Ρωσικές υβριδικές επιθέσεις στην Ευρώπη: Αυξάνονται τα περιστατικά και ο φόβος για επικίνδυνη κλιμάκωση (χάρτης)

Οι επιθέσεις που οι ευρωπαϊκές αρχές αποδίδουν ή συνδέουν με τη Ρωσία φαίνεται να διεισδύουν ολοένα βαθύτερα στην ευρωπαϊκή επικράτεια, με μια σειρά περιστατικών τους τελευταίους μήνες να εντείνουν την ανησυχία για την ασφάλεια κρίσιμων υποδομών, αμυντικών εγκαταστάσεων και ενεργειακών έργων.

Στις 11 Αυγούστου, στρατιωτικοί δύτες κατέστρεψαν δύο drones που εντοπίστηκαν να επιπλέουν στα ανοικτά των ακτών της Ρουμανίας, κοντά σε ενεργειακό έργο αξίας 4 δισ. ευρώ (4,7 δισ. δολάρια). Εννέα ημέρες αργότερα, το Βουκουρέστι κινητοποίησε δύο μαχητικά F-16 για την αντιμετώπιση θαλάσσιου drone κοντά στην ίδια πλατφόρμα φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα, όπου βρίσκονταν εκατοντάδες εργαζόμενοι.

Νωρίτερα τον ίδιο μήνα, η γερμανική αστυνομία είχε εντοπίσει οπλισμένο μη επανδρωμένο αεροσκάφος στο αεροδρόμιο της Λειψίας, ενώ αυτή την εβδομάδα μαχητικά του NATO κατέρριψαν ακόμη ένα drone που εισήλθε στον εναέριο χώρο της Λιθουανίας από τη γειτονική Λευκορωσία, σύμμαχο της Μόσχας.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, οι αρμόδιες αρχές έδειξαν προς την κατεύθυνση του Κρεμλίνου.

Αυξάνεται η ανησυχία για τις «υβριδικές» επιθέσεις

Καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία συνεχίζεται, με περιορισμένες μεταβολές στο πεδίο των μαχών και χιλιάδες απώλειες κάθε εβδομάδα, οι αποκαλούμενες υβριδικές επιθέσεις στην Ευρώπη αυξάνονται όχι μόνο σε αριθμό αλλά, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, και ως προς το ρίσκο που ενέχουν.

Επιχειρήσεις που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της νέας πραγματικότητας καλούνται πλέον να λειτουργήσουν σε μια γκρίζα ζώνη μεταξύ πολέμου και ειρήνης. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του θέματος, εκφράζουν φόβους ότι ενδέχεται κάποια στιγμή να υπάρξουν απώλειες μεταξύ αμάχων.

«Είναι σαφές ότι η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία λειτουργεί πλέον σε ένα διαφορετικό περιβάλλον ασφαλείας σε σχέση με πριν από μερικά χρόνια», δήλωσε ο Kuldar Väärsi, διευθύνων σύμβουλος της εσθονικής αμυντικής εταιρείας Milrem Robotics, η οποία αποτέλεσε στόχο ύποπτης εμπρηστικής επίθεσης τον Αύγουστο.

Όπως επισήμανε, από τη στιγμή που τα συστήματα της εταιρείας χρησιμοποιούνται από αρκετά κράτη-μέλη του NATO, αλλά και από άλλες συμμαχικές και συνεργαζόμενες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας, οι σχετικοί κίνδυνοι πρέπει πλέον να λαμβάνονται υπόψη.

Στο στόχαστρο εργοστάσια, ενέργεια και μεταφορές

Μόλις αυτή την εβδομάδα, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης κατηγόρησε τη ρωσική υπηρεσία πληροφοριών για συνωμοσία με στόχο τη χρηματοδότηση τρομοκρατίας και τη διάπραξη δολοφονιών επί πληρωμή στην Ευρώπη κατ’ εντολή του Κρεμλίνου.

Εργοστάσια αμυντικού υλικού, επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, συστήματα μεταφορών και δίκτυα επικοινωνιών έχουν βρεθεί αντιμέτωπα με επιθέσεις, δημιουργώντας για τους Ευρωπαίους ηγέτες μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις ασφαλείας των τελευταίων δεκαετιών. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές κατά πόσο η Ευρώπη είναι επαρκώς προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει αυτή τη νέα κατάσταση.

