6,6 δισ. βαρέλια βρίσκονται σε χερσαίες εγκαταστάσεις και 1,8 δισ. σε πλωτή αποθήκευση. Ένα μέρος των πλωτών αποθεμάτων αφορά φορτία σε μεταφορά, ενώ άλλο —όπως ρωσικό και ιρανικό πετρέλαιο υπό κυρώσεις— λειτουργεί ουσιαστικά ως αποθηκευμένη προσφορά εν πλω. Περίπου 5,2 δισ. βαρέλια αφορούν αργό πετρέλαιο και 3,2 δισ. διυλισμένα προϊόντα.

Ωστόσο, η διαφάνεια διαφέρει σημαντικά μεταξύ περιοχών. Τα αποθέματα των χωρών του OECD είναι από τα πιο διαφανή, καθώς συνοδεύονται από συστηματική συλλογή και δημοσίευση στοιχείων, γεγονός που τους προσδίδει και μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση των τιμών.

Αντίθετα, σε πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες τα δεδομένα είναι περιορισμένα, με την Κίνα να αποτελεί μια αξιοσημείωτη εξαίρεση, καθώς εκτιμάται ότι διαθέτει περίπου 1,3 δισ. βαρέλια αποθεμάτων.

Παρά το υψηλό συνολικό επίπεδο, μόνο ένα μικρό μέρος των αποθεμάτων είναι πραγματικά άμεσα διαθέσιμο. Από τα 8,4 δισ. βαρέλια, εκτιμάται ότι περίπου 0,8 δισ. μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να προκληθούν λειτουργικές πιέσεις στο σύστημα. Ήδη, έως τις 23 Απριλίου, περίπου 280 εκατ. βαρέλια έχουν αξιοποιηθεί για την απορρόφηση των επιπτώσεων της κρίσης.

Η πλωτή αποθήκευση μπορεί να ενεργοποιηθεί ταχύτερα, αλλά από τα χερσαία αποθέματα μόνο περίπου 580 εκατ. βαρέλια είναι άμεσα προσβάσιμα. Το υπόλοιπο παραμένει ουσιαστικά «δεσμευμένο» λόγω τεχνικών και λειτουργικών περιορισμών, όπως τα ελάχιστα επίπεδα δεξαμενών και οι ανάγκες των αγωγών.

Αυτό εξηγεί γιατί τα κατώτατα επίπεδα αποθεμάτων είναι κρίσιμα. Ακόμη και αν υπάρχουν εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια, η αγορά μπορεί να γίνει εύθραυστη όταν τα λειτουργικά αποθέματα μειώνονται υπερβολικά. Το ζήτημα δεν είναι μόνο η ποσότητα, αλλά η «κυκλοφορία» του πετρελαίου στο σύστημα.

Όταν τα επίπεδα πέφτουν, οι αγωγοί χάνουν ευελιξία, τα τερματικά δυσκολεύονται να φορτώσουν, τα διυλιστήρια αντιμετωπίζουν προβλήματα στην προμήθεια κατάλληλων ποιοτήτων και οι traders ανταγωνίζονται πιο επιθετικά για άμεση παράδοση. Το σύστημα δεν καταρρέει επειδή τελειώνει το πετρέλαιο, αλλά επειδή περιορίζεται η λειτουργικότητα του δικτύου.

Παρόμοια λογική ισχύει και για τα διυλισμένα προϊόντα, όπου ένα σημαντικό μέρος των αποθεμάτων πρέπει να διατηρείται ως στρατηγικό «μαξιλάρι», ειδικά για κρίσιμους τομείς όπως οι μεταφορές.

Τα αποθέματα προϊόντων του OECD σπάνια πέφτουν κάτω από περίπου 35 ημέρες μελλοντικής ζήτησης — περίπου 1,6 δισ. βαρέλια — υποδηλώνοντας ένα πρακτικό κατώτατο όριο. Σε περιόδους παρατεταμένης κρίσης, η ζήτηση μειώνεται πριν εξαντληθούν τα αποθέματα, καθώς οι υψηλές τιμές περιορίζουν την κατανάλωση και επιβραδύνουν την οικονομική δραστηριότητα.

Η JP Morgan παρομοιάζει τη διαδικασία άντλησης αποθεμάτων με «κρεμμύδι», όπου κάθε στρώση ενεργοποιείται με διαφορετικά κριτήρια — ταχύτητα πρόσβασης, κόστος, πολιτικές αποφάσεις και υλικοτεχνικές δυνατότητες.

  • Πρώτα αξιοποιούνται τα πλωτά εμπορικά αποθέματα, δηλαδή φορτία σε δεξαμενόπλοια, τα οποία μπορούν να ανακατευθυνθούν άμεσα.
  • Στη συνέχεια ακολουθούν τα χερσαία εμπορικά αποθέματα σε κόμβους αποθήκευσης και διυλιστήρια, που ανταποκρίνονται σχετικά γρήγορα στα σήματα τιμών.
  • Τρίτη «γραμμή άμυνας» αποτελούν τα στρατηγικά αποθέματα, όπως αυτά που συντονίζονται από τον IEA ή το αμερικανικό Strategic Petroleum Reserve, τα οποία χρησιμοποιούνται μόνο σε σοβαρές κρίσεις.
  • Πριν όμως εξαντληθούν αυτά τα αποθέματα, ενεργοποιείται ο μηχανισμός «καταστροφής ζήτησης»: οι υψηλές τιμές περιορίζουν την κατανάλωση, η βιομηχανία μειώνει την παραγωγή και τα διυλιστήρια περιορίζουν τη λειτουργία τους. Ήδη, η παγκόσμια ζήτηση μειώθηκε κατά 2,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο, 4,3 εκατ. τον Απρίλιο και εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 5,5 εκατ. τον Μάιο.

Με βάση αυτές τις τάσεις, τα εμπορικά αποθέματα του OECD αναμένεται να προσεγγίσουν επίπεδα λειτουργικής πίεσης έως τις αρχές Ιουνίου, υπογραμμίζοντας ότι, ακόμη και σε έναν κόσμο με μεγάλα αποθέματα, τα περιθώρια ασφαλείας δεν είναι ανεξάντλητα.

 

Διαβάστε επίσης 

Ανησυχία στην Ευρώπη: Προβλέπεται άλμα έως και 100 ευρώ ανά MWh στις τιμές φυσικού αερίου τον χειμώνα

FT: Οι αεροπορικές «κόβουν» 2 εκατ. θέσεις από τις πτήσεις του Μαΐου λόγω της έλλειψης καυσίμων

Νέα προειδοποίηση Γκεοργκίεβα: Το χειρότερο σενάριο για την παγκόσμια οικονομία, πετρέλαιο στα 125 δολάρια και πόλεμος μέχρι το 2027