Μόνο με συντονισμό Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης και συμπόρευση για την υλοποίηση των ευρωπαϊκών ενεργειακών έργων, θα μπορέσει η Ευρώπη να προετοιμαστεί για την απεξάρτήσή της από το ρωσικό αέριο το 2028.

Αυτό αναφέρουν κυβερνητικές πηγές, τονίζοντας ότι από τη στιγμή που η Ευρώπη έχει αποφασίσει την παύση των ρωσικών ροών από το 2028, και την αγορά από την Αμερική ενεργειακών προϊόντων αξίας 250 δις. ευρώ ετησίως, πρέπει να κάτσει στο τραπέζι με τους Αμερικανούς, να εμπλέξει το DFC στη χρηματοδότηση των ενεργειακών υποδομών αλλά και να κάνει τις ρυθμιστικές προσαρμογές που απαιτούνται.

1

Γιατί στον ευρωπαϊκό στόχο της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο το 2028  σήμερα στέκουν εμπόδια, όπως η κανονιστική συμμόρφωση ή εθνικές ανησυχίες των κρατών μελών, που ουσιαστικά εμποδίζουν την προετοιμασία της Ευρώπης για την νέα ενεργειακή πραγματικότητα σε δύο χρόνια.

Στο επίκεντρο αυτής της ενεργειακής στρατηγικής τόσο των ΗΠΑ όσο και της Ευρώπης βρίσκεται ο Κάθετος Διάδρομος, ένα έργο άμεσα συνδεδεμένο με τη μελλοντική ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, αφού θα εξασφαλίσει τις παραπάνω ποσότητες φυσικού αερίου που θα χρειαστεί η Ευρώπη μετά το 2028.

Όπως τονίζεται, η επιτυχία του προϋποθέτει όχι μόνο αποτελεσματικό συντονισμό μεταξύ των ΗΠΑ και των χωρών διέλευσης, αλλά και ενεργό εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Και σημειώνεται, ότι μπορεί σήμερα, η τροφοδοσία της Ουκρανίας με αέριο να γίνεται κυρίως από την Πολωνία που έχει ανταγωνιστικότερες τιμές, ωστόσο, θα πρέπει μέσα στο 2027 να γεμισουν οι αποθηκες της Ουκρανίας (χωρητικότητας 30 εκ. κυβικών) για να είναι έτοιμη το 2028 για την παύση των ρωσικών ροών.

Χαμηλά ο πήχης για την δημοπρασία σήμερα

Στο μεταξύ, σήμερα πραγματοποιείται η δημοπρασία του ΔΕΣΦΑ για τη δέσμευση δυναμικότητας στον Κάθετο Διάδρομο για τον Φεβρουάριο, με τις προσδοκίες να παραμένουν συγκρατημένες. Η διαδρομή μέσω Πολωνίας εμφανίζεται πιο ανταγωνιστική για την τροφοδοσία της Ουκρανίας, ενώ τα προϊόντα του Κάθετου Διαδρόμου είναι μηνιαία και ακριβότερα, γεγονός που περιορίζει το ενδιαφέρον της αγοράς και κρατά χαμηλά τον πήχη για την επιτυχία της διαδικασίας.

Η μεσοπρόθεσμη προοπτική του έργου, που φιλοδοξεί να καταστήσει την Ελλάδα πύλη εισόδου φυσικού αερίου για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων: τη σταδιακή αναβάθμιση των υποδομών στην περιοχή, την ενίσχυση της δυναμικότητας, την άρση κανονιστικών αβεβαιοτήτων και –κυρίως– τη δημιουργία νέων μακροπρόθεσμων, ετήσιων προϊόντων μεταφορικής ικανότητας από το δεύτερο εξάμηνο του 2026, που θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά του.

