Το Μουντιάλ του 2026, που θα διεξαχθεί σε ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικό, δεν έχει αρχίσει ακόμη και ήδη θυμίζει λιγότερο ποδοσφαιρική γιορτή και περισσότερο γεωπολιτικό πεδίο έντασης.

Οι «φωνές» για μποϊκοτάζ, κυρίως από την Ευρώπη, πληθαίνουν, όχι ως οργανωμένη απόφαση αλλά ως σοβαρή συζήτηση που μέχρι πρότινος έμοιαζε ταμπού. Το ποδόσφαιρο, για ακόμη μία φορά, καλείται να απαντήσει αν μπορεί να σταθεί πραγματικά «εκτός πολιτικής» ή αν απλώς προσποιείται.

1

«Καλύτερα να μην προκριθούμε…» λένε οι Δανοί

Η αφετηρία της νέας συζήτησης δεν είναι αθλητική. Είναι πολιτική και σκληρή. Οι απειλές και οι παλινωδίες του Ντόναλντ Τραμπ γύρω από τη Γροιλανδία (η οποία, ως γνωστόν, ανήκει στη Δανία), οι δασμοί σε ευρωπαϊκές χώρες και η συνολική επιθετική ρητορική προς συμμάχους των ΗΠΑ έχουν δημιουργήσει έντονη δυσφορία σε κυβερνήσεις και κοινή γνώμη. Σε αυτό το περιβάλλον, το ερώτημα αν οι ευρωπαϊκές εθνικές ομάδες μπορούν να ταξιδέψουν «σαν να μη συμβαίνει τίποτα» στις ΗΠΑ παύει να είναι θεωρητικό.

Δανοί πολιτικοί μιλούν ήδη ανοιχτά για το ενδεχόμενο μποϊκοτάζ αν η κρίση κλιμακωθεί. «Ισως καλύτερα να μην προκριθούμε», δήλωσε η Ανια Λίλι Μπάικες, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Δανέζικης Ομοσπονδίας Οπαδών Ποδοσφαίρου, η οποία εδρεύει στη Δανία. Εξήγησε ότι υπάρχουν ανησυχίες μεταξύ των μελών σχετικά με την ασφάλεια αλλά και τις τιμές των εισιτηρίων, ακόμη και πριν από τις κλιμακούμενες απειλές για τη Γροιλανδία. «Οι ΗΠΑ δεν είναι καθόλου δημοφιλείς στη Δανία αυτή τη στιγμή», είπε. «Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους οι δανέζικες ταξιδιωτικές εταιρείες σημείωσαν τεράστια πτώση στις πωλήσεις ταξιδιών προς τις ΗΠΑ. Πολλοί οπαδοί του ποδοσφαίρου συζητούν αν η Δανία θα πρέπει πραγματικά να μποϊκοτάρει το Παγκόσμιο Κύπελλο, καθώς και η FIFA είναι εξαιρετικά αντιπαθής στη Δανία. »Ειλικρινά –και αυτή είναι η προσωπική μου άποψη– δεν νομίζω ότι πολλοί Δανοί θα έρθουν στο Παγκόσμιο Κύπελλο εάν προκριθούμε. Μερικοί ίσως θα ταξίδευαν στους δύο αγώνες στο Μεξικό, αλλά δεν νομίζω ότι θα δούμε πολλούς φιλάθλους μας στις ΗΠΑ. Εγώ και μερικοί από τους συναδέλφους μου πιστεύουμε ότι θα ήταν πιθανώς καλύτερο να μην προκριθούμε».

Η εθνική ομάδα της Δανίας παίζει στο τέταρτο «μονοπάτι» των μπαράζ: τον Μάρτιο θα υποδεχθεί τη Βόρεια Μακεδονία στον ημιτελικό και, αν προκριθεί, θα παίξει με Τσεχία ή Ιρλανδία (σε Πράγα ή Δουβλίνο αντίστοιχα) στον «τελικό» πρόκρισης.

Η Γερμανία ανοίγει τη συζήτηση, αλλά κρατά αποστάσεις

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το γεγονός ότι η κουβέντα δεν περιορίζεται σε φιλάθλους ή περιθωριακές φωνές. Στη Γερμανία, παράγοντες με θεσμικό ρόλο μιλούν για «σοβαρή συζήτηση» περί μποϊκοτάζ, κάνοντας παραλληλισμούς με τους Ολυμπιακούς Αγώνες της δεκαετίας του ’80. Την ίδια στιγμή, η επίσημη γραμμή μεταφέρει το μπαλάκι στις ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες, τονίζοντας ότι οι αποφάσεις ανήκουν στον αθλητισμό και όχι στην πολιτική.

Στη Γερμανία, η συζήτηση δεν περιορίζεται σε θεωρητικό επίπεδο. Ο Οκε Γκέτλιχ, πρόεδρος της Ζανκτ Πάουλι και αντιπρόεδρος της Γερμανικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, ήταν ο πρώτος υψηλόβαθμος ποδοσφαιρικός παράγοντας που έθεσε δημόσια και ξεκάθαρα το θέμα. Μιλώντας σε γερμανικά μέσα, δήλωσε ότι «έχει έρθει σίγουρα η ώρα να συζητήσουμε σοβαρά ένα μποϊκοτάζ», κάνοντας ευθεία σύγκριση με τα μποϊκοτάζ των Ολυμπιακών Αγώνων της δεκαετίας του ’80. «Κατά τη δική μου εκτίμηση, η πιθανή απειλή είναι μεγαλύτερη σήμερα απ’ ό,τι τότε», σημείωσε, αφήνοντας σαφείς αιχμές και προς τη FIFA. «Το Κατάρ ήταν “υπερβολικά πολιτικό” για όλους και τώρα είμαστε ξαφνικά απολιτικοί; Αυτό με ενοχλεί πραγματικά», τόνισε, μιλώντας για εμφανή δύο μέτρα και δύο σταθμά.

