Στενά του Ορμούζ: Με μυστικούς κωδικούς, πληρωμές σε γουάν και αλλαγή σημαίας η διέλευση των πλοίων

Τις τελευταίες ημέρες, η διαχειρίστρια εταιρεία ενός τάνκερ που είχε εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο έλαβε μια δελεαστική πρόταση.

Έχοντας παραμείνει εβδομάδες αγκυροβολημένο, ενώ πύραυλοι και drones περνούσαν από πάνω του, το πλοίο μπορούσε επιτέλους να πλεύσει με ασφάλεια έξω από τα Στενά του Ορμούζ προς την ανοιχτή θάλασσα, με τη συνοδεία του Ιρανικού Ναυτικού. Αλλά πρώτα, θα έπρεπε να αλλάξει νηολόγιο και να υψώσει τη σημαία του Πακιστάν, σύμφωνα με στέλεχος της εταιρείας που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας στο bloomberg.

Η εταιρεία δεν μπόρεσε να αποδεχθεί την προσφορά, η οποία προήλθε από την κυβέρνηση του Πακιστάν. Το Ιράν συμφώνησε να επιτρέψει σε 20 πακιστανικά πλοία να διέλθουν από τα Στενά, αλλά η χώρα διέθετε μόνο λίγα πλοία με τη σημαία της στον Κόλπο.

Το Ισλαμαμπάντ άρχισε να επικοινωνεί με ορισμένες από τις μεγαλύτερες εταιρείες εμπορευμάτων παγκοσμίως για να δει αν διέθεταν πλοία που θα μπορούσαν να διασχίσουν το Ορμούζ πλέοντας προσωρινά υπό πακιστανική σημαία, υποστήριξε στέλεχος της εταιρείας.

Μία από τις πηγές ανέφερε ότι το Πακιστάν αναζητούσε τα μεγαλύτερα πλοία που μπορούσε να βρει στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των υπερδεξαμενόπλοιων πετρελαίου ικανών να μεταφέρουν έως και 2 εκατομμύρια βαρέλια το καθένα.

Η διευθέτηση της διέλευσής τους θα αποτελούσε έναν τρόπο να αποδειχθεί η επιτυχία των διπλωματικών προσπαθειών για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Τουλάχιστον δύο μεγάλες εταιρείες εμπορίας πετρελαίου έχουν λάβει την πρόταση.

Το Υπουργείο Ναυτιλιακών Υποθέσεων του Πακιστάν δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλιο.

Ο έλεγχος των Φρουρών της Επανάστασης

Η διευθέτηση αυτή δείχνει πώς το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ασκεί σημαντικό έλεγχο στη ναυτιλία μέσω των Στενών του Ορμούζ, του κρίσιμου θαλάσσιου σημείου από το οποίο διέρχεται κανονικά το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Άνθρωποι της ναυτιλίας και κυβερνητικοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι το IRGC εισπράττει ήδη «διόδια» από τα διερχόμενα πλοία, παρέχοντας προνομιακή μεταχείριση σε πλοία από χώρες που θεωρεί φιλικές, ενώ απειλεί με επιθέσεις εκείνα από χώρες που θεωρεί επιθετικές.

Η Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν έχει εγκρίνει νομοσχέδιο που θα επιβάλλει τέλη για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, μετέδωσε το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars, επικαλούμενο μέλος της επιτροπής.

Τα χαρακτηριστικά ενός πιο επίσημου συστήματος αρχίζουν πλέον να διαμορφώνονται, βάσει μαρτυριών πολλών ατόμων με γνώση της κατάστασης, που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Οι διαχειριστές πλοίων πρέπει να επικοινωνούν με μια ενδιάμεση εταιρεία που συνδέεται με το IRGC και να παρέχουν πληροφορίες για την ιδιοκτησία του πλοίου, τη σημαία του, το φορτίο, τον προορισμό, τη λίστα πληρώματος και δεδομένα από το αυτόματο σύστημα αναγνώρισης (AIS), τον πομπό που χρησιμοποιούν τα πλοία για να καταγράφουν και να μεταδίδουν τη θέση τους.

