Daniel Susskind: Το μέλλον με την AI δεν είναι προδιαγεγραμμένο, έχουμε επιλογές ως ανθρωπότητα

Από τους λίγους ανθρώπους που έχουν μελετήσει τόσο εκτενώς την επίδραση της τεχνολογίας και ειδικότερα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στο μέλλον της εργασίας, της κοινωνίας και της οικονομικής ανάπτυξης, ο οικονομολόγος, συγγραφέας και ακαδημαϊκός Δρ Daniel Susskind* είναι από εκείνους που δεν θεωρούν ότι οι νέες τεχνολογίες και η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) θα έχουν τον αρνητικό αντίκτυπο που πιστεύουν πολλοί στην αγορά εργασίας, αλλά ότι μπορούν να έχουν, υπό προϋποθέσεις, θετικό αντίκτυπο στη ζωή μας.

«Το μέλλον δεν είναι προδιαγεγραμμένο», λέει σε συνέντευξή του στο mononews.gr ενόψει του 29ου HR Symposium της KPMG, με κεντρικό μήνυμα «Harness the Unknown – Reinvent the Way», που θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 4 Μαρτίου 2026.

«Έχουμε επιλογές για το ποιες τεχνολογίες αναπτύσσουμε και το τι είδους κοινωνία χτίζουμε μαζί. Η ανησυχία μου είναι μήπως δεν σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων και δεν κατευθύνουμε το συλλογικό μας “πλοίο” προς μια καλύτερη πορεία», εξηγεί.

Τι πρέπει να γίνει, όμως, σε επίπεδο πολιτικής και θεσμικού πλαισίου και ποιες δεξιότητες πρέπει να αποκτήσουν οι νέες γενιές για να καρπωθούν στον μέγιστο βαθμό τα οφέλη της AI;

Ακολουθεί η συνέντευξη του Δρ Daniel Susskind στο mononews.gr

Έχετε περάσει χρόνια μελετώντας πώς η τεχνολογία αναδιαμορφώνει την εργασία. Τι εξακολουθεί να παρεξηγεί περισσότερο ο κόσμος σχετικά με το μέλλον των θέσεων εργασίας και την Τεχνητή Νοημοσύνη;

Νομίζω ότι η μεγαλύτερη παρεξήγηση αυτή τη στιγμή είναι ο φόβος ότι οι νέες τεχνολογίες θα οδηγήσουν μέσα στα επόμενα 5 έως 10 χρόνια σε μαζική ανεργία. Δεν πιστεύω ότι αυτό είναι σωστό. Αντίθετα, νομίζω ότι η ιστορία για τα επόμενα 5 με 10 χρόνια είναι μια ιστορία μαζικής ανακατανομής της εργασίας, όπου θα υπάρχουν δουλειές που πρέπει να γίνουν, αλλά για διάφορους λόγους οι άνθρωποι ενδέχεται να μην μπορούν να τις κάνουν — κυρίως επειδή δεν διαθέτουν τις σωστές δεξιότητες και ικανότητες. Και το νέο μου βιβλίο, What Should Our Children Do?, αφορά ακριβώς το πώς προετοιμάζουμε την επόμενη γενιά ώστε να κάνει τη δουλειά που πρέπει να γίνει και να ευημερήσει μέσα από αυτήν.

Έχετε πει ότι κατευθυνόμαστε προς έναν κόσμο όπου οι μηχανές μπορούν να ξεπερνούν τους ανθρώπους σε όλο και περισσότερες εργασίες. Η παραγωγική ΤΝ (generative AI) έχει επιταχύνει αυτό το χρονοδιάγραμμα περισσότερο απ’ όσο περιμένατε;

Η παραγωγική ΤΝ είναι εντυπωσιακή. Τον Ιανουάριο του 2023, το ChatGPT έγινε η ταχύτερα αναπτυσσόμενη καταναλωτική εφαρμογή (app) όλων των εποχών. Ωστόσο, όσο εντυπωσιακό κι αν φαίνεται αυτό το τεχνολογικό επίτευγμα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι, αν και συναρπαστικό, δεν αποτελεί παρά μόνο ένα κεφάλαιο σε μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία που εξελίσσεται εδώ και περίπου 70 χρόνια. Την παρακολουθώ στενά, κάνω έρευνες και γράφω γι’ αυτήν τα τελευταία 15 χρόνια, αλλά πρόκειται για μια μεγαλύτερη ιστορία. Γι’ αυτό πιστεύω ότι είναι σημαντικό να δούμε την παραγωγική ΤΝ μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο.

