Ελευθερία Τοκατλίδη: Η πραγματική πρόοδος θα έρθει, όταν η γυναίκα σε θέση ευθύνης πάψει να αποτελεί είδηση

Σε έναν κόσμο που οι ποσοστώσεις συχνά χρησιμοποιούνται ως «βιτρίνα» ισότητας, η διευθύνουσα σύμβουλος του ΙΦΕΤ, Ελευθερία Τοκατλίδη, ξεκαθαρίζει ότι η ουσιαστική ανέλιξη είναι ζήτημα κουλτούρας, αξιοπιστίας και εμφατικής προσήλωσης στο αποτέλεσμα.

Μέσα από τη διαδρομή της στη μάχιμη δικηγορία, στην αυτοδιοίκηση και πλέον στη διοίκηση ενός κρίσιμου Οργανισμού για τη δημόσια υγεία, η κα Τοκατλίδη αναλύει πώς τα «αόρατα ταβάνια» σπάνε μόνο μέσα από τη συνέπεια και τη διαφάνεια.

Για την ίδια η ηγεσία δεν έχει φύλο, αλλά απαιτεί το θάρρος της ανάληψης ευθύνης σε δύσκολες αποφάσεις. Παραδέχεται ότι τα στερεότυπα παραμένουν «ζωντανά» μέσα από μικρά σχόλια ή ύπουλες προσδοκίες, όμως δηλώνει αισιόδοξη πως οι νέες γενιές μετατοπίζουν ήδη την κοινωνική κουλτούρα.

Με το 60% του δυναμικού του ΙΦΕΤ να αποτελείται από γυναίκες, που κέρδισαν τη θέση τους με το σπαθί τους, όπως λέει, το μήνυμά της είναι σαφές. Η γυναικεία φωνή στις αίθουσες συσκέψεων δεν χρειάζεται ειδικούς μηχανισμούς για να ακουστεί, αρκεί να αρνηθεί να περιοριστεί σε κλειστά «members clubs».

Κυρία Τοκατλίδη, υπάρχει πρόοδος στην παρουσία των γυναικών σε υψηλές θέσεις. Πιστεύετε ότι είναι αποτέλεσμα των ποσοστώσεων ή υπάρχει πραγματική αλλαγή στο εργασιακό περιβάλλον, που πλέον έχει ανοίξει τον δρόμο για τη γυναικεία ανέλιξη;

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε περισσότερες γυναίκες να αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης, πράγματι. Δεν πιστεύω, όμως, ότι η πρόοδος αυτή εξηγείται μόνο μέσα από «εργαλεία», όπως οι ποσοστώσεις.
Αυτές μπορεί να λειτουργούν ως ένας μηχανισμός επιτάχυνσης, αλλά δεν αλλάζουν από μόνες τους την πραγματικότητα. Η ουσιαστική αλλαγή έρχεται, όταν αλλάζει η κουλτούρα ενός Οργανισμού. Όταν οι διαδικασίες επιλογής είναι διαφανείς και όταν αξιολογούνται πραγματικά η γνώση, η συνέπεια και η ικανότητα λήψης αποφάσεων.

Τότε οι γυναίκες δεν χρειάζονται ειδικούς μηχανισμούς, για να προχωρήσουν. Προχωρούν, επειδή το αξίζουν. Αυτό είναι κάτι που βλέπουμε και στο ΙΦΕΤ. Σήμερα πάνω από το 60% του ανθρώπινου δυναμικού είναι γυναίκες, σε ένα ευρύ φάσμα ρόλων και ειδικοτήτων.

Όχι λόγω κάποιας ποσόστωσης, αλλά επειδή έχουν κερδίσει τη θέση τους μέσα στον Οργανισμό. Για μένα η πραγματική πρόοδος θα φανεί, όταν η παρουσία μιας γυναίκας σε μια θέση ευθύνης πάψει να θεωρείται είδηση.

Στην πορεία σας μέχρι σήμερα νιώσατε ποτέ ότι φτάσατε σε ένα «αόρατο ταβάνι», που δεν σχετίζεται με ικανότητες, αλλά με νοοτροπία του περιβάλλοντος;

Σε κάθε επαγγελματικό περιβάλλον – και ιδιαίτερα για μια γυναίκα σε χώρους υψηλής ευθύνης – υπάρχει πάντα μια αρχική δοκιμασία. Οι άνθρωποι θέλουν να δουν πώς σκέφτεσαι, πώς αποφασίζεις και πώς διαχειρίζεσαι την ευθύνη.

Δεν το αντιμετώπισα ποτέ ως «αόρατο ταβάνι», αλλά ως μέρος μιας διαδικασίας. Στην πορεία μου, τόσο στη δικηγορία, όσο και στην αυτοδιοίκηση και σήμερα στη διοίκηση του ΙΦΕΤ, έχω δει ότι η αξιοπιστία χτίζεται μέσα από τη δουλειά και τη συνέπεια.