Η ενδιάμεση εταιρεία διαβιβάζει τον φάκελο στη Διοίκηση της Ναυτικής Δύναμης του IRGC στην επαρχία Χορμοζγκάν για ελέγχους, ώστε να διαπιστωθεί ότι το πλοίο δεν έχει δεσμούς με το Ισραήλ, τις ΗΠΑ ή άλλα κράτη που το Ιράν θεωρεί εχθρικά.

Τα υψηλά τέλη

Εάν ένα πλοίο περάσει τον έλεγχο, ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις για τα «διόδια».

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι Ιρανοί χρησιμοποιούν ένα σύστημα κατάταξης από το 1 έως το 5 για τις χώρες, με τα πλοία από «φιλικές» χώρες να έχουν περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσουν καλύτερους όρους.

Για τα πετρελαιοφόρα, η αρχική τιμή στις διαπραγματεύσεις είναι συνήθως περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου, πληρωτέο σε γιουάν ή σε stablecoins, κρυπτονομίσματα συνδεδεμένα με την αξία ισχυρών νομισμάτων.

Ένα πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο VLCC έχει συνήθως χωρητικότητα περίπου 2 εκατομμυρίων βαρελιών.

Αφού καταβληθεί το τέλος, το IRGC εκδίδει έναν κωδικό άδειας και οδηγίες διαδρομής. Τα πλοία αναμένεται να υψώσουν τη σημαία της χώρας που διαπραγματεύτηκε τη συμφωνία διέλευσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αλλάξουν επίσημα νηολόγιο σε αυτή τη χώρα.

Καθώς πλησιάζει τα Στενά του Ορμούζ, το πλοίο μεταδίδει τον κωδικό διέλευσης μέσω του ασυρμάτου πολύ υψηλής συχνότητας (VHF) και συναντά ένα περιπολικό σκάφος που το συνοδεύει κατά τη διέλευση, κοντά στην ακτή, ανάμεσα σε μια ομάδα νησιών, τα οποία οι άνθρωποι του κλάδου έχουν ήδη ονομάσει «το ιρανικό διόδιο».

Δεδομένα παρακολούθησης πλοίων δείχνουν ότι οι διελεύσεις μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν αυξηθεί ελαφρώς την περασμένη εβδομάδα, αν και παραμένουν σε ένα κλάσμα των επιπέδων που βρισκόταν πριν από τον πόλεμο.

Νομικές ασάφειες

Η νομική βάση για την επιβολή διοδίων από το Ιράν δεν είναι σαφής. Οι χώρες συνήθως διαθέτουν χωρικά ύδατα που εκτείνονται έως και 12 ναυτικά μίλια – περίπου 14 μίλια ή 22 χιλιόμετρα – από τις ακτές τους, εντός των οποίων έχουν το δικαίωμα να επιθεωρούν πλοία.

Το Ιράν ανέφερε σε επιστολή του αυτόν τον μήνα προς τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) ότι τα πλοία που συνδέονται με μη εχθρικά κράτη μπορούν να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση από το Ορμούζ. Πρόσθεσε ότι περιορίζει εκείνα που θεωρεί εχθρικά.

«Ως το παράκτιο κράτος που συνορεύει με το Στενό, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, σε πλήρη συμμόρφωση με τις καθιερωμένες αρχές και τους κανόνες του διεθνούς δικαίου, έχει περιορίσει τη διέλευση πλοίων που ανήκουν ή συνδέονται με τους επιτιθέμενους», ανέφερε η επιστολή.

