Από τον Νικόλαο Πολίτη που έδωσε υπόσταση στη φωνή του ελληνικού λαού, τη Μάργκαρετ Θάτσερ που θεωρούσε ότι η εθνική ταυτότητα σφυρηλατείται μέσα από τη συνέχιση της παράδοσης και τον Γκάντι που ισχυρίστηκε ότι ο πολιτισμός ενός έθνους εγκολπώνεται στην ψυχή του λαού του: Τηρουμένων των αναλογιών, η Μαρέβα Μητσοτάκη ακολουθεί ένα αδιάσπαστο νήμα αξιοσημείωτων ανθρώπων που ταύτισαν την πρόοδο του έθνους με τις ρίζες του. Και ευτυχώς σε αυτό το όραμα συσπειρώνει πάντα σπουδαίους συνεργάτες με ανάλογες ανησυχίες.

Αυτή τη φορά με την ίδρυση της πλατφόρμας Nóema, αναδεικνύεται και πάλι αυτή η πάστα ανθρώπων που θεωρούν ότι η παράδοση θα παραμένει ζωντανή μέσα από την αναθεώρησή της. Μέσα από την επιμειξία της με το σύγχρονο αίμα.

1

Η νεότευκτη πλατφόρμα Nóema αντλεί τον τίτλο της από τον ελληνικό όρο Νόημα. Θα λειτουργήσει ως ζωντανό οικοσύστημα όπου δημιουργοί, στοχαστές και θεσμοί θα συνεργαστούν για να ανακαλύψουν και να προωθήσουν τους νέους πρωταγωνιστές της παράδοσης και τις καινοτόμες μορφές έκφρασής της.

Το Nóema λοιπόν ανιχνεύει το όραμα και εξυψώνει τη δεξιοτεχνία του σύγχρονου χειρονάκτη. Τι εστί χειρονάκτης; Προφανώς οποιοσδήποτε χρησιμοποιεί τα χέρια για τη δημιουργία του, την οποία επισφραγίζει με την ιδιοφυία του με την ευρεία σημασία του όρου. Δημιουργία που έχει απαιτήσει πόνο, πνευματικό όσο και φυσικό μόχθο. Άρα, που εμποτίζεται με τη συνείδηση του δημουργού του, ακριβώς όπως συμβαίνει και με την Τέχνη. Τοπικοί δημιουργοί και χειρονάκτες διατηρούν τη μνήμη ζωντανή ενώ παράλληλα εξερευνούν νέες μορφές, υλικά και παραδοσιακές πρακτικές. Μέσα από το σύγχρονο βλέμμα τους η παράδοση αποκτά χροιά επίκαιρη και αποκτά νόημα για τη γενιά των σημερινών νέων.

Αποτελεί έτσι διεπιστημονική πολιτιστική πλατφόρμα που δημιουργεί σημεία τομής ανάμεσα στη χειροτεχνία, τη σύγχρονη τέχνη, το ντιζάιν, την αρχιτεκτονική και τις αναδυόμενες τεχνολογίες. Ένα χωνευτήρι σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας που διατηρεί αρμούς με το διεθνές πολιτιστικό γίγνεσθαι.

Οι στόχοι του Nóema εντάσσονται στη διαχρονική «πολιτική» κωδικοποίησης της ελληνικής έκφρασης μέσα στο χρόνο αλλά και στο γεωγραφικό της πλάτος (αφού η Ελλάδα υπήρξε πάντα κατακερματισμένη πολιτισμικά -δύση, ανατολή, Βαλκάνια, Αφρική…).

Πού βρίσκονται σήμερα αυτά τα πρόσωπα;

Η πλατφόρμα λειτουργεί ακόμη με διακριτικό τρόπο, στη σκιά των εξελίξεων. Όχι εξαιτίας κάποιου πνεύματος κριψύνιας, αλλά για πρακτικούς λόγους. Έχει συστηθεί Επιτροπή εμπειρογνωμόνων (experts’ panel) τα μέλη της οποίας εργάζονται μεθοδικά και απρόσκοπτα (ο καθένας στον τομέα του) για να ανιχνεύσουν και να ξεχωρίσουν αυτούς τους σύγχρονους εκφραστές της ελληνικής παράδοσης και χειροτεχνίας.

