Γιώργος Κουμπενάς: «Το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία της ελληνικής ναυτιλίας χρήζει μεταρρύθμισης εκ βάθρων»

Στην έρευνα του mononews για το αφιέρωμα «Ποσειδώνια 2026», εφοπλιστές και παράγοντες της ελληνικής ναυτιλίας απαντούν σε 2 κρίσιμα ερωτήματα: τι ζητάνε από την Πολιτεία για την ενίσχυση της Ελληνικής Ναυτιλίας και τις εκτιμήσεις τους για τις γεωστρατηγικές εξελίξεις.

Στο πλαίσιο της έρευνας, ο Γιώργος Κουμπενάς, πρόεδρος της Ένωσης Εφοπλιστών Κρουαζιέρας και Φορέων Ναυτιλίας, απαντά στο mononews τα εξής:

1. Τι περιμένετε από την κυβέρνηση και την πολιτεία για τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου της ελληνικής ναυτιλίας;

Θεωρούμε ότι το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία της ελληνικής ναυτιλίας χρήζει μεταρρύθμισης εκ βάθρων, με βασικό στόχο την επιστροφή των πλοίων στην ελληνική σημαία. Η ύψωση της ελληνικής σημαίας, πέραν της γεωπολιτικής σημασίας που φέρει, συνεπάγεται και την εγκατάσταση ναυτιλιακών εταιρειών στην Ελλάδα, με άμεση θετική επίδραση στην απασχόληση, στα δημόσια έσοδα και στα ασφαλιστικά ταμεία.

Οι προσπάθειες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα και η διαρροή πλοίων από το εθνικό νηολόγιο συνεχίζεται. Τόσο ο ΚΔΝΔ όσο και ο ΚΙΝΔ, καθώς και η νομοθεσία που διέπει τη λειτουργία του ΝΑΤ, παραμένουν γραφειοκρατικοί και αναχρονιστικοί. Η πολυνομία, η ασάφεια των διατάξεων και η ύπαρξη εκατοντάδων Προεδρικών Διαταγμάτων και Υπουργικών Αποφάσεων δημιουργούν σύγχυση και δυσχεραίνουν την καθημερινή λειτουργία των πλοίων. Η κατάσταση αυτή είναι ακόμα δυσμενέστερη όταν πρόκειται για επιβατηγά πλοία και ήταν και ένας από τους λόγους που προκάλεσε την υποστολή της Ελληνικής Σημαίας από τα τελευταία κρουαζιερόπλοια που είχαν απομείνει στο νηολόγιο.

Σήμερα αρκούμαστε στο γεγονός ότι πολλές ναυτιλιακές εταιρείες εξακολουθούν να διατηρούν την έδρα τους στη χώρα μας, παραβλέποντας ότι στη συντριπτική τους πλειοψηφία εμπιστεύονται για τη λειτουργία των πλοίων τους θεσμικά πλαίσια άλλων χωρών. Έτσι, στην ουσία, έχουμε μεταβεί από το στάδιο της «μεγάλης ελληνικής ναυτιλίας» στο στάδιο της «μεγάλης ελληνόκτητης ναυτιλίας». Το γεγονός αυτό οφείλει να προβληματίσει σοβαρά την Πολιτεία, έστω και με μεγάλη καθυστέρηση.

Η δημόσια ναυτική εκπαίδευση, παρά τις επενδύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, συνεχίζει να υστερεί ποιοτικά έναντι άλλων χωρών. Το καθεστώς λειτουργίας των ΑΕΝ χρήζει ριζικής αναθεώρησης, ώστε να διασφαλίζεται όχι μόνο η ποιότητα της εκπαίδευσης, αλλά και η εισαγωγή υποψηφίων που πραγματικά ενδιαφέρονται να ασκήσουν το ναυτικό επάγγελμα. Η παραγωγή στελεχών, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά, είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη συνέχιση της στελέχωσης των ναυτιλιακών εταιρειών με ανθρώπινο δυναμικό που διαθέτει μακρά εμπειρία στη θάλασσα. Παράλληλα, το καθεστώς φορολογίας των ναυτικών σε συνδυασμό και με την προ ετών κατάργηση των ελάχιστων αφορολόγητων παροχών, το καθιστά πολύ δυσμενέστερο σε σχέση με πολλές άλλες χώρες και δεν συμβάλλει στην προσέλκυση και παραμονή νέων ανθρώπων στο ναυτικό επάγγελμα.

Επιπλέον, η μεταρρύθμιση που, επί σειρά ετών, μετέτρεψε το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας από αμιγώς ναυτιλιακό υπουργείο σε υπουργείο ανάπτυξης, νησιωτικής πολιτικής και προστασίας συνόρων, υποβάθμισε ουσιαστικά την ενασχόληση με τα ζητήματα της ναυτιλίας στο επίπεδο της γενικής γραμματείας.

Πιστεύουμε ότι για την υλοποίηση αυτών των ριζικών μεταρρυθμίσεων και αλλαγών απαιτείται η ουσιαστική συμβολή έμπειρων στελεχών προερχόμενων από τις τάξεις της εμπορικής ναυτιλίας, καθώς και διακεκριμένων νομικών με μακρά και εξειδικευμένη ενασχόληση με ζητήματα ναυτιλιακού δικαίου και ναυτιλιακής πολιτικής.