Έχετε υποστηρίξει ότι η τεχνολογική ανεργία είναι ένα «καλό» πρόβλημα, επειδή είναι κάτι πολύ καλύτερο για παράδειγμα από το να υπάρχει πολύ λίγη διαθέσιμη εργασία. Μπορείτε να το εξηγήσετε αυτό στους αναγνώστες μας;

Αν καταλήγαμε ποτέ σε έναν κόσμο όπου θα υπήρχε τεχνολογική ανεργία, αυτό θα ήταν, κατά έναν παράδοξο τρόπο, σύμπτωμα επιτυχίας. Κι αυτό γιατί, από τη μία πλευρά, θα είχαμε δημιουργήσει αυτές τις εξαιρετικές τεχνολογίες που μας καθιστούν συλλογικά πιο ευημερούντες από ποτέ, καθώς η τεχνολογική πρόοδος συνδέεται θετικά σχεδόν με κάθε δείκτη ανθρώπινης ευημερίας, από την άλλη, όμως, δημιουργώντας έλλειψη εργασίας, ενδέχεται να υπονομεύεται ο παραδοσιακός τρόπος με τον οποίο μοιράζαμε αυτή την ευημερία στην κοινωνία, δηλαδή πληρώνοντας τους ανθρώπους για τη δουλειά που κάνουν. Έτσι, δεχόμαστε πιέσεις προς δύο διαφορετικές κατευθύνσεις: αυτές οι τεχνολογίες μας κάνουν συλλογικά πολύ πιο ευημερούντες, αλλά υπονομεύουν τον παραδοσιακό τρόπο διανομής αυτής της ευημερίας μέσω της εργασίας που επιτελούν.

Ως άνθρωπος που έχει εργαστεί εντός της βρετανικής κυβέρνησης, ποιο θεωρείτε ότι είναι το μεγαλύτερο κενό πολιτικής μεταξύ του πού βρίσκονται οι κυβερνήσεις και του πού θα έπρεπε να βρίσκονται σε σχέση με την ΤΝ;

Πιστεύω ότι υπάρχουν τεράστια κενά πολιτικής μεταξύ του πού βρίσκονται οι κυβερνήσεις και του πού θα έπρεπε να βρίσκονται. Αφιερώνω πολύ χρόνο να γράφω και να σκέπτομαι πώς μπορούν να κλείσουν αυτά τα κενά. Ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα -και ταυτόχρονα πιο υποτιμημένα- κενά είναι το γεγονός ότι υπάρχει ελάχιστη τεχνογνωσία εντός των κυβερνήσεων σχετικά με το πώς λειτουργούν στην πράξη οι τεχνολογίες αυτές. Αυτό που έχει ενδιαφέρον με πολλές από τις μεγάλες τεχνολογίες του 20ού αιώνα, είτε μιλάμε για την ατομική βόμβα είτε για το Διαδίκτυο, είναι ότι αναπτύχθηκαν μέσα από στενή συνεργασία επιστημόνων, ιδιωτικού τομέα και κράτους. Στην περίπτωση της ΤΝ, σχεδόν όλη η τεχνογνωσία βρίσκεται αποκλειστικά και μόνο μέσα σε μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Αυτή η ασυμμετρία γνώσης καθιστά εξαιρετικά δύσκολο για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους πολιτικούς να ρυθμίσουν και να διαμορφώσουν αποτελεσματικά αυτές τις τεχνολογίες.

