Λαζαράτος για Μη Κρατικά Πανεπιστήμια: «Θα απορριφθούν οι τριτανακοπές» – Το νέο δικαστικό μέτωπο και η πρόταση του για επίλυση

Σε μια νέα, ιδιαίτερα αιχμηρή παρέμβαση για τα Μη Κρατικά Πανεπιστήμια, ο καθηγητής Διοικητικού Δικαίου του ΕΚΠΑ Πάνος Λαζαράτος έθεσε στο επίκεντρο τις επόμενες δικαστικές εξελίξεις, προαναγγέλλοντας ουσιαστικά την απόρριψη των τριτανακοπών που έχουν κατατεθεί μετά τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας και εξηγώντας το σκεπτικό πίσω από αυτή την εκτίμηση.

Μιλώντας στη διάλεξή του με τίτλο «Διοικητική Δικαιοσύνη – Το παράδειγμα των ιδιωτικών πανεπιστημίων» στο Caravel, ο κ. Λαζαράτος υποστήριξε ότι οι τριτανακοπές είναι, κατά την εκτίμησή του, βέβαιο ότι θα απορριφθούν για δύο λόγους: αφενός επειδή έχει πλέον μεταβληθεί το πραγματικό και κανονιστικό πλαίσιο και, ως εκ τούτου, δεν υφίσταται πλέον έννομο συμφέρον, και αφετέρου επειδή η αποδοχή τους θα δημιουργούσε ένα παράδοξο καθεστώς «δύο ταχυτήτων».

Όπως εξήγησε, από τη μία πλευρά θα υπήρχαν ιδρύματα που θα κρίνονταν με βάση τα παλιά δεδομένα και από την άλλη όσα θα υπάγονταν στα νέα πρότυπα και κριτήρια που έχουν θεσπιστεί. «Θα έχουμε δύο ταχυτήτων, μία με τα παλιά και μία με τα καινούρια, πράγμα που δεν γίνεται», ήταν το χαρακτηριστικό επιχείρημά του.

Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο κ. Λαζαράτος έχει ήδη κινηθεί δικαστικά κατά της διαδικασίας αδειοδότησης των ΝΠΠΕ. Όπως αποκάλυψε στη διάρκεια της ομιλίας του, οι αιτήσεις ακυρώσεως που κατέθεσε παρέμειναν στο Γ΄ Τμήμα του ΣτΕ και δεν παραπέμφθηκαν στην Ολομέλεια. Στην πορεία, όπως είπε, διαπίστωσε ότι τα προβλήματα που εντόπισε ήταν πολύ περισσότερα από εκείνα που τελικά χρειάστηκε να εξετάσει το δικαστήριο.

Μάλιστα, αποκάλυψε ότι στην αίτηση ακυρώσεως είχαν προβληθεί συνολικά περίπου 40 λόγοι ακυρώσεως, με το Γ΄ Τμήμα να κάνει δεκτό τον πρώτο. Κατά την εκτίμησή του, η επιλογή αυτή απέτρεψε την ανάγκη να εξεταστούν και οι υπόλοιποι λόγοι, οι οποίοι, όπως υποστήριξε, θα άνοιγαν ένα πολύ ευρύτερο πεδίο συζήτησης για τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε στην πράξη το νέο θεσμικό πλαίσιο.

«Δεν αρκεί ότι επιτρέπονται τα ιδιωτικά πανεπιστήμια»

Ο καθηγητής ξεκαθάρισε πάντως ότι η κριτική του δεν αφορά την ίδια την ιδέα των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Αντίθετα, δήλωσε «υπερ των ιδιωτικών πανεπιστημίων» στην Ελλάδα, υπό την προϋπόθεση ότι προσφέρουν πραγματική και ποιοτική εκπαίδευση.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, αρχίζει όταν η επιδίωξη του κέρδους οδηγεί στη δημιουργία ενός «πανεπιστημίου ευκαιρίας», χωρίς τις απαραίτητες ακαδημαϊκές προϋποθέσεις και χωρίς ουσιαστικό έλεγχο από την Πολιτεία. Στο σημείο αυτό μετατόπισε το βάρος της κριτικής του από το συνταγματικό ζήτημα στο διοικητικό δίκαιο και στον τρόπο εφαρμογής του νόμου.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι η απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ για τη δυνατότητα λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων δεν κλείνει τη συζήτηση. Αντιθέτως, όπως είπε, η πραγματική «ουσία» βρίσκεται στο πώς εφαρμόζεται το θεσμικό πλαίσιο και κατά πόσο η διαδικασία αδειοδότησης και πιστοποίησης πραγματοποιείται με τρόπο που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του κράτους δικαίου.

