Ένταση προκλήθηκε στο δημοτικό συμβούλιο της Αθήνας κατά τη διάρκεια συζήτησης για τα Προσφυγικά της λεωφόρου Αλεξάνδρας και τα σχέδια ανάπλασης, όταν ομάδα αναρχικών εισέβαλε στην αίθουσα, οδηγώντας τελικά στη διακοπή της συνεδρίασης.

Οι παρευρισκόμενοι κρατούσαν σημαίες και φώναζαν συνθήματα, εκφράζοντας την αντίθεσή τους στα σχέδια της Περιφέρειας Αττικής και του υπουργείου Πολιτισμού. Το τελευταίο διάστημα έχουν ενταθεί οι κινητοποιήσεις γύρω από το ζήτημα, με τους διαμαρτυρόμενους να υποστηρίζουν ότι η ανάπλαση απειλεί να εκτοπίσει περίπου 400 κατοίκους, αλλά και να καταργήσει δομές κοινωνικής στήριξης που εξυπηρετούν ευάλωτες ομάδες, όπως παροχή στέγασης και φιλοξενία συνοδών ασθενών.

1

Στο πολιτικό πεδίο, πηγές της αντιπολίτευσης απέδωσαν ευθύνες στον δήμαρχο Αθηναίων, Χάρη Δούκα, υποστηρίζοντας ότι αποφεύγει να πάρει σαφή θέση για το θέμα, προκειμένου να μη συγκρουστεί με ομάδες που τον είχαν στηρίξει πολιτικά. Την ίδια ώρα, το δημοτικό συμβούλιο προχώρησε σε εκτενή συζήτηση επί ψηφίσματος που εισηγήθηκε ο δήμαρχος, με στόχο την ανάδειξη της σημασίας των Προσφυγικών και την καταγραφή των ανησυχιών των κατοίκων.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, τοποθετήθηκαν εκπρόσωποι των κατοίκων και αλληλέγγυοι, οι οποίοι ανέδειξαν τόσο την ιστορική και κοινωνική αξία του συγκροτήματος όσο και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και σε κάτοικο που βρίσκεται σε απεργία πείνας.

Όλες οι δημοτικές παρατάξεις εξέφρασαν τις θέσεις τους, με την παράταξη του Κώστα Μπακογιάννη να δηλώνει ότι θα στηρίξει το ψήφισμα υπό προϋποθέσεις, ενώ η Λαϊκή Συσπείρωση ζήτησε να τεθεί ως βασικό αίτημα η μη προώθηση της προγραμματικής σύμβασης της Περιφέρειας.

Τελικά, μετά από τροποποιήσεις, το ψήφισμα εγκρίθηκε κατά πλειοψηφία. Σε αυτό υπογραμμίζεται η ιστορική, κοινωνική και αρχιτεκτονική σημασία των Προσφυγικών, ενώ ζητείται πλήρης ενημέρωση, διαφάνεια και ουσιαστική διαβούλευση πριν από οποιαδήποτε παρέμβαση. Παράλληλα, τίθεται ως προτεραιότητα η προστασία των κατοίκων και η αποφυγή μέτρων όπως οι εξώσεις, έως ότου ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός για την αξιοποίηση της περιοχής.

To ψήφισμα του Δήμου Αθηναίων: 

«Ο δήμος Αθηναίων παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εξελίξεις που αφορούν την αξιοποίηση και αποκατάσταση των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, ενός εμβληματικού συγκροτήματος με εξαιρετική ιστορική, κοινωνική, πολεοδομική και μνημειακή σημασία για την Αθήνα. Στο Δ.Σ. της 1ης Απριλίου 2026, επιτροπή κατοίκων παρουσίασε τις ανησυχίες και τις θέσεις της, επισημαίνοντας μάλιστα τον κίνδυνο για την ζωή ενός απεργού πείνας.