Ο James Everard, πρώην αναπληρωτής ανώτατος συμμαχικός διοικητής Ευρώπης του NATO, σημείωσε ότι οι ανοικτές ευρωπαϊκές κοινωνίες δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν τις λεγόμενες υβριδικές επιθέσεις, καθώς το περιβάλλον αυτό διευκολύνει τους επιτιθέμενους.

Η έκταση και η συχνότητα των περιστατικών θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς πριν από λίγα χρόνια σε μια Ευρώπη που για μεγάλο διάστημα θεωρούσε ότι προστατεύεται από τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του NATO.

Την 1η Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας Alexander Dobrindt δήλωσε ότι η χώρα αποτελεί «καθημερινό στόχο υβριδικού πολέμου» από τη Ρωσία. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov απέρριψε τις συγκεκριμένες κατηγορίες ως «εντελώς αβάσιμες».

Στροφή σε στόχους που συνδέονται με τη βοήθεια προς την Ουκρανία

Σύμφωνα με αξιωματούχο χώρας του NATO, τους τελευταίους δύο μήνες έχει παρατηρηθεί μετατόπιση προς στόχους της αμυντικής βιομηχανίας και των logistics που συνδέονται άμεσα με την υποστήριξη της Ουκρανίας.

Ο ίδιος εκτιμά ότι η πιο επιθετική αυτή εκστρατεία ενέχει μεγαλύτερους κινδύνους. Καθώς η Μόσχα εξακολουθεί να οργανώνει τις επιχειρήσεις με τρόπο που της επιτρέπει να αρνείται την άμεση ευθύνη, η στρατηγική σημασία της εκστρατείας θεωρείται μέχρι στιγμής μεγαλύτερη από τις ίδιες τις υλικές ζημιές που έχουν προκληθεί.

Οι ανησυχίες ενισχύθηκαν μετά την επίθεση με drone σε σιδηροδρομικό σταθμό κοντά στα σύνορα Ουκρανίας και Πολωνίας, την ώρα που από την περιοχή περνούσαν Ευρωπαίοι και Αμερικανοί αξιωματούχοι.

Παρόμοιες ενέργειες θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα ότι ξεπερνούσαν τα όρια, γεγονός που ενισχύει τις εκτιμήσεις περί αυξανόμενης διάθεσης ανάληψης κινδύνου, ακόμη και όταν υπάρχει πιθανότητα να πληγούν πολίτες άλλων χωρών.

Από τις κυβερνοεπιθέσεις στις δολιοφθορές

Ενώ στο παρελθόν η Ρωσία κατηγορούνταν κυρίως για παρεμβάσεις σε εκλογικές διαδικασίες και εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών, πλέον βρίσκεται αντιμέτωπη με υποψίες για ένα πολύ ευρύτερο φάσμα ενεργειών.

Σε αυτές περιλαμβάνονται δολιοφθορές, εμπρησμοί, παρεμβάσεις σε κρίσιμες υποδομές, κυβερνοεπιθέσεις και παραβιάσεις εναέριου χώρου. Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Kaja Kallas, έχει κάνει λόγο για ένα κύμα υβριδικών επιθέσεων που αποκτούν ολοένα περισσότερο φυσικά και βίαια χαρακτηριστικά.

Η αντιμετώπισή τους αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη. Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει απροθυμία να αποδοθεί δημοσίως ευθύνη στη Ρωσία, τόσο για να αποφευχθεί ενδεχόμενη κλιμάκωση όσο και για να προστατευθούν οι μέθοδοι συλλογής πληροφοριών.

Παράλληλα, πολλά περιστατικά —ιδιαίτερα κυβερνοεπιθέσεις και παραβιάσεις κρίσιμων υποδομών— είτε δημοσιοποιούνται ελάχιστα είτε δεν γίνονται καθόλου γνωστά, με αποτέλεσμα η πραγματική έκταση του προβλήματος να θεωρείται μεγαλύτερη από αυτή που εμφανίζεται δημοσίως.

Ενισχύουν τα μέτρα ασφαλείας οι αμυντικές εταιρείες

Πολλές γερμανικές εταιρείες κατασκευής οπλικών συστημάτων αντιμετωπίζουν τακτικές κυβερνοεπιθέσεις, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το θέμα.

Η Rheinmetall έχει ενισχύσει συνολικά τα μέτρα προστασίας της, ενώ ο διευθύνων σύμβουλός της Armin Papperger μετακινείται πλέον με αυξημένη προσωπική ασφάλεια.

