Πολιτισμός

Ιερό βασιλικής λατρείας στις Αιγές και ένα αρχαίο ποίημα – Νέα ευρήματα

WarningExclamation mark in a circleΑπαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη

Καθαρισμός, πρώτες βοήθειες και περισυλλογή των πεσμένων κονιαμάτων


Ένα ιερό βασιλικής λατρείας έχει αποκαλυφθεί στο μεγάλο κτηριακό συγκρότημα των Αιγών που ανασκάπτεται τα τελευταία τρία χρόνια, φέρνοντας στο φως σπουδαία ευρήματα, που φωτίζουν ακόμη περισσότερο την ιστορία της πατρογονικής καθέδρας των Τημενιδών στη Μακεδονία.

Η μορφή, οι διαστάσεις και η επιμελημένη κατασκευή των οικοδομημάτων, τα πλούσια υλικά και τα διακοσμητικά στοιχεία, αλλά και η εμμονή στην χρήση του χώρου δείχνουν, ότι πρόκειται για ένα δημόσιο οικοδόμημα, όπως αναφέρει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας, με προϊσταμένη την κυρία Αγγελική Κοτταρίδη.

Μονόλιθοι βωμοί, ένα μαρμάρινο τραπεζοφόρο, τμήματα από μια μαρμάρινη ζωφόρο με εντυπωσιακό φυτικό κόσμημα και ειδώλια θεοτήτων, που βρέθηκαν στο σημείο, παρά την άγρια λεηλασία δημιουργούν παραπέμπουν σε ένα συγκρότημα ιερού, το οποίο μάλιστα θεωρείται ότι μπορεί να συνδέεται με τον ηρωοποιημένο Αμύντα Γ΄, πατέρα του Φιλίππου Β΄.

Πλήθος εξάλλου και τα αντικείμενα που βρέθηκαν και ανάμεσά τους ένα απρόσμενο εύρημα: ένα ποίημα γραμμένο από κάποιον μαθητή του 2ου π.Χ. αιώνα.

Το οικοδομικό συγκρότημα που ερευνά η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας βρίσκεται κοντά στη Βορειοδυτική πύλη του τείχους και την ταφική συστάδα των βασιλισσών. Χτισμένο όπως το ανάκτορο και οι ναοί με πολύτιμο πωρόλιθο που φθάνει στις Αιγές από τα λατομεία του Βερμίου, διανύοντας μια απόσταση 10-20 χλ. το συγκρότημα αποτελείται από μια αλληλουχία τετράγωνων και ορθογώνιων χώρων, μερικοί από τους οποίους ξεπερνούν τα 100 τ.μ. που οργανώνονται κανονικά γύρω από μια μεγάλη αυλή (έχει αποκαλυφθεί η νότια και τμήμα της ανατολικής και δυτικής πλευράς του). Στα ανατολικά ξεχωρίζει ένας ναόσχημος χώρος με πολύ βαθύ πρόδομο και δύο δωρικούς κίονες που βλέπει προς την αυλή.

Ειδώλιο Αθηνάς, 2ος αι. π.Χ.

Το οικοδόμημα απέκτησε την βασική του μορφή πριν από το τέλος του 4ου π.Χ. αιώνα, αλλά στα χρόνια του Φιλίππου Ε΄ (221-179 π.Χ.) έγιναν εκτεταμένες εργασίες ανακαίνισης. Σε αυτή την φάση υπάρχουν δάπεδα με μαρμαροθετήματα, όπως αυτά του ανακτόρου, οι τοίχοι καλύπτονται με πολύχρωμα κονιάματα, στα οποία κυριαρχεί το πορφυρό, χωρίς να λείπουν οι ώχρες και τα πράσινα ενώ αρθρώνονται με ανάγλυφες αρχιτεκτονικές διαμορφώσεις, που προοιωνίζονται τις διακοσμήσεις των σπιτιών της Πομπηίας.

Κεφαλή θεάς 4ος αι. π.Χ..

Όπως το ανάκτορο τα ιερά και τα τείχη, το συγκρότημα καταστρέφεται στα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ. μετά την οριστική κατάληψη της Μακεδονίας από την στρατιά του Μέτελλου. Ωστόσο, αμέσως μετά την καταστροφή ξαναχτίζεται ένα τμήμα της δυτικής του πτέρυγας και κάποιοι χώροι δίπλα στην ανατολική, ενώ στα χρόνια του Αυγούστου (31 π.Χ.-14 μ.Χ.), ένα μεγάλο περιστύλιο (1.000 τ.μ.) προστίθεται στα νοτιοανατολικά του, μαζί με ένα συνοδό κτήριο με αίθριο. Μια οικοδομική δραστηριότητα ιδιαίτερα αξιοσημείωτη για τις Αιγές, που βρίσκονται πια σε περίοδο συρρίκνωσης και παρακμής.