Κάθε μέλος αυτής της Επιτροπής  διαχέει στον κύκλο ειδικότητάς του το έργο της πλατφόρμας, το μήνυμα και τους σκοπούς του Nóema ελπίζοντας ότι έτσι -από στόμα σε στόμα- θα βρεθούν αυτοί οι ταπεινόφρονες αλλά εξαιρετικά σημαντικοί δημιουργοί. Εκείνοι που μαθαίνοντας από τις ρίζες τους, προσανατολίζονται στο μέλλον και εναρμονίζονται με την παγκόσμια ουμανιστική εξέλιξη.

Μένει κανέις ενεός με τα ονόματα που συμμετέχουν στην εν λόγω Επιτροπή εμπειρογνωμόνων. Πρόκειται για επαγγελματίες που εντάσσονται στο crème de la crème του χώρου τους.

Αναπόφευκτα ίσως θα ξεκινήσει κανείς από τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Hermès, Πιέρ Αλεξίς Ντιμάς (Pierre-Alexis Dumas, 1966), απόγονο του ιδρυτή και γιο του τελευταίου CEO στον κορυφαίο οίκο. To 2008, o Ντιμάς σύστησε το Ίδρυμα για την τέχνη και τους τεχνήτες, Fondation d’Entreprise Hermès. Με αξιόλογο ποσό επενδύει σε νέους που εξακολουθούν να δουλεύουν με παραδοσιακό, χειρονακτικό τρόπο και ενδεχομένως τους απορροφά ή τους προωθεί με διαφόρων ειδών εκθέσεις.

Ύστερα διακρίνεται η επικεφαλής επιμελήτρια του Ιδρύματος για τη σύγχρονη τέχνη του Cartier (Fondation Cartier pour l’art contemporain) Λεάν Σακραμόν (Leanne Sacramone).

Δεν αποκλείεται αμφότεροι οι ειδήμονες να καλέσουν σε συνεργασία κάποιον από τους νέους έλληνες δημιουργούς που θα ξεχωρίσουν.

Χωρίς (βέβαια) αξιολογική σειρά, συμμετέχουν επίσης στην Επιτροπή οι ημέτεροι Έυα Βασλαματζή, Κωστής Βελώνης, Ειρήνη Γερουλάνου, Αγγελική Γιαννακίδου, Τίνα Δασκαλαντωνάκη, Λουκία Θωμοπούλου, Βιργινία Ματσέλη, Βάνα Ξένου, Βασίλης Οικονομόπουλος, Έλλη Παγκάλου, Κώστας Στασινόπουλος, Γιώργος Τζιρτζιλάκης.

Για παράδειγμα, η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια (με συνεργασίες όπως το Palais de Tokyo) Εύα Βασλαματζή έχει ειδικευτεί στον τρόπο με τον οποίο γνώριμες λαογραφικές τελετουργίες ενσωματώνονται και αναδιαμορφώνουν τις πρακτικές της σύγχρονης τέχνης.

Η εθνολόγος, κοινωνική ανθρωπολόγος, αντιπρόεδρος στο Ίδρυμα και Μουσείο «Βασίλειος Παπαντωνίου» (πρώην Πελοποννησιακό Λαογραφικό) του Ναυπλίου Βιργινία Ματσέλη έχει ανακαλύψει έναν δικό της, πρωτότυπο τρόπο επανένταξης της παράδοσης στη σύγχρονη ζωή. Με τη βαθιά της έρευνα στη λαογραφία εμπλουτίζει φερ’ ειπείν γαμήλιες τελετές με διαλεκτές παραδοσιακές πινελιές που εκφράζουν το καθένα την αριστεία της χειρονακτικής εργασίας και την απαράμιλλη αξία του αυτοδίδακτου δημιουργού.

Από το Μουσείο Βασίλειος Παπαντωνίου στο Ναύπλιο

Η ιδρύτρια και πρόεδρος του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης Αγγελική Γιαννακίδου όπως και η ιδρύτρια -καλλιτεχνική διευθύντρια της Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (Biennale of Contemporary Ceramics -BCK) Λουκία Θωμοπούλου, διαθέτουν η καθεμία ένα αξιοσημείωτο εύρος γνωριμιών από όπου ενδεχομένως θα προκύψουν αξιόλογες περιπτώσεις τοπικών δημιουργών που ατενίζουν το μέλλον μαθαίνοντας από το παρελθόν.