«Η ιρανική αιτιολόγηση είναι ότι πρόκειται για άσκηση του δικαιώματός τους στην αυτοάμυνα και, επομένως, χρειάζεται να ελέγχουν τα πλοία. Και για αυτούς τους ελέγχους απαιτείται η καταβολή τέλους», δήλωσε ο Jason Chuah, καθηγητής εμπορικού και ναυτικού δικαίου στο City University του Λονδίνου. «Ωστόσο, από την οπτική των περισσότερων σχολιαστών του διεθνούς δικαίου, αυτό δεν είναι νόμιμο».

Οι πλοιοκτήτες και οι διαχειριστές πλοίων αντιμετωπίζουν δύσκολα νομικά ερωτήματα σχετικά με το αν πρέπει να πληρώνουν τα τέλη, ποιοι κανόνες, κυρώσεις και διεθνείς συμβάσεις μπορεί να τους επιβληθούν από τις ΗΠΑ και το Ιράν και τι καλύπτεται από την ασφάλισή τους.

«Νομίζω ότι ο πόλεμος με το Ιράν έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα και ερωτήματα για το διεθνές δίκαιο, εν μέρει επειδή και οι δύο πλευρές φαίνεται να εμπλέκονται σε δραστηριότητες που, για να το θέσουμε ήπια, είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες υπό το διεθνές δίκαιο ή τους καθιερωμένους κανόνες», πρόσθεσε ο Chuah.

Εκτόξευση του κόστους ασφάλισης

Το κόστος ασφάλισης έχει εκτοξευθεί για τα πλοία που θέλουν να διασχίσουν τα Στενά του Ορμούζ.

Αρκετά από αυτά έχουν πληγεί από βλήματα ενώ βρίσκονταν αγκυροβολημένα στον Περσικό Κόλπο ή εντός των στενών. Στις 31 Μαρτίου, ένα κουβεϊτιανό πετρελαιοφόρο χτυπήθηκε από τουλάχιστον ένα drone κοντά στο Ντουμπάι, προκαλώντας πυρκαγιά και ζημιές στο κύτος. Οι υποσχέσεις των ΗΠΑ για ναυτικές συνοδείες, που μέχρι στιγμής δεν έχουν υλοποιηθεί, και η κρατική ασφάλιση δεν έχουν καθησυχάσει αρκετά τους πλοιοκτήτες ώστε να είναι διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουν τα πληρώματά τους.

Η πρόσβαση για διαπραγμάτευση με το IRGC ενδέχεται επίσης να μη θεωρείται ασφαλής επιλογή. Πέρα από τους φυσικούς κινδύνους και το υψηλό κόστος ασφάλισης, η σύναψη συμφωνιών με το IRGC –  το οποίο υπόκειται σε κυρώσεις από τις ΗΠΑ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο – εκθέτει τα πλοία στον κίνδυνο παραβίασης κυρώσεων ή κανόνων κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, σύμφωνα με ειδικούς.

Η ύπαρξη μιας συμφωνίας ασφαλούς διέλευσης με την υποστήριξη του Ιράν δεν σημαίνει ότι οι κίνδυνοι για τη ναυτιλία έχουν μειωθεί, σύμφωνα με τον Basil Germond, καθηγητή διεθνούς ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Lancaster και επισκέπτη ερευνητή στο Κέντρο Στρατηγικών Μελετών του Βασιλικού Ναυτικού του Ηνωμένου Βασιλείου.

«Για να λειτουργήσει αυτή η προσέγγιση, η Τεχεράνη πρέπει να διατηρήσει την ικανότητά της να απειλεί την εμπορική ναυτιλία στα Στενά και στον Κόλπο», είπε. «Για να είναι αξιόπιστη, πρέπει κατά καιρούς να επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια».

Διαβάστε επίσης:

Ντόναλντ Τραμπ: Το Ιράν ζήτησε κατάπαυση πυρός – Θα το εξετάσουμε όταν τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά

Στενά του Ορμούζ: Δεξαμενόπλοιο της QatarEnergy χτυπήθηκε από δύο βλήματα κοντά στο Κατάρ

ΗΠΑ: Πώς μπορούν να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ με τη βία και ποιοι είναι οι κίνδυνοι