Καθαρισμός του μαρμαροθετήματος του μεγάλου ΝΑ χώρου

Ιδιαίτερα σημαντικές όμως για την επιβεβαίωση της χρήσης του χώρου ήταν οι κεραμίδεςτης πεσμένης στέγης του, που κάλυπτε τον χώρο:

Σφραγίδες με την Μακεδονική ασπίδα, το σύμβολο που χρησιμοποιούν οι Μακεδόνες βασιλείς των ελληνιστικών χρόνων στα νομίσματά τους, και ταμπέλες με το όνομα ΑΜΥΝΤΟΥ, αποτυπωμένες στα κεραμίδια της στέγης του, φανέρωσαν την στενή σχέση του με την βασιλική οικογένεια και όχι μόνον: Όπως συμβαίνει με τα κεραμίδια με την αντίστοιχη επιγραφή ΠΕΛΛΗΣ, το αναγραφόμενο όνομα δηλώνει τον κτήτορα, που στο συγκεκριμένο ιερό κτήριο, τουλάχιστον σε έναν τμήμα του, δεν μπορεί να είναι άλλος από τον ηρωοποιημένο Αμύντα Γ΄, πατέρα του Φιλίππου Β΄ που είναι γνωστό από τις πηγές, ότι λατρεία του υπήρχε και στην γειτονική Πύδνα. Η σύζυγος του Αμύντα Ευρυδίκη, στο άγαλμα που ανατέθηκε στο ιερό της Εύκλειας στις Αιγές, απεικονίζεται στο σχήμα της Ήρας και σίγουρα δεν είναι τυχαίο ότι στα χρόνια των Αντιγονιδών γύρω από το άγαλμα της βασίλισσας-μητέρας κατασκευάσθηκε ναόσχημο κτίσμα.

Το δάπεδο του μεγάλου χώρου μετά τον καθαρισμό. Οι ρηγματώσεις και η ανισοσταθμία οφείλονται στην τρομακτική κατολίσθηση του 1ου μ.Χ. αιώνα που έγινε η αιτία της οριστικής εγκατάλειψης του άστεως των Αιγών.

Η λατρεία του Αλέξανδρου και της γενιάς του στα χρόνια των διαδόχων ήταν πηγή νομιμοποίησης της εξουσίας τους και, όπως όλα δείχνουν, το μεγάλο κτηριακό συγκρότημα που αποκαλύπτουμε στην πατρογονική βασιλική καθέδρα των Τημενιδών, όπου και οι τάφοι τους ήταν ένα από τα κέντρα της.

Κονιάματα in situ

Τον περασμένο χρόνο μάλιστα αυτός ο χώρος χάρισε στους σύγχρονους Μακεδόνες ακόμη ένα εξαιρετικά πολύτιμο και απροσδόκητο εύρημα: Σε μια ταπεινή πήλινη κούπα, που βρέθηκε σπασμένη στο στρώμα καταστροφής του 2ου π.Χ. αιώνα, κάποιος, ίσως ένας μαθητής που μπέρδευε το ο με το ω και το ει με το ι, κάνοντας τα γυμνάσματα του, χάραξε προσεκτικά σαν να έγραφε σε πάπυρο ένα ποίημα. Ένα επίγραμμα ανώνυμου συγγραφέα, που εδώ μας παραδίνεται στην πιο παλιά και αυθεντική μορφή του: «το ρόδον ακμάζει βαιόν] χρόνον· εάν δε παρέστη ζητών ευρήσεις ου ρόδον, αλλά βάτον».

Ιωνικό γείσο από την διακόσμηση των τοίχων του ναόσχημου χώρου

Δηλαδή το τριαντάφυλλο ανθίζει για λίγο και αν ο χρόνος του περάσει και το αναζητήσεις δεν θα βρεις πια λουλούδι, αλλά αγκάθια. Γνωστό από την Παλατινή ανθολογία αυτό το επίγραμμα των Αιγών παροτρύνει τον αναγνώστη να μην σπαταλάει τον χρόνο που κυλά ανελέητα και μας δίνει με τον πιο άμεσο και στην κυριολεξία πρωτότυπο τρόπο μια εικόνα της πνευματικής κίνησης στην αρχαία μητρόπολη των Μακεδόνων την στιγμή της τελευταίας αναλαμπής της.

Πεσμένα κονιάματα σε έναν από τους χώρους της ΝΑ πλευράς του συγκροτήματος
Τμήμα μαρμάρινης ζωφόρου με φυτικό κόσμημα (4ος αι. π.Χ.)
Κομμάτια κεραμιδιών (‘λακωνικοί’ στρωτήρες) με την επιγραφή ΑΜΥΝΤΟΥ
Το στρώμα καταστροφής των μέσων του 2ου αι. π.Χ. όπου βρέθηκε το αγγείο με το ποίημα
Η πήλινη κούπα (σκύφος) με το χαραγμένο ποίημα

Διαβάστε επίσης:

Η γυναίκα που άλλαξε την Ιστορία της Μακεδονίας – H έκθεση στο Μουσείο των Αιγών

Μανόλης Κορρές: Αυτή θα είναι η νέα σκάλα ανόδου στην Ακρόπολη

Έτοιμα στο τέλος του 2022 τα έργα στην Ελευσίνα: Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο προσεχώς



ΣΧΟΛΙΑ