Το νέο πρόβλημα: Tα πρότυπα και τα προγράμματα σπουδών

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα νέα πρότυπα αξιολόγησης των προγραμμάτων σπουδών, τα οποία, όπως ανέφερε, είναι σαφώς πιο αναλυτικά και απαιτητικά από το προηγούμενο πλαίσιο.

Κατά τον κ. Λαζαράτο, το ζήτημα είναι ότι τα προγράμματα των ιδρυμάτων που είχαν υποβληθεί υπό το προηγούμενο καθεστώς δεν ανταποκρίνονται στα νέα πρότυπα. Μάλιστα, χρησιμοποίησε ιδιαίτερα χαρακτηριστική διατύπωση, λέγοντας ότι οι παλαιοί φάκελοι βρίσκονται «δέκα επίπεδα πίσω» από τα νέα πρότυπα.

Το γεγονός ότι θεσπίστηκαν αυτά τα νέα πρότυπα, πάντως, το χαρακτήρισε θετικό για την ελληνική ανώτατη εκπαίδευση, καθώς, όπως είπε, στο μέλλον όλοι θα υποχρεωθούν να προσαρμοστούν σε αυτά.

Στο ίδιο πλαίσιο υποστήριξε ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο οι εγκαταστάσεις ή η ύπαρξη ενός φυσικού «hardware», αλλά κυρίως το ακαδημαϊκό «software»: δηλαδή τα ίδια τα προγράμματα σπουδών, η ποιότητά τους, η βιωσιμότητά τους, η σκοπιμότητά τους και η σχέση τους με την αγορά εργασίας.

Η αιχμή για την ΕΘΑΑΕ και τα μητρώα αξιολογητών

Μεγάλο μέρος της διάλεξης αφιέρωσε στη διαδικασία πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών από την ΕΘΑΑΕ, αμφισβητώντας τον τρόπο συγκρότησης και λειτουργίας των επιτροπών αξιολόγησης.

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε για το μητρώο των εμπειρογνωμόνων, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει επαρκώς σαφές και δημοσιευμένο κανονιστικό πλαίσιο για το πώς συγκροτείται, πώς ανανεώνεται και πώς επιλέγονται τα μέλη που τελικά συμμετέχουν στις επιτροπές.

Παράλληλα, έκανε λόγο για προβλήματα και στη σύνθεση των επιτροπών, αναφερόμενος μεταξύ άλλων στον ρόλο των φοιτητών και των εξωτερικών εμπειρογνωμόνων. Κατά την επιχειρηματολογία του, μια τόσο κρίσιμη διαδικασία, που αφορά την ποιότητα των πανεπιστημιακών προγραμμάτων, δεν μπορεί να στηρίζεται σε ασαφείς ή μη επαρκώς δημοσιοποιημένους κανόνες.

Ο κ. Λαζαράτος έθεσε στο ίδιο κάδρο και τον κανονισμό πιστοποίησης, τον οποίο περιέγραψε ως αδημοσίευτο και ανυπόγραφο κείμενο, υποστηρίζοντας ότι περιλαμβάνει κρίσιμους κανόνες για τη διαδικασία χωρίς να διαθέτει, κατά την άποψή του, τα χαρακτηριστικά μιας κανονικής κανονιστικής πράξης.

Από τα 11 Μη Κρατικά Πανεπιστήμια στο επόμενο δικαστικό κύμα

Στη διάλεξη ο καθηγητής αναφέρθηκε συνολικά στα μη κρατικά πανεπιστήμια που βρίσκονται σήμερα στο κάδρο των εξελίξεων. Ξεχώρισε τα τρία ιδρύματα των οποίων οι άδειες είχαν ακυρωθεί —Keele, York και Ανατόλια—, το UNIC, αλλά και τα επτά νέα ιδρύματα που ακολούθησαν τη διαδικασία αδειοδότησης.