Πώς θα έπρεπε οι χώρες να ανασχεδιάσουν τα φορολογικά, εκπαιδευτικά και προνοιακά τους συστήματα σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της αξίας θα παράγεται από μηχανές και όχι από ανθρώπους;

Σε αυτό ακριβώς επικεντρώνεται το βιβλίο μου A World Without Work, το οποίο εξετάζει το πώς πρέπει να ανταποκριθούμε στον αντίκτυπο της τεχνολογίας στην εργασία, αν και εκδόθηκε το 2020, λίγα χρόνια πριν η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη κάνει τους ανθρώπους να σταθούν πιο προσεκτικά απέναντι σε αυτές τις τεχνολογικές ανατροπές και να τις πάρουν πολύ πιο σοβαρά.

Υπάρχουν πειράματα σε επίπεδο πολιτικής ή χώρες που πιστεύετε ότι έχουν αρχίσει να λύνουν με επιτυχία τον γρίφο σε ό,τι αφορά το μέλλον της εργασίας;

Νομίζω ότι υπάρχουν διάφορα μέρη του κόσμου -σε διάφορες χώρες, περιοχές και κοινότητες- όπου μπορεί κανείς να πάρει μια ιδέα για τις παρεμβάσεις που θα χρειαστούν. Όμως είναι πολύ δύσκολο να δείξει κανείς ένα συγκεκριμένο μέρος και να πει: «Ναι, αυτοί τα κατάφεραν, τον έλυσαν το γρίφο». Αυτή τη στιγμή, ο φόβος μου είναι ότι κανένας μας δεν ανταποκρίνεται στο ύψος της πρόκλησης.

Έχετε γράψει εκτενώς για το γιατί η επανεκπαίδευση και η απόκτηση νέων δεξιοτήτων δεν αρκούν από μόνες τους. Τι θα έπρεπε να κάνουμε αντ’ αυτού;

Πιστεύω ότι η εκπαίδευση χαρακτηρίζεται από σημαντικούς περιορισμούς. Νομίζω ότι ένα πρώτο βήμα είναι να μην επικεντρωνόμαστε μόνο στο ποιες δεξιότητες και ικανότητες παρέχουμε στους νέους, στην επόμενη γενιά, αλλά και στο πώς εκπαιδεύουμε — κάτι που έχει αλλάξει ελάχιστα εδώ και αιώνες — και στο πότε εκπαιδεύουμε. Συνήθως, η εκπαίδευση γίνεται σχεδόν αποκλειστικά στην αρχή της ζωής του ανθρώπου. Όμως η εκπαίδευση από μόνη της, ακόμη κι αν βελτιωνόταν σε αυτά τα επίπεδα, δεν είναι αρκετή. Και το σημείο εκκίνησης είναι να κατανοήσουμε γιατί δεν είναι αρκετή. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι οι άνθρωποι μπορεί να μην έχουν τις σωστές δεξιότητες και ικανότητες. Μπορεί να μη ζουν στο σωστό μέρος, εκεί όπου ανοίγουν θέσεις εργασίας.

Γι’ αυτό και οι πολιτικές που βασίζονται στον τόπο είναι εξαιρετικά σημαντικές. Επίσης, μπορεί να μην έχουν τη «σωστή» ταυτότητα: μπορεί να έχουν μια εικόνα για τον εαυτό τους που συγκρούεται με τις διαθέσιμες δουλειές και να προτιμούν να μείνουν εκτός εργασίας για να προστατεύσουν αυτή την ταυτότητα. Άρα, τα ερωτήματα γύρω από το πώς διαχειριζόμαστε τις προσδοκίες των ανθρώπων για το τι σημαίνει να εργάζεσαι και να ευημερείς στο μέλλον είναι πολύ σημαντικά.