Πρόκειται για ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό και ιστορικό σύνολο οκτώ πολυκατοικιών, που ανεγέρθηκαν κατά την περίοδο 1933-1936 για τη στέγαση προσφυγικών οικογενειών, αποτελούν σήμερα χαρακτηρισμένο μνημείο στεγαστικού συγκροτήματος, αντιπροσωπευτικό του κινήματος του μοντερνισμού στην Ελλάδα και συνδέονται άρρηκτα τόσο με τη μνήμη του Μικρασιατικού Ελληνισμού, όσο και με κρίσιμες σελίδες της νεότερης ιστορίας της πόλης, όπως τα γεγονότα του Δεκεμβρίου 1944.

Σύμφωνα με τα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία, οι δύο πρώτες πολυκατοικίες χαρακτηρίστηκαν μνημεία με Απόφαση Ύπουργού Πολιτισμού (ΦΕΚ 1747/Β/26-11-2003) και στη συνέχεια οι υπόλοιπες έξι (ΦΕΚ 62/13-2-2009), ενώ το 2019 το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων ενέκρινε ομόφωνα μελέτη αποκατάστασης του συγκροτήματος.

Το 2014 είχε επιχειρηθεί η μεταβίβαση στο ΤΑΙΠΕΔ των 137 διαμερισμάτων (από τα 228 των 8 πολυκατοικιών), με Απόφαση της Διυπουργικής Επιτροπής Αναδιαρθρώσεων και Αποκρατικοποιήσεων (ΦΕΚ 571/Β/55.3.2014). Πράξη κατά της οποίας προσέφυγε ο δήμος Αθηναίων στο ΣτΕ (Δ’ Τμήμα). Η αίτηση ακύρωσης κατά της μεταβίβασης στο ΤΑΙΠΕΔ, δεν έγινε μεν δεκτή, αναγνωρίστηκε όμως από τους διάδικους ότι ο περιβάλλων χώρος ανήκει στον δήμο. Εν τω μεταξύ, το 2016 (πριν ακόμα καθαρογραφεί η Αποφαση του ΣτΕ Δ΄ τμ. 507/2018) μεταβιβάστηκαν με το αρ. 62 του ν. 4414/2016 (ΦΕΚ 149/Α) στην Περιφέρεια Αττικής 177 από τα 228 διαμερίσματα, ενώ 51 παραμένουν ιδιόκτητα.

Τον Ιούνιο του 2025 με απόφαση της Περιφερειακής Επιτροπής (864/2025) εγκρίνεται η υπογραφή προγραμματικής σύμβασης μεταξύ Περιφέρειας Αττικής, ΔΥΠΑ και ΥΠΠΟ για την «αποκατάσταση τεσσάρων προσφυγικών πολυκατοικιών στην Λ. Αλεξάνδρας προς χρήση κοινωνικής κατοικίας». Δηλαδή, στην παρούσα φάση το έργο αφορά τέσσερις από τις οκτώ πολυκατοικίες, που φέρεται να ανήκουν εξ ολοκλήρου στην Περιφέρεια Αττικής και προβλέπει πλην της κοινωνικής κατοικίας, και τη φιλοξενία συνοδών ασθενών του γειτονικού νοσοκομείου, ενώ δεν υπάρχει καμία αναφορά στον περιβάλλοντα χώρο.

Σημειωτέον, το 2020 είχε γίνει μια προεργασία για προγραμματική σύμβαση με τον δήμο Αθηναίων, την Περιφέρεια Αττικής και
την Ανάπλαση ΑΕ, αλλά δεν τελεσφόρησε.

Ο δήμος Αθηναίων αναγνωρίζει πλήρως τη σημασία της αποκατάστασης των κτιρίων, της διασφάλισης της στατικής τους επάρκειας με σεβασμό στα αρχικά σχέδια, όπως αρμόζει σε μνημεία, καθώς και της κοινωνικής αξιοποίησής τους, ενώ ζητά την πλήρη ενημέρωση και συμμετοχή του στον σχετικό σχεδιασμό. Λόγω της βαρύτητας του εγχειρήματος, του δημόσιου χαρακτήρα του, της ιστορικής και μνημειακής προστασίας του χώρου, αλλά και της άμεσης επίδρασής του στη ζωή της γειτονιάς, θεωρούμε ότι οποιαδήποτε προώθηση του σχεδιασμού δεν μπορεί να εξελίσσεται χωρίς προηγούμενη, ανοιχτή, θεσμικά οργανωμένη και ουσιαστική διαβούλευση.