Επαγγελματίες όπως η πρόεδρος της Διοικητικής Επιτροπής του Μουσείου Μπενάκη Ειρήνη Γερουλάνου και η Τίνα Δασκαλαντωνάκη ως επιμελήτρια στο ιδιαίτερα δημοφιλές κατάστημα του Κυκλαδικού, έχουν αποκτήσει ευρύτατη φήμη για τη δράση τους στη διάχυση του ελληνικού πολιτισμού από άκρη σε άκρη.

Ο αρχιτέκτονας και καθηγητής στη Θεσσαλία, αισθητικός, και σύμβουλος του ΔΕΣΤΕ Γιώργος Τζιτζιλάκης αποτελεί a priori εγγύηση τόσο για το βάθος των γνώσεων όσο και του αισθητηρίου του.

Άλλα μέλη όπως ο γνωστός γλύπτης εικαστικός και καθηγητής στην ΑΣΚΤ Κωστής Βελώνης, η ζωγράφος με τη γαλλική παιδεία και διάσημη για την έρευνά της στα Ελευσίνια μυστήρια Βάνα Ξένου, ο επιμελητής Serpentine Λονδίνου Κώστας Στασινόπουλος, η αρχιτέκτων τοπίου Έλλη Πάγκαλου, διαθέτουν en masse τα κατάλληλα εργαλεία για την ανεύρεση ανάλογων ταλέντων.

Όσο για τη Μαρέβα Μητσοτάκη, έχει διαχρονικά επενδύσει στην ελληνική παραδοσιακή κληρονομιά και το έχει αποδείξει ποικιλοτρόπως. Άλλοτε με πιο εντυπωσιακά εγχειρήματα και άλλοτε πάλι με πιο ακούσιους τρόπους, όπως τα σπάνια αντικείμενα που κοσμούν το σπίτι της. Άλλωστε, και η πρακτική της συλλογής, που αποτελεί ένα είδος διάδοσης ή διατήρησης της παράδοσης, κυλάει στο αίμα της. Ο πατέρας της υπήρξε όσο ζούσε ιδρυτής εκθεσιακού χώρου συλλεκτικών αντικειμένων στο Λονδίνο…

Το επόμενο βήμα για το Nóema επικεντρώθηκε στη θέσπιση του βραβείου Nóema Craft Prize αφιερωμένο στη σύγχρονη ελληνική χειροτεχνία.

Θα απονέμεται ετησίως με σκοπό να τιμά την αριστεία, την καινοτομία και το καλλιτεχνικό όραμα δημιουργών που γεφυρώνουν την παράδοση με τον πειραματισμό εξελίσσοντας την ελληνική χειροτεχνία.

Η Επιτροπή εμπειρογνωμόνων αφού εξετάσει τις συνολικές αιτήσεις, θα επιλέξει δέκα περιπτώσεις  για να απαρτίσουν την τελική, βραχεία λίστα συμμετοχών (shortlist). Αυτά τα επιλεγμένα έργα θα παρουσιαστούν σε μελλοντική έκθεση με τίτλο Noema Craft Prize Exhibition, που θα πραγματοποιηθεί και ψηφιακά.

Ειδική, κριτική επιτροπή (Jury) θα καταλήξει στον τελικό νικητή ή νικήτρια, με έπαθλο τριάντα χιλιάδες ευρώ και κυρίως πολλά υποσχόμενες συνεργασίες, όπως προαναφέρθηκε. Επίσης θα υπάρξουν και δύο Ειδικές μνείες (Special Mentions), με πέντε χιλιάδες ευρώ καθεμία.

Η κριτική επιτροπή απαρτίζεται από τους εκλεκτούς στο χώρο: Manuela Luca Dazio, Nicolette Fiorucci (του Ιδρύματος σύγχρονης Τέχνης Φιορούτσι), Amin Jaffer, Γεράσιμο Γιανόπουλο, Κατερίνα Γρέγου, Ελίνα Κουντούρη και Κωνσταντίνο Παπαγεωργίου.

Το Nóema τοποθετείται λοιπόν στην αιχμή της παράδοσης και της δημιουργικότητας. Συνελόντι ειπείν, η Μαρέβα Μητσοτάκη κινητοποίησε την αφρόκρεμα της ελληνικής αισθητικής και διανόησης για αυτό που μοναδικά ίσως έχει νόημα στην Ελλάδα να ονομάζεται σύγχρονη τέχνη.