Ο Φρίντριχ Μερτς, καθισμένος δίπλα-δίπλα με τον Ντόναλντ Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, παρέμεινε σιωπηλός καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος εξαπέλυε φραστικές επιθέσεις κατά της Ισπανίας, συμμάχου της Γερμανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κατηγορώντας τη ότι δεν συνέβαλε στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν.

Αργότερα ο Γερμανός καγκελάριος προστέθηκε στις επικρίσεις, επαναλαμβάνοντας τα σχόλια του προέδρου ότι η Ισπανία υστερεί επίσης στον νέο στόχο του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές δαπάνες. «Η Ισπανία πρέπει να συμμορφωθεί με αυτό», δήλωσε ο Μερτς.

1

Η αποτυχία του να εκφράσει την παραμικρή αντίδραση υπέρ της Μαδρίτης αναδεικνύει τόσο τις αμφιβολίες του για την αξία της ευρωπαϊκής ομοφωνίας όσο και την επιθυμία του να δράσει χωρίς τη συναίνεση των Βρυξελλών. Από τότε που ανέλαβε καθήκοντα τον περασμένο Μάιο, ο Μερτς έχει εκφράσει αυξανόμενη απογοήτευση για μια αργοκίνητη γραφειοκρατία που θεωρεί ότι κρατά τη Γερμανία πίσω.

«Όταν πρόκειται για υπαρξιακά ζητήματα όπως η Γροιλανδία ή ο πόλεμος με το Ιράν, ο Μερτς παραμένει πρόθυμος να επιτύχει ευρωπαϊκή ενότητα», δήλωσε σε τηλεφωνική συνέντευξη η Sudha David-Wilp, αντιπρόεδρος εξωτερικών σχέσεων και ανώτερη ερευνήτρια στο German Marshall Fund. «Αλλά όταν πρόκειται για θέματα όπως η γραφειοκρατία και η μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης, είναι έτοιμος να πιέσει τις Βρυξέλλες ώστε να διασφαλιστεί ότι η γερμανική οικονομία θα τα πάει καλά».

Η ένταση μεταξύ των εθνικών πρωτευουσών και της Ένωσης είναι τόσο παλιά όσο και η ίδια η ΕΕ. Ωστόσο, το χρόνιο πρόβλημα της εξισορρόπησης διαφορετικών ατζεντών γίνεται πλέον πιο έντονο, καθώς το μεγαλύτερο μέλος του μπλοκ προβάλλει τις εθνικές του προτεραιότητες. Με τη ρήξη της διατλαντικής συμμαχίας, τον πόλεμο στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης και τον κίνδυνο να παρασυρθεί η Ευρώπη στον πόλεμο του Τραμπ κατά του Ιράν, διακυβεύεται το ίδιο το μέλλον της ΕΕ ως γεωπολιτικής δύναμης.

«Υπό αυτές τις συνθήκες, μια ενωμένη Ευρώπη είναι περισσότερο από ποτέ, για εμάς στη Γερμανία, η μοναδική εγγύηση — και η σημαντικότερη εγγύηση που έχουμε», δήλωσε ο Μερτς την Τετάρτη στους βουλευτές στη Bundestag. «Αλλά λέω επίσης: ο δρόμος μπροστά μας είναι ακόμη μακρύς και δύσκολος, ιδιαίτερα όταν πρόκειται να ξεπεραστούν οι δυνάμεις αντίστασης μέσα στην ευρωπαϊκή γραφειοκρατία στις Βρυξέλλες».

Η ανυπομονησία του Μερτς ενδέχεται να φανεί και την Πέμπτη, όταν οι ηγέτες της ΕΕ θα συγκεντρωθούν στις Βρυξέλλες. Εκτός από το ότι θα είναι η πρώτη συνάντηση του καγκελάριου με τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ μετά το περιστατικό στον Λευκό Οίκο, η σύνοδος θα κυριαρχηθεί από τον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν.