2. Ποια είναι η πρόβλεψη σας για τις γεωπολιτικές εξελίξεις και πόσο θα επηρεάσουν τον κλάδο σας, την ελληνική και παγκόσμια ναυτιλία;

Η τελευταία πενταετία χαρακτηρίζεται από ένα καθεστώς αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας, με αφετηρία τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ακολούθησε η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς κατά του Ισραήλ, η οποία οδήγησε στην πολεμική σύγκρουση στη Γάζα και στη σταδιακή επέκταση της έντασης στον Λίβανο, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο. Παράλληλα, σημειώθηκαν μικρότερες αλλά σημαντικές εστίες κρίσης, όπως ο ναυτικός αποκλεισμός της Βενεζουέλας και η σύλληψη του προέδρου της, η σύντομη σύρραξη Ινδίας–Πακιστάν και η ένταση μεταξύ Καμπότζης και Ταϊλάνδης, ενώ νέα μέτωπα φαίνεται να αναδύονται στην Κούβα και στη Νότια Σινική Θάλασσα. Όλες αυτές οι εξελίξεις επηρεάζουν όχι μόνο τη ναυτιλία αλλά συνολικά την παγκόσμια οικονομία.

Η απρόβλεπτη στάση ηγετικών δυνάμεων, η αναθεωρητική προσέγγιση στις παραδοσιακές συμμαχίες και ο εντεινόμενος οικονομικός ανταγωνισμός στο εσωτερικό της Δύσης καθιστούν οποιαδήποτε πρόβλεψη εξαιρετικά επισφαλή. Ωστόσο, διαφαίνεται ότι η ναυτιλία εισέρχεται σε μια νέα εποχή «μόνιμης αστάθειας». Η ελληνική ναυτιλία, πάντως, έχει αποδείξει διαχρονικά ότι προσαρμόζεται και συχνά λειτουργεί αποτελεσματικότερα σε περιβάλλον κρίσεων παρά σε περιόδους σταθερότητας.

Η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα αν και διέρχεται από μια περίοδο ηρεμίας, δεν φαίνεται να έχει εκτονωθεί. Η αυξημένη στρατιωτική ένταση στην ευρύτερη περιοχή έχει ήδη μετατρέψει τον περίπλου της Αφρικής σε «νέα κανονικότητα» με σημαντικά υψηλότερο κόστος για πολλές ναυτιλιακές εταιρείες.

Παράλληλα, η κρίση στο Στενό του Ορμούζ συνεχίζεται. Δεδομένου ότι η ελληνόκτητη ναυτιλία ελέγχει πλέον άνω του 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας δεξαμενοπλοίων, κάθε αναταραχή στο Ορμούζ, στο Σουέζ ή στη Μαύρη Θάλασσα επηρεάζει άμεσα τα ελληνικά συμφέροντα.

Οι ασύμμετρες απειλές μέσω μη επανδρωμένων θαλάσσιων και εναέριων οχημάτων, οι κυβερνοεπιθέσεις με τη συνδρομή τεχνητής νοημοσύνης, η αμφισβήτηση διεθνών θαλάσσιων διαδρόμων μέσω επιβολής τελών διέλευσης, καθώς και η επανεμφάνιση και δραματική αύξηση της πειρατείας, αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά το κόστος ασφαλίστρων και συνολικά το μεταφορικό κόστος.

Οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας και του Ιράν δεν ανέκοψαν τις εξαγωγές πετρελαίου. Μετέβαλαν, όμως, τις εμπορικές διαδρομές και δημιούργησαν μια παράλληλη αγορά «shadow fleet», η οποία λειτουργεί εις βάρος των ποιοτικών σημαιών και των σύγχρονων, συμμορφούμενων πλοίων.

Όσον αφορά τον κλάδο της κρουαζιέρας, οι προοπτικές διαγράφονται πιο δύσκολες, καθώς οι γεωπολιτικές αναταραχές θέτουν ολόκληρες περιοχές εκτός τουριστικής αγοράς, λειτουργούν αποτρεπτικά για τους ταξιδιώτες και αυξάνουν το κόστος ενέργειας, υπηρεσιών και λιμενικών τελών. Ως αποτέλεσμα, το προϊόν καθίσταται λιγότερο προσιτό για μεγάλο μέρος της αγοράς. Σε περίπτωση παρατεταμένης αστάθειας, πιέσεις αναμένεται να δεχθούν τόσο οι νέες ναυπηγήσεις όσο και τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία που εξειδικεύονται αποκλειστικά στην κρουαζιέρα. Ειδικότερα για την περιοχή μας λόγω της γειτνίασης με την Μ. Ανατολή σε περίπτωση πιθανών απειλών υπάρχει πάντα ο κίνδυνος της μείωσης των προσεγγίσεων κρουαζιεροπλοίων που θα αναζητήσουν ασφαλέστερους προορισμούς.