Η γερμανική Hensoldt, που κατασκευάζει ραντάρ και αισθητήρες, αυξάνει επίσης την επιτήρηση με drones και τα μέτρα περιμετρικής προστασίας στις εγκαταστάσεις της.

Ο διευθύνων σύμβουλος Oliver Dorre δήλωσε ότι η εταιρεία επιθυμεί να δημιουργήσει τις απαιτούμενες υποδομές ώστε να μπορεί να καταρρίπτει η ίδια drones, κάτι για το οποίο απαιτείται έγκριση από την ομοσπονδιακή αστυνομία. Κατά τον ίδιο, οι σχετικές κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να καθοριστούν πριν η κατάσταση επιδεινωθεί.

Στο επίκεντρο και η Πολωνία

Ιδιαίτερη πίεση δέχεται και η Πολωνία, η οποία αποτελεί βασικό διάδρομο για τη μεταφορά βοήθειας προς την Ουκρανία.

Η χώρα έχει αντιμετωπίσει σειρά ύποπτων περιστατικών, από κυβερνοεπιθέσεις σε δίκτυα ύδρευσης, ενεργειακές υποδομές και νοσοκομεία έως ζημιές στη σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει τη Βαρσοβία με τα ουκρανικά σύνορα και οι οποίες αποδόθηκαν στις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Ο πρωθυπουργός Donald Tusk χαρακτήρισε ως «πράξη δολιοφθοράς» πυρκαγιά που ξέσπασε τον Αύγουστο σε εγκατάσταση της WB Electronics, ενός από τους μεγαλύτερους Ευρωπαίους κατασκευαστές drones, χωρίς ωστόσο να υπάρξει δημόσια σύνδεση του περιστατικού με τη Ρωσία.

Η Πολωνία ανακοίνωσε αυτόν τον μήνα ότι διευρύνει την προστασία του εναέριου χώρου της και ενισχύει τις δυνατότητες ταχείας αντίδρασης, επικαλούμενη την απειλή από «ρωσικές προκλήσεις».

Η δύσκολη προστασία των ενεργειακών υποδομών

Οι μεγαλύτεροι ευρωπαϊκοί όμιλοι κατασκευής όπλων εμφανίζονται μέχρι στιγμής αποφασισμένοι να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους παρά την αύξηση των περιστατικών που στοχεύουν εγκαταστάσεις και προσωπικό τους. Τα μέτρα ασφαλείας έχουν αυξηθεί σημαντικά.

Άλλες κρίσιμες επιχειρήσεις, ωστόσο, έχουν μικρότερες δυνατότητες αυτοπροστασίας.

Ο Juha Räsänen, διευθύνων σύμβουλος της ενεργειακής εταιρείας Savon Voima στην ανατολική Φινλανδία, υπογράμμισε ότι η απόλυτη προστασία των ηλεκτρικών δικτύων είναι αδύνατη, ιδιαίτερα όταν δεν είναι γνωστή εκ των προτέρων η μορφή της απειλής.

Για τον λόγο αυτό αυξάνονται συνεχώς η φυσική ασφάλεια, η επιτήρηση, οι κάμερες και τα διαφορετικά συστήματα ανίχνευσης. Ωστόσο, κατά τον ίδιο, εξίσου σημαντικό είναι οι κοινωνίες να αποκτήσουν ανθεκτικότητα απέναντι ακόμη και σε ενδεχόμενες διακοπές ηλεκτροδότησης.

Η ευρωπαϊκή στήριξη στην Ουκρανία

Παρά την αύξηση των περιστατικών, η συγκεκριμένη εκστρατεία δεν έχει μέχρι στιγμής οδηγήσει σε ουσιαστική μείωση της ευρωπαϊκής υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Αντίθετα, τα περιστατικά υψηλής δημοσιότητας έχουν ενισχύσει τα επιχειρήματα υπέρ μεγαλύτερων ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, στενότερου συντονισμού στον τομέα της αντικατασκοπείας και νέων κυρώσεων.

Χαρακτηριστικά, μετά το περιστατικό στη Λειψία, η Γερμανία γνωστοποίησε ότι σχεδιάζει να παραδώσει επιπλέον πυραύλους αεράμυνας Iris-T στην Ουκρανία μέσα στον Σεπτέμβριο, ενώ το Βερολίνο σχεδιάζει επίσης να διαθέσει στο Κίεβο αρκετές χιλιάδες επιθετικά drones.