Μάλιστα, έφτασε στο σημείο να υποστηρίξει ότι, εφόσον εφαρμοστεί αυστηρά ο νόμος, κανένα από τα 11 ιδρύματα δεν θα μπορούσε, κατά την άποψή του, να συνεχίσει να λειτουργεί με το υφιστάμενο καθεστώς. Πρόκειται για μία από τις πλέον βαριές εκτιμήσεις της ομιλίας, καθώς μεταφέρει τη δικαστική αντιπαράθεση από τις τρεις πρώτες υποθέσεις σε ολόκληρο το οικοσύστημα των μη κρατικών πανεπιστημίων.

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν και για το ζήτημα των προγραμμάτων σπουδών. Υποστήριξε ότι, μετά την ακύρωση των προηγούμενων κριτηρίων, δημιουργείται ανάγκη επανεξέτασης των φακέλων με βάση τα νέα, σαφώς πιο συγκεκριμένα ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια.

«Τέσσερις κινήσεις» για να λυθεί το πρόβλημα

Κλείνοντας, ο Πάνος Λαζαράτος παρουσίασε τη δική του πρόταση για την έξοδο από τον σημερινό θεσμικό και δικαστικό λαβύρινθο. Όπως είπε, αντί η Πολιτεία να οδηγείται σε διαδοχικές ακυρώσεις και νέες διορθώσεις, το πρόβλημα θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με συγκεκριμένες κινήσεις: με ένα νόμο να γίνει επανυποβολή των προγραμμάτων, επί τη βάση των νέων προτύπων της ΕΘΑΑΕ, με δημιουργία κανονικών μητρώων αξιολογητών και επιλογή κατάλληλων προσώπων που θα εφαρμόσουν τα νέα πρότυπα.

Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να προκαλέσει καθυστέρηση περίπου τεσσάρων μηνών, αλλά θα έθετε τις βάσεις για ένα πολύ πιο ισχυρό σύστημα ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης. «Θα καθυστερήσουμε τέσσερις μήνες. Αλλά θα φτιάξουμε τα καλύτερα ιδιωτικά πανεπιστήμια της Ευρώπης», ήταν το μήνυμα με το οποίο έκλεισε αυτό το σκέλος της επιχειρηματολογίας του.

Στη διάλεξη του Πάνου Λαζαράτου στο Caravel έδωσαν το «παρών», μεταξύ άλλων, ο πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Δημήτρης Βερβεσός, ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Παύλος Πολάκης και ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιά (ΔΣΠ) Ηλίας Κλάππας, παρουσία εκπροσώπων από τον νομικό και πολιτικό χώρο. Η παρουσία τους προσέδωσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην εκδήλωση, δεδομένου ότι η συζήτηση για τα Μη Κρατικά Πανεπιστήμια έχει πλέον αποκτήσει έντονη δικαστική και θεσμική διάσταση.

Η διάλεξη του Πάνου Λαζαράτου στο Caravel, επομένως, δεν περιορίστηκε στη γνωστή διαμάχη για τη συνταγματικότητα των Μη Κρατικών Πανεπιστημίων. Μετέφερε το βάρος της συζήτησης στο επόμενο και ίσως πιο σύνθετο στάδιο: στις άδειες, στα προγράμματα σπουδών, στις διαδικασίες πιστοποίησης, στα μητρώα αξιολογητών και, τελικά, στο κατά πόσο το νέο σύστημα μπορεί να σταθεί χωρίς να οδηγηθεί ξανά ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Διαβάστε επίσης:

Μη Κρατικά Πανεπιστήμια: Στις 10 και 11 Δεκεμβρίου οι κρίσιμες υποθέσεις στο ΣτΕ

Μη Κρατικά Πανεπιστήμια: Κινδυνεύει να «κοπεί» το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου στον επανέλεγχο του ΕΟΠΠΕΠ; – Τι απαντούν πηγές από το ΕΠΚ

Πάνος Λαζαράτος: Μήνυση κατά Ζαχαράκη, ΕΘΑΑΕ και διοικήσεων Μη Κρατικών Πανεπιστημίων– Δείτε τη μηνυτήρια αναφορά