Παράλληλα, πολιτική διάσταση έδωσε ο Ρόντεριχ Κίζεβετερ, μέλος της επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Bundestag, ο οποίος δήλωσε ότι «δεν είναι καν απαραίτητη μια στρατιωτική σύγκρουση για να τεθεί ζήτημα συμμετοχής». Όπως είπε σε συνέντευξή του στον γερμανικό Τύπο, εάν οι απειλές για τη Γροιλανδία και ένας εμπορικός πόλεμος με την Ευρωπαϊκή Ένωση υλοποιηθούν, «είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ευρωπαϊκές ομάδες να συμμετέχουν κανονικά σε ένα Παγκόσμιο Κύπελλο στις ΗΠΑ».

Απέναντι σε αυτές τις τοποθετήσεις, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση κρατά αποστάσεις. Η υφυπουργός Αθλητισμού Κριστιάνε Σέντερλαϊν ξεκαθάρισε ότι «οι αποφάσεις για συμμετοχή ή μποϊκοτάζ σε μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις ανήκουν αποκλειστικά στις αρμόδιες αθλητικές ομοσπονδίες και όχι στους πολιτικούς», μεταφέροντας εμμέσως την ευθύνη στη Γερμανική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία, η οποία μέχρι στιγμής αποφεύγει να τοποθετηθεί επίσημα.

Αυτή η στάση αποτυπώνει το βασικό δίλημμα: κανείς δεν θέλει να αναλάβει το πολιτικό κόστος της απόφασης, αλλά όλοι αναγνωρίζουν ότι το πλαίσιο είναι πλέον βαθιά πολιτικοποιημένο.

Ο ρόλος της UEFA και το δύσκολο «αν μιλήσουμε με μία φωνή»

Κομβικό σημείο θεωρείται η στάση της UEFA. Με 16 από τις 48 ομάδες του Μουντιάλ να προέρχονται από την Ευρώπη και με τα ισχυρότερα κλαμπ του πλανήτη ευρωπαϊκά, μια συντονισμένη απόφαση θα είχε τεράστιο αντίκτυπο. Το πρόβλημα είναι ακριβώς αυτό: ο συντονισμός.

Χώρες όπως η Ισπανία και η Νορβηγία έχουν παράδοση σε παρεμβάσεις για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ άλλες, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, δηλώνουν ξεκάθαρα ότι δεν επιθυμούν μποϊκοτάζ. Χωρίς ενιαία στάση, ένα μεμονωμένο «όχι» θα ήταν περισσότερο συμβολικό παρά αποτελεσματικό.

Η πίεση δεν έρχεται μόνο από πάνω. Σε χώρες όπως η Ολλανδία και η Δανία, χιλιάδες φίλαθλοι υπογράφουν ψηφίσματα ή δηλώνουν ανοιχτά ότι δεν προτίθενται να ταξιδέψουν στις ΗΠΑ. Οι ανησυχίες αφορούν τόσο τις τιμές και την εμπορευματοποίηση ενός Μουντιάλ 48 ομάδων όσο και την ασφάλεια.

Η δράση της ICE, οι αυστηρές μεταναστευτικές πολιτικές, οι περιπτώσεις άρνησης βίζας σε αθλητές και η συζήτηση για ελέγχους ακόμη και στα social media των ταξιδιωτών δημιουργούν ένα κλίμα ανασφάλειας. Το Μουντιάλ υποτίθεται ότι ενώνει λαούς. Εδώ, πολλοί φοβούνται ότι θα αποκλείσει.

Πόσο ρεαλιστικό είναι τελικά το μποϊκοτάζ;

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται ο Τζιάνι Ινφαντίνο και η στενή του σχέση με τον Τραμπ. Οι δημόσιες εμφανίσεις, τα χαμόγελα και ακόμη και η απονομή ενός «βραβείου ειρήνης» από τη FIFA στον Αμερικανό πρόεδρο έχουν υπονομεύσει την επίσημη θέση περί πολιτικής ουδετερότητας.

Για οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το Μουντιάλ κινδυνεύει να λειτουργήσει ως εργαλείο δημοσίων σχέσεων για μια ολοένα και πιο αυταρχική εικόνα των ΗΠΑ. Η FIFA απαντά με αριθμούς, αιτήματα εισιτηρίων και διαβεβαιώσεις ότι «ο κόσμος θα είναι ευπρόσδεκτος». Η απόσταση ανάμεσα στο αφήγημα και στην πραγματικότητα, όμως, παραμένει.

Η ψυχρή αποτίμηση δείχνει ότι ένα γενικευμένο ευρωπαϊκό μποϊκοτάζ είναι εξαιρετικά δύσκολο. Απαιτεί πολιτική βούληση, ενότητα και αποδοχή τεράστιου κόστους, αγωνιστικού και οικονομικού. Τα προηγούμενα της ιστορίας δείχνουν ότι τέτοιες αποφάσεις σπάνια υλοποιούνται πλήρως.

Ωστόσο, το γεγονός ότι η συζήτηση γίνεται ανοιχτά, σε κυβερνήσεις, ομοσπονδίες και κοινωνίες, είναι από μόνο του ενδεικτικό. Το Μουντιάλ του 2026 μπορεί να διεξαχθεί κανονικά. Αλλά δύσκολα θα διεξαχθεί αθώα. Το ποδόσφαιρο, για άλλη μια φορά, καλείται να αποδείξει αν είναι απλώς καθρέφτης του κόσμου ή αν μπορεί να σταθεί απέναντί του.