Οι κυβερνήσεις αναζητούν κοινή απάντηση

Καθώς οι υβριδικές ενέργειες επεκτείνονται βαθύτερα στην Ευρώπη, οι αρχές έρχονται αντιμέτωπες με περιστατικά που αναδεικνύουν το μέγεθος της πρόκλησης.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου, Βρετανός συνελήφθη και κατηγορήθηκε βάσει του National Security Act για παροχή πληροφοριών σχετικά με εγκαταστάσεις κατασκευής drones στην Αγγλία προς ρωσική υπηρεσία πληροφοριών και για προετοιμασία πράξεων δολιοφθοράς. Οι δικηγόροι του υποστήριξαν ότι η αφοσίωσή του βρίσκεται στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Από το Λονδίνο έως τη Βαρσοβία, οι κυβερνήσεις επιχειρούν να ενισχύσουν τόσο τις εθνικές όσο και τις συλλογικές τους αντιδράσεις, πριν ένα σοβαρότερο περιστατικό οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Το NATO ενισχύει την αποτρεπτική του παρουσία στις χώρες που έχουν επηρεαστεί, σύμφωνα με αξιωματούχους, ωστόσο τα κράτη-μέλη εξακολουθούν να μην έχουν καταλήξει σε μια πλήρως συντονισμένη στρατηγική.

Ο φόβος του λάθους

Σύμφωνα με την εκτίμηση αξιωματούχων ασφαλείας που επικαλείται το κείμενο, ο Vladimir Putin επιχειρεί να δοκιμάσει τα όρια των κρατών-μελών του NATO, παραμένοντας ταυτόχρονα κάτω από το κατώφλι που θα μπορούσε να προκαλέσει αντίδραση βάσει του Άρθρου 5 περί συλλογικής άμυνας.

Αυτή ακριβώς η τακτική, όμως, αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών και ατυχημάτων.

Η Emily Ferris, associate fellow του Royal United Services Institute στο Λονδίνο, εκτιμά ότι η Ρωσία εντοπίζει συστηματικά αδυναμίες στις υποδομές του NATO και εμφανίζεται διατεθειμένη να δοκιμάζει διαφορετικές τακτικές και στόχους, αναλαμβάνοντας ολοένα μεγαλύτερο ρίσκο.

Σε έκθεση που δημοσίευσε τον Μάρτιο για επιθέσεις δολιοφθοράς οι οποίες αποδίδονται στη Ρωσία σε χώρες του NATO, είχε χαρακτηρίσει τη Συμμαχία «απροετοίμαστη». Έξι μήνες αργότερα, η εκτίμησή της παραμένει η ίδια.

Το Άρθρο 5 έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά στην ιστορία του NATO, από τις ΗΠΑ μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Σήμερα, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους, δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών αξιοποιούν μεθοδολογίες αντιτρομοκρατίας που αναπτύχθηκαν μετά τις συγκεκριμένες επιθέσεις και κατά την αντιμετώπιση της Αλ Κάιντα και του Ισλαμικού Κράτους, προσαρμόζοντάς τες στην αντιμετώπιση του ρωσικού υβριδικού πολέμου.

Μία από τις ομοιότητες που εντοπίζουν είναι η χρήση ενδιάμεσων προσώπων, τα οποία συχνά στρατολογούνται μέσω διαδικτύου. Η βασική διαφορά, σύμφωνα με τους αξιωματούχους, είναι ότι όσοι στρατολογούνται για λογαριασμό της Μόσχας δεν κινούνται από ιδεολογικά κίνητρα αλλά αμείβονται.

Δυτικοί αξιωματούχοι ασφαλείας εκτιμούν ότι οι ενέργειες της Μόσχας συνδέονται με τις ουκρανικές επιθέσεις με drones σε ενεργειακές υποδομές και εγκαταστάσεις logistics, οι οποίες έχουν προκαλέσει ζημιές στη ρωσική οικονομία.

Άτομο που βρίσκεται κοντά στο Κρεμλίνο παρουσίασε διαφορετικά τη ρωσική οπτική, υποστηρίζοντας ότι όσο εντονότερα πλήττει η Ουκρανία τη Ρωσία τόσο θα ενισχύονται οι φωνές που ζητούν να πληρώσει και η Ευρώπη το κόστος της υποστήριξής της προς το Κίεβο