«Οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδόν δεν εισάγουν καθόλου πετρέλαιο μέσω των Στενών του Ορμούζ και δεν θα εισάγουν στο μέλλον. Δεν το χρειαζόμαστε. Δεν το χρειαζόμασταν και δεν το χρειαζόμαστε.» Αυτό δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ την περασμένη Τετάρτη, σε τηλεοπτικό του διάγγελμα από τον Λευκό Οίκο.

«Ανοίξτε τα γαμ… Στενά, τρελοί, αλλιώς θα ζείτε στην κόλαση – ΘΑ ΔΕΙΤΕ!» Αυτό έγραψε ο Τραμπ την Κυριακή σε ανάρτησή του στο Truth Social.

1

Δύο τοποθετήσεις από τον ίδιο άνθρωπο, τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, σε διάστημα λίγων ημερών. «Τι άλλαξε;» αναρωτιέται ο David Goldman του CNN, προσπαθώντας έπειτα να εξηγήσει την «αλλοπρόσαλλη» συμπεριφορά του πλανητάρχη.

Όπως αναφέρεται στην ανάλυση του CNN, καταρχάς, η τιμή του πετρελαίου.

Το αμερικανικό πετρέλαιο εκτινάχθηκε πάνω από 11% την Πέμπτη, μία ημέρα μετά την ομιλία του, κλείνοντας πάνω από τα 111 δολάρια το βαρέλι — το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων ετών και μία από τις μεγαλύτερες ημερήσιες αυξήσεις στην ιστορία. Το West Texas Intermediate κινούνταν γύρω στα 100 δολάρια πριν από την ομιλία Τραμπ και κάτω από τα 70 δολάρια πριν από την έναρξη του πολέμου.

Ο Τραμπ έχει δίκιο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαρτώνται ελάχιστα από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ — τη στενή θαλάσσια δίοδο από την οποία περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Οι ΗΠΑ λαμβάνουν περίπου μισό εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως από τα συνολικά 20 εκατομμύρια που καταναλώνουν, ποσότητα που θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν από άλλες πηγές.

Ωστόσο, η τελευταία, έντονη δήλωση του Τραμπ αναδεικνύει μια σκληρή πραγματικότητα: η υγεία της αμερικανικής οικονομίας εξαρτάται από τα Στενά του Ορμούζ πολύ περισσότερο απ’ όσο ο ίδιος έχει παραδεχθεί.

Προσφορά και ζήτηση

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μεταμορφώσει εντυπωσιακά τον ενεργειακό τους τομέα τα τελευταία 15 χρόνια, χάρη στην υδραυλική ρωγμάτωση (fracking) και την οριζόντια γεώτρηση, ιδιαίτερα στη λεκάνη Permian στο Τέξας. Σήμερα παράγουν περίπου 22 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως — διπλάσια από τη Σαουδική Αραβία και ελαφρώς περισσότερα από όσα καταναλώνουν.

Οι ΗΠΑ είναι ενεργειακά αυτάρκεις. Μέχρι ενός σημείου.

Η χώρα εξακολουθεί να εισάγει πάνω από 6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως — περίπου το ένα τρίτο της κατανάλωσής της — ενώ εξάγει περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

Ο λόγος είναι ότι δεν είναι όλα τα είδη πετρελαίου ίδια: οι ΗΠΑ παράγουν κυρίως ελαφρύ, «γλυκό» αργό, κατάλληλο για βενζίνη, αλλά λιγότερο χρήσιμο για προϊόντα όπως το πετρέλαιο θέρμανσης, η άσφαλτος και το ντίζελ. Έτσι, χρειάζονται εισαγωγές βαρέος αργού από περιοχές όπως η Βενεζουέλα και η Μέση Ανατολή.

Επιπλέον, η αγορά πετρελαίου είναι παγκόσμια. Όταν η προσφορά μειώνεται σε μια περιοχή, επηρεάζονται όλες. Σε περιόδους περιορισμένης προσφοράς, οι αγοραστές ανταγωνίζονται για τα διαθέσιμα φορτία, ανεβάζοντας τις τιμές.

Έτσι, οι ΗΠΑ πιθανότατα δεν θα αντιμετωπίσουν έλλειψη πετρελαίου λόγω του πολέμου με το Ιράν. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούν να αποφύγουν το σοκ των τιμών στη διεθνή αγορά.

Η ενεργειακή οικονομία

Οι υψηλές τιμές ενέργειας είναι ήδη ορατή συνέπεια του πολέμου και του ουσιαστικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. Οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν κοντά στα 110 δολάρια το βαρέλι, ενώ η μέση τιμή βενζίνης στις ΗΠΑ έχει φτάσει τα 4,12 δολάρια το γαλόνι.