Όπως έχει επισημάνει πρόσφατα η επικεφαλής του ΔΕΣΦΑ, Μαρία Γκάλλι, η επόμενη κρίσιμη φάση για τον Κάθετο Διάδρομο δεν αφορά τόσο τη γεωγραφική του επέκταση, όσο τη βελτίωση των εμπορικών χαρακτηριστικών του. Κομβικό στοιχείο σε αυτή τη διαδικασία είναι η αύξηση της διάρκειας των προϊόντων μεταφορικής ικανότητας που προσφέρονται στην αγορά.

Στοίχημα η επίλυση των ρυθμιστικών εκκρεμοτήτων και τα μακροχρόνια προϊόντα

Για να μπορέσει να λειτουργήσει με επιτυχία ως εναλλακτική διαδρομή αερίου ο Κάθετος Διάδρομος, θα πρέπει να επιλυθούν οι όποιες ρυθμισιτκές εκκρεμότητες, με τη συνεργασία της Κομισιόν και να σχεδιαστούν προϊόντα μακροχρόνιας δέσμευσης δυναμικότητας που θα είναι και ανταγωνιστικά.

Σήμερα, ο Διάδρομος βασίζεται κυρίως σε βραχυχρόνια προϊόντα, τα οποία έχουν χαρακτήρα «έκτακτης ανάγκης». Οι χρήστες καλούνται να δεσμεύσουν χωρητικότητα για περιορισμένα χρονικά διαστήματα, συχνά χωρίς επαρκή χρόνο για να οργανώσουν τη ναύλωση πλοίων LNG και τη συνολική εφοδιαστική αλυσίδα. Αυτό μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος, μειωμένη προβλεψιμότητα και περιορισμένη ελκυστικότητα για εμπορικούς παίκτες που σχεδιάζουν σε μεσοπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Η μετάβαση σε προϊόντα μεγαλύτερης διάρκειας –με προοπτική ακόμη και ετήσιων συμβολαίων– θα επέτρεπε καλύτερο προγραμματισμό φορτίων και σημαντική μείωση του κόστους. Παράλληλα, στο ευρωπαϊκό σύστημα τιμολόγησης, τα μακροχρόνια προϊόντα είναι φθηνότερα λόγω των λεγόμενων «πολλαπλασιαστών», ενώ τα βραχυχρόνια, ιδίως τους χειμερινούς μήνες, επιβαρύνονται σημαντικά για την προστασία των εγχώριων αναγκών των χωρών διέλευσης.

Η προοπτική αυτή συνδέεται άμεσα με τα έργα ενίσχυσης της δυναμικότητας, κυρίως στη Βουλγαρία και στο τμήμα Βουλγαρίας–Ρουμανίας, που σήμερα αποτελεί το βασικό «στενό σημείο» του Διαδρόμου. Ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη κατασκευές νέων αγωγών και βρόχων, καθώς και έργα αντιστροφής λειτουργίας συμπιεστικών σταθμών, τα οποία αναμένεται να διπλασιάσουν τη διασυνοριακή δυναμικότητα από τα 5 στα 10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Η άρση αυτού του bottleneck θα διευκολύνει τη διάθεση σταθερότερης και μεγαλύτερης χωρητικότητας, χωρίς να διακυβεύεται ο εφοδιασμός των εγχώριων αγορών.

Καθοριστικός αναδεικνύεται και ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αν και στο παρελθόν η Κομισιόν αντιμετώπιζε με επιφυλάξεις τέτοιες καινοτόμες εμπορικές λύσεις, η στάση της εμφανίζεται πλέον πιο διαλλακτική. Η ένταξη του Κάθετου Διαδρόμου στις ευρωπαϊκές «ενεργειακές λεωφόρους» και η αναγνώριση της στρατηγικής του σημασίας φαίνεται να έχουν αλλάξει το κλίμα, με τις συζητήσεις με τη DG Energy να διεξάγονται πλέον σε πιο συνεργατική βάση, με στόχο τη ρυθμιστική σταθερότητα και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του έργου.