Όταν αποδεικνύεις ότι μπορείς να παίρνεις δύσκολες αποφάσεις, να αναλαμβάνεις την ευθύνη και να οδηγείς μια ομάδα προς το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, τότε η συζήτηση σταδιακά μετατοπίζεται από το ποιος είσαι στο τι κάνεις.

Σήμερα μιλάμε για ισότητα και οι γυναίκες έχουν παρουσία στα Δ.Σ. Όμως ποιος κρατά πραγματικά την εξουσία λήψης αποφάσεων; Έχει αλλάξει το «members club» της ανώτατης ηγεσίας;

Όχι αλλά και πάλι, αρνούμαι να δω την ηγεσία ως ένα κλειστό «members club» αντρών.

Πιστεύω ότι όταν κάποια αρνείται να περιοριστεί και να εγκλωβιστεί σε τέτοιες αντιλήψεις και έχει υπομονή, επιμονή, θέληση και στοχοπροσήλωση, βρίσκει τελικά τη θέση της στο τραπέζι των αποφάσεων.

Και κάθε φορά που αυτό συμβαίνει, το τραπέζι αυτό ανοίγει λίγο περισσότερο.

Υπάρχουν βαθιά ριζωμένα στερεότυπα – σε γυναίκες και άντρες – που καθορίζουν το μέχρι που μπορεί να φτάσει μια γυναίκα στην ιεραρχία; Ποια θα λέγατε ότι είναι αυτά;

Τα στερεότυπα υπάρχουν και, μάλιστα, συχνά λειτουργούν πιο ύπουλα από ό,τι νομίζουμε. Δεν εμφανίζονται πάντα ως ανοιχτή αμφισβήτηση. Μπορεί να εκφράζονται ως προσδοκίες για το πώς «πρέπει» να λειτουργεί κανείς ή ποιο προφίλ θεωρείται κατάλληλο για μια θέση ευθύνης.

Για παράδειγμα, η αντίληψη ότι η ηγεσία συνδέεται με ένα πιο σκληρό ή συγκρουσιακό στυλ διοίκησης, που παραδοσιακά θεωρείται πιο «ανδρικό». Ή η υπόθεση ότι μια γυναίκα θα δυσκολευτεί να ισορροπήσει τις επαγγελματικές της ευθύνες με την προσωπική της ζωή.

Το σημαντικό είναι ότι τα στερεότυπα αυτά αρχίζουν σταδιακά να αποδυναμώνονται. Όσο περισσότερες γυναίκες αναλαμβάνουν ηγετικούς ρόλους και αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητά τους, τόσο περισσότερο αλλάζει η εικόνα του τι σημαίνει ηγεσία.

Η πραγματική πρόοδος έρχεται, όταν σταματάμε να μιλάμε για «γυναικεία» ή «ανδρική» ηγεσία και μιλάμε απλώς για καλή ηγεσία.

Τι θα έπρεπε να αλλάξει στους άντρες ηγέτες, για να μιλήσουμε πραγματικά για ισότητα τα επόμενα δέκα χρόνια;

Πιστεύω ότι η συζήτηση για την ισότητα δεν αφορά μόνο τους άνδρες ή μόνο τις γυναίκες. Αφορά συνολικά την κουλτούρα, με την οποία λειτουργούμε ως κοινωνία.

Πολλές φορές στις δημόσιες συζητήσεις ή στα συνέδρια παρουσιάζουμε μια εικόνα προόδου, που όλοι θα θέλαμε να είναι πλήρως πραγματική. Στην καθημερινότητα, όμως, συναντά κανείς μικρά σχόλια, αστειάκια ή αντιλήψεις, που ανήκουν σε μια άλλη εποχή.

Δεν είναι πάντα προφανείς ή επιθετικές, αλλά δείχνουν ότι κάποια στερεότυπα εξακολουθούν να υπάρχουν. Βέβαια, όταν μια νοοτροπία έχει διαμορφωθεί και έχει ριζώσει μέσα στην κοινωνία, δεν αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη. Χρειάζεται αυτογνωσία και συνειδητή προσπάθεια, για να αμφισβητήσει κανείς στερεότυπα που εσωτερικεύει για χρόνια. Είμαι, όμως, αισιόδοξη ότι οι νεότερες γενιές κινούνται προς αυτήν την κατεύθυνση.

Βλέπουμε όλο και περισσότερους νέους ανθρώπους, άνδρες και γυναίκες, που δεν ανέχονται τέτοιες συμπεριφορές, ακόμη και όταν αυτές εμφανίζονται με πιο διακριτικό και ανεπαίσθητο τρόπο. Η ισότητα δεν θα προκύψει από μια μεμονωμένη αλλαγή στάσης. Θα προκύψει από μια συνολική μετατόπιση κουλτούρας. Και αυτή είναι μια διαδικασία, που αφορά όλους μας.