Ποιες δεξιότητες θα έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για τη νέα γενιά που εισέρχεται στην αγορά εργασίας;

Σε πολύ αδρές γραμμές, νομίζω ότι υπάρχουν δύο στρατηγικές. Είτε πρέπει να εκπαιδεύουμε τους ανθρώπους ώστε να ανταγωνίζονται αυτά τα συστήματα και τις μηχανές, κάνοντας πράγματα που εκείνα δεν μπορούν να κάνουν, είτε να τους εκπαιδεύουμε ώστε να χρησιμοποιούν αυτά τα συστήματα και τις μηχανές, να κατανοούν πώς λειτουργούν και να τα αξιοποιούν αποτελεσματικά — όχι τυφλά, χωρίς επίγνωση των περιορισμών τους. Αυτό που δεν θα έπρεπε να κάνουμε είναι να εκπαιδεύουμε ανθρώπους σε εργασίες ρουτίνας που αυτές οι τεχνολογίες μπορούν ήδη να εκτελούν σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο. Και η πρόκληση για πολλά εκπαιδευτικά συστήματα παγκοσμίως, από την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση έως τα πανεπιστήμια, τους επαγγελματικούς φορείς και την εκπαίδευση ενηλίκων, είναι ότι είναι σχεδιασμένα για να κάνουν αυτό ακριβώς. Μεγάλο μέρος αυτών τείνει να επικεντρώνεται στο να μαθαίνει στον κόσμο εργασίες ρουτίνας, που οι τεχνολογίες αυτές κάνουν ήδη πολύ καλά.

Τι συμβουλή θα δίνατε στους εργαζόμενους σήμερα που ανησυχούν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα πάρει τις δουλειές τους;

Θα έλεγα ότι το σημείο εκκίνησης είναι η παρατήρηση που έκανα στην αρχή, ότι το πρόβλημα για την ώρα δεν είναι ότι δεν θα υπάρχουν αρκετές δουλειές για τους ανθρώπους. Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν δουλειές, αλλά για διάφορους λόγους οι άνθρωποι δεν μπορούν να τις κάνουν. Και το νέο μου βιβλίο What Should My Children Do? επικεντρώνεται σε αυτό ακριβώς το ερώτημα: πώς προετοιμάζουμε την επόμενη γενιά για τις δουλειές που θα πρέπει να γίνουν — δουλειές που θα είναι πολύ διαφορετικές και θα απαιτούν πολύ διαφορετικές δεξιότητες και ικανότητες από εκείνες που απαιτούνταν στο παρελθόν.

Ποιος είναι ο πιο επικίνδυνος ή παραγνωρισμένος ηθικός κίνδυνος από τη μαζική εφαρμογή της AI στην κοινωνία;

Είμαι επιφυλακτικός στο να μιλάμε για την τεχνητή νοημοσύνη σαν να είναι ένα ενιαίο, αδιαίρετο πράγμα που εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε κλάδο και τομέα. Σε σχεδόν κάθε τομέα της κοινωνίας βλέπω ενδιαφέροντα τεχνικά ερωτήματα για το τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει η ΤΝ, αλλά και κρίσιμα ηθικά ερωτήματα για το τι θα έπρεπε ή δεν θα έπρεπε να κάνει — στο δίκαιο, την ιατρική, τη λογιστική, τη διακυβέρνηση, παντού. Αυτή η ηθική διάσταση της πρόκλησης είναι πράγματι κάτι για το οποίο είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων που μπορώ να στοχάζομαι στο πλαίσιο του ρόλου μου στο Institute for Ethics and Artificial Intelligence του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Ο μεγάλος κίνδυνος, λοιπόν, είναι, υποθέτω, να αναζητούμε έναν και μόνο εξαιρετικά μεγάλο ηθικό κίνδυνο, αντί να αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν ηθικοί κίνδυνοι σε κάθε γωνιά της εργασίας και της κοινωνίας όπου εισάγονται αυτές οι τεχνολογίες.

Πιστεύετε ότι η αυτοματοποίηση τελικά θα αυξήσει ή θα μειώσει τις ανισότητες στην κοινωνία;

Δεν είμαι ντετερμινιστής. Δεν πιστεύω ότι το μέλλον είναι προκαθορισμένο. Το αν αυτές οι τεχνολογίες θα κάνουν την κοινωνία περισσότερο ή λιγότερο άνιση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν θα μπορέσουμε, ως κοινωνία, να σχεδιάσουμε θεσμούς που θα επιμερίζουν αποτελεσματικά την εξαιρετική ευημερία που πιστεύω ότι θα δημιουργήσουν αυτές οι τεχνολογίες. Το κατά πόσον οι τεχνολογίες αυτές αυξάνουν ή μειώνουν τις ανισότητες στην κοινωνία εξαρτάται από εμάς και τις αποφάσεις που λαμβάνουμε.