Αν και ο Μερτς συμμερίζεται τις ευρωπαϊκές επιφυλάξεις για την επίθεση, η άποψή του για την ΕΕ δεν διαφέρει πολύ από στοιχεία της «τραμπικής» διάγνωσης για μια ήπειρο που έχει χάσει τον προσανατολισμό της: υπερβολικές καθυστερήσεις, υπερβολική μετανάστευση, υπερβολική ρύθμιση και υπερβολική έμφαση στη «ήπια ισχύ» σε έναν επικίνδυνο νέο κόσμο.

Ο επικριτικός τόνος του Μερτς απέναντι στις Βρυξέλλες αποξενώνει άλλα κράτη-μέλη, δήλωσε ο επικεφαλής της επιτροπής της ΕΕ στο γερμανικό κοινοβούλιο, Anton Hofreiter των Πρασίνων. «Υπάρχουν πράγματι σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τη στάση της Γερμανίας και ιδιαίτερα του καγκελάριου», είπε στο δημόσιο ραδιόφωνο Deutschlandfunk. «Αυτή η προσέγγιση δεν γίνεται καθόλου καλά δεκτή από τους συμμάχους μας».

Ενώ ο καγκελάριος εμφανίζεται επιθετικός απέναντι στις Βρυξέλλες, βρίσκεται σε αμυντική θέση στο εσωτερικό της χώρας, όπου η δημοτικότητά του έχει φτάσει σε ιστορικό χαμηλό και η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) δυσκολεύεται να αποτρέψει την άνοδο της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) σε ένα ανατολικό κρατίδιο όπου θα διεξαχθούν εκλογές φέτος.

Ο σκεπτικισμός του Μερτς αντανακλά και μια εξέλιξη στις πολιτικές του πεποιθήσεις.

Ξεκίνησε την πολιτική του καριέρα ως μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και όταν εξελέγη καγκελάριος τον Μάιο ταξίδεψε την ίδια ημέρα στο Παρίσι και τη Βαρσοβία, δείχνοντας την προσήλωσή του στο ευρωπαϊκό όραμα. «Καθώς αντιμετωπίζουμε πόλεμο στην ήπειρό μας, έντονο παγκόσμιο ανταγωνισμό, επιταχυνόμενες κλιματικές και τεχνολογικές αλλαγές και απειλές για έναν παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο, συμφωνήσαμε σε μια ολοκληρωμένη ατζέντα για την επανεκκίνηση της σχέσης μας», έγραψαν ο Μερτς και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν σε κοινό άρθρο στη Le Figaro.

Ωστόσο, οι φιλοδοξίες αυτές σύντομα συνάντησαν εμπόδια. Ο Μερτς υπέστη αρκετές ταπεινωτικές ήττες στις Βρυξέλλες — κυρίως την αποτυχία αξιοποίησης των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ως δανείου για την Ουκρανία. Συγκρούστηκε επίσης αρκετές φορές με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Παρότι και οι δύο είναι Γερμανοί και προέρχονται από το ίδιο συντηρητικό κόμμα, ανήκαν πάντα σε διαφορετικές πολιτικές πτέρυγες.

Ο Μερτς απέρριψε την πρότασή της τον Ιούλιο για αύξηση του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ στα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ και για αύξηση φόρων. «Για τη Γερμανία μπορώ να αποκλείσω ότι θα ακολουθήσουμε έναν τέτοιο δρόμο», δήλωσε. «Δεν θα το κάνουμε».

Η πολιτική του Μερτς για την ΕΕ καθοδηγείται όλο και περισσότερο από την πεποίθηση ότι η Ευρώπη — με τη Γερμανία στο κέντρο — θα πρέπει να επανεφεύρει τον εαυτό της αν θέλει να επιβιώσει σε αυτόν τον εχθρικό κόσμο.

Στο αποκορύφωμα της κρίσης της Γροιλανδίας τον Ιανουάριο, ο Μερτς συγκάλεσε μυστική σύσκεψη με τους κορυφαίους συμβούλους του στην καγκελαρία για να βρει απάντηση στο αυξανόμενο αίσθημα παγκόσμιου χάους.