Αυτό αρχίζει να επιβαρύνει την οικονομία. Νοικοκυριά μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος πιέζονται, ενώ μικρές επιχειρήσεις που δεν μπορούν να αυξήσουν άλλο τις τιμές τους αναγκάζονται να πάρουν δύσκολες αποφάσεις, ακόμη και για το προσωπικό τους.

Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι οι υψηλές τιμές μπορεί να περιορίσουν τη ζήτηση για καύσιμα. Αν οι καταναλωτές δεν μπορούν να γεμίσουν τα αυτοκίνητά τους ή να ταξιδέψουν, οι συνέπειες για την οικονομία μπορεί να είναι σοβαρές.

Αν και μια ύφεση δεν είναι εύκολο να προκληθεί — ακόμη και με τιμές άνω των 100 δολαρίων — η ιστορία δείχνει ότι τα περισσότερα υφεσιακά επεισόδια έχουν προηγηθεί από σοκ στις τιμές του πετρελαίου.

Αναλυτές της Wall Street εκτιμούν ότι κάθε αύξηση 10 δολαρίων στο πετρέλαιο αφαιρεί 0,1 έως 0,4 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ. Με τη σημερινή άνοδο περίπου 40 δολαρίων, η επίδραση θα μπορούσε να φτάσει περίπου τη μία μονάδα — σημαντική, αλλά όχι καταστροφική.

Ωστόσο, αν οι τιμές εκτοξευθούν περαιτέρω, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ πιο έντονες. Και το πετρέλαιο δεν είναι ο μόνος παράγοντας: το αυξημένο κόστος μεταφορών και πρώτων υλών, όπως αλουμίνιο, ήλιο και λιπάσματα, αναμένεται να ανεβάσει τις τιμές σε τρόφιμα, κατασκευές και τεχνολογία.

Ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί γύρω στο 3,5%, εξανεμίζοντας ουσιαστικά τις περσινές αυξήσεις μισθών.

«Η οικονομία των ΗΠΑ μπορεί να αντέξει τιμές άνω των 100 δολαρίων για ένα διάστημα. Αν όμως φτάσουμε στα 150 ή 200 δολάρια, τότε μιλάμε για εντελώς διαφορετική κατάσταση», σημειώνει ο οικονομολόγος Joe Brusuelas.

Η σημασία των Στενών

Οι εξελίξεις αυτές εξηγούν και την αλλαγή στάσης του Τραμπ για τα Στενά του Ορμούζ.

Από την αρχή του πολέμου, η ρητορική του έχει μεταβληθεί αρκετές φορές: από υποβάθμιση της σημασίας των Στενών έως απειλές και πιέσεις για το άνοιγμά τους. Η κυβέρνησή του έχει δεσμευτεί για συνοδεία δεξαμενόπλοιων και κάλυψη ασφαλιστικών κινδύνων, ενώ παράλληλα καλεί άλλες χώρες να αναλάβουν δράση.

Οι συνεχείς αλλαγές στη στάση του έχουν προκαλέσει έντονες διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες πάντως κινούνται συνολικά ανοδικά, καθώς γίνεται σαφές ότι το Ιράν διατηρεί τον έλεγχο της κατάστασης στα Στενά.

Οι αγορές ανησυχούν επίσης για την έλλειψη σαφούς στρατηγικής εξόδου από τον πόλεμο, καθώς και για τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης.

Το Ιράν έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να επιβάλει τέλη διέλευσης, κάτι που πολλές χώρες του Κόλπου δύσκολα θα αποδεχθούν. Ακόμη και μερικό άνοιγμα των Στενών θα μπορούσε να αφήσει την παγκόσμια αγορά με έλλειμμα έως και 8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.

Ο Τραμπ έχει θέσει προθεσμία μέχρι το βράδυ της Τρίτης για την επαναλειτουργία των Στενών. Το πώς θα αντιδράσει το Ιράν — και αν οι ΗΠΑ μπορούν πράγματι να το επηρεάσουν — παραμένει αβέβαιο.

 

Διαβάστε επίσης 

Από το Ορμούζ στις Πύλες των Δακρύων – Τι σημαίνει το χτύπημα στο South Pars

Ρωσία: «Φλέγεται» ολόκληρη η Μέση Ανατολή

Μέση Ανατολή: Ποια λιμάνια και ενεργειακές υποδομές έχουν πληγεί από τον πόλεμο στο Ιράν