Για τον λόγο αυτό, ο δήμος Αθηναίων ζητά από την Περιφέρεια Αττικής πριν προχωρήσει στην υλοποίηση της προγραμματικής σύμβασης:

1. Να προχωρήσει άμεσα σε δημόσια και επίσημη διαδικασία διαβούλευσης για το σύνολο του σχεδιασμού (κτίρια και κοινόχρηστος χώρος) που αφορά την αξιοποίηση και ανάπλαση των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, σύμφωνα με την νομοθεσία περί αναπλάσεων (ν. 2508/97).

2. Να παρουσιάσει αναλυτικά το αντικείμενο, το εύρος, τις χρήσεις, το χρονοδιάγραμμα και τις επιπτώσεις της παρέμβασης (όπως προβλέπεται στην νομοθεσία για την Προκαταρκτική Πρόταση Ανάπλασης), καθώς και τον τρόπο με τον οποίο διασφαλίζεται η προστασία του ιστορικού και κοινωνικού χαρακτήρα του συγκροτήματος.

3. Να καλέσει θεσμικά σε συνεργασία τον δήμο Αθηναίων, τους κατοίκους της περιοχής, εκπροσώπους των σημερινών διαμενόντων, επιστημονικούς και κοινωνικούς φορείς, καθώς και κάθε αρμόδια υπηρεσία πολιτιστικής προστασίας και αστικού σχεδιασμού.

4. Να εξασφαλίσει πλήρη διαφάνεια ως προς τις μελέτες, τις προβλεπόμενες χρήσεις, το ιδιοκτησιακό και λειτουργικό καθεστώς, τα κοινωνικά κριτήρια και τη διαδικασία επιλογής δικαιούχων και απόδοσης των κατοικιών και τις προβλέψεις για την προστασία της ιστορικής μνήμης του χώρου.

5. Να μην προχωρήσει σε διαδικασίες καταστολής, όπως οι εξώσεις, πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία έγκρισης του σχεδιασμού και να ληφθεί η απαραίτητη μέριμνα προστασίας για τους σημερινούς κατοίκους στα κτίρια.

Επισημαίνουμε ιδιαίτερα το θέμα του ιδιοκτησιακού καθεστώτος που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση και αποσαφήνιση, σε συνέχεια των δικαστικών αποφάσεων και των ειδικών νομοθετικών ρυθμίσεων που έχουν μεσολαβήσει.

Η Αθήνα έχει ανάγκη από έργα που σχεδιάζονται με λογοδοσία, κοινωνική ευαισθησία, σεβασμό στη μνήμη και εμπιστοσύνη προς τους πολίτες. Τα Προσφυγικά της Αλεξάνδρας δεν είναι ένα συνηθισμένο κτιριακό απόθεμα προς αξιοποίηση. Είναι ένας τόπος μνήμης, κοινωνικής ιστορίας και αστικής ταυτότητας, που απαιτεί ειδική μέριμνα και θεσμική σοβαρότητα.

Σε μια τέτοια διαδικασία ο δήμος Αθηναίων είναι έτοιμος να συμβάλλει θεσμικά και ουσιαστικά, και απαιτεί σεβασμό του ρόλου και των δικαιωμάτων του»..

Διαβάστε επίσης

Εισβολή αναρχικών στο Δημοτικό Συμβούλιο της Αθήνας – Φώναζαν κατά της ανάπλασης των Προσφυγικών

Λος Άντζελες: Ράπερ κατηγορείται για τον φόνο 14χρονης

Η επίσκεψη Μακρόν στην Αθήνα θα αναδείξει τους ιστορικούς δεσμούς των χωρών, λέει το Ελιζέ