Έκτοτε έχει σκληρύνει τη στάση του απέναντι στις Βρυξέλλες, των οποίων ο μηχανισμός μοιάζει πλέον με κατάλοιπο μιας περασμένης εποχής. Αντίθετα, προωθεί ένα νέο όραμα για την Ευρώπη που δεν βασίζεται τόσο στους θεσμούς της ΕΕ όσο σε μια κοινή πολιτιστική κληρονομιά.

«Έχουμε πιθανότητες να επιβιώσουμε σε αυτούς τους μεταβαλλόμενους καιρούς μόνο αν ανακαλύψουμε ξανά τις δυνάμεις του ευρωπαϊκού μοντέλου μας», δήλωσε σε προεκλογική ομιλία στις 18 Φεβρουαρίου στη Ρηνανία-Παλατινάτο. «Αυτό το ευρωπαϊκό μοντέλο δεν είναι επινόηση μιας ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας. Είναι βαθιά ριζωμένο στην ιστορία της ηπειρωτικής Ευρώπης. Έχει σχέση με τον χριστιανισμό».

Το μοναδικό πολιτικό θετικό στοιχείο για τον Μερτς είναι ότι μπορεί να ρίχνει την ευθύνη στις Βρυξέλλες — μια τακτική που χρησιμοποιούν εδώ και δεκαετίες πολλοί Ευρωπαίοι πολιτικοί.

Η ΕΕ έχει «γίνει υπερβολικά ρυθμιστική, για να μην πούμε υπερβολικά γραφειοκρατική», δήλωσε πριν από τις καλοκαιρινές διακοπές. «Είναι πολύ αργή».

Με τον ίδιο τρόπο κατηγόρησε και τη συμφωνία δασμών που διαπραγματεύτηκε η φον ντερ Λάιεν με τον Τραμπ για τα οικονομικά προβλήματα της Γερμανίας. «Η γερμανική οικονομία θα υποστεί σημαντική ζημιά από αυτούς τους δασμούς», δήλωσε. Η συμφωνία προέβλεπε δασμό 15% στα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα που εισάγονται στις ΗΠΑ, ενώ οι αμερικανικές εισαγωγές στην ΕΕ παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό αδασμολόγητες — γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τους Γερμανούς επιχειρηματίες.

Αντί γι’ αυτό, ο Μερτς επιδιώκει τη δημιουργία μικρότερων συμμαχιών για την αντιμετώπιση βασικών ζητημάτων, πρόσφατα με την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στις 17 Ιουλίου ταξίδεψε στο Λονδίνο για να συναντήσει τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ και να υπογράψει μια αμοιβαία αμυντική συμφωνία. Χαρακτήρισε την ημέρα «ιστορική για τις αγγλογερμανικές σχέσεις» και εξέφρασε τη λύπη του για το Brexit, λέγοντας: «Προσωπικά το λυπάμαι βαθιά».

Όταν ο Μερτς μιλά σήμερα για την Ευρώπη, σπάνια αναφέρεται στην ΕΕ, σε αντίθεση με τους προκατόχους του Άνγκελα Μέρκελ και Όλαφ Σολτς — κάτι που επισήμανε και ο υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας μετά την αποτυχία του να υπερασπιστεί τη χώρα του απέναντι στις επιθέσεις του Τραμπ.

«Δεν μπορώ να φανταστώ τη Μέρκελ ή τον Σολτς να κάνουν τέτοιες δηλώσεις», δήλωσε ο Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες. «Τότε υπήρχε ένα διαφορετικό, πιο φιλοευρωπαϊκό πνεύμα».

Διαβάστε επίσης 

Κεντρική τράπεζα Καναδά: Σταθερό στο 2,25% στο βασικό επιτόκιο – Επικεντρώνεται στη Μέση Ανατολή

Εκτοξεύονται οι τιμές βασικών προϊόντων στην Ευρώπη λόγω Ιράν – Ποιες εταιρείες ανακοινώνουν μεγάλες αυξήσεις

ΗΠΑ: Επιταχύνθηκε απροσδόκητα ο πληθωρισμός χονδρικής τον Φεβρουάριο