Τι σας γεμίζει με τη μεγαλύτερη αισιοδοξία για το μέλλον της εργασίας και τι σας ανησυχεί περισσότερο;

Όλο το έργο μου σχετικά με τον αντίκτυπο της ΤΝ στην εργασία και την κοινωνία το διατρέχει αισιοδοξία. Και ο λόγος συνδέεται με την προηγούμενη απάντηση. Συχνά, όταν οι άνθρωποι μιλούν για την τεχνολογία, σκέφτονται σαν να ήταν οδηγός τρένου: ότι μπορούν να αυξήσουν την ταχύτητα για περισσότερη τεχνολογική πρόοδο ή να τη μειώσουν για λιγότερη, αλλά η πορεία είναι προκαθορισμένη από τις ράγες. Το μόνο ερώτημα που τους απασχολεί είναι αν θέλουμε περισσότερη ή λιγότερη πρόοδο. Υποθέτω πως η αισιοδοξία μου πηγάζει από το γεγονός ότι αυτή η μεταφορά είναι λανθασμένη. Μια πολύ καλύτερη μεταφορά είναι η ναυτική: μπορούμε να σηκώσουμε τα πανιά και να πάμε γρηγορότερα ή να τα κατεβάσουμε και να πάμε πιο αργά, αλλά η κατεύθυνση του ταξιδιού είναι ανοιχτή. Μπορούμε να επιλέξουμε πολλές διαφορετικές πορείες στον ανοιχτό ωκεανό. Αυτή είναι, θεωρώ, μια πολύ πιο απελευθερωτική μεταφορά. Οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να αυξήσουν την ευημερία μας, αλλά χωρίς να καταστρέφουν το περιβάλλον, χωρίς να αυξάνουν τις ανισότητες στην κοινωνία, χωρίς να υπονομεύουν τη διαθεσιμότητα καλής εργασίας ή το πόσο καλά λειτουργεί το πολιτικό μας σύστημα και ούτω καθ’ εξής. Μπορούμε να σχεδιάσουμε και να υιοθετήσουμε τεχνολογίες που αυξάνουν την ευημερία μας και, ταυτόχρονα, προστατεύουν όλα όσα εκτιμούμε και μας ενδιαφέρουν. Υποθέτω ότι από εκεί προέρχεται η αισιοδοξία μου. Το μέλλον δεν είναι προδιαγεγραμμένο· έχουμε επιλογές για το ποιες τεχνολογίες αναπτύσσουμε και το τι είδους κοινωνία χτίζουμε μαζί. Η ανησυχία μου είναι μήπως δεν σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων και δεν κατευθύνουμε το συλλογικό μας πλοίο προς μια καλύτερη πορεία.

Με κεντρικό μήνυμα “Harness the Unknown – Reinvent the Way”, το 29th HR Symposium θα πραγματοποιηθεί στις 4 Μαρτίου, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Το πρακτικό, στρατηγικό, ανατρεπτικό, hands on συνέδριο – θεσμός της KPMG στην Ελλάδα προσκαλεί για ακόμα μια χρονιά όλη την κοινότητα του HR για να εξερευνήσει πώς να αξιοποιήσουμε το ανθρώπινο δυναμικό των εταιρειών μας και πώς να διαμορφώσουμε το μέλλον της επιχειρηματικής ζωής υπό τον άξονα της ηγεσίας και της αλλαγής.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το 29th HR Symposium, μπορείτε να επισκεφθείτε το https://bit.ly/29hrsymp

* Ο Δρ Daniel Susskind είναι Mercers’ School Memorial Professor of Business στο Gresham College, Research Professor στο King’s College London και Senior Research Associate στο Institute for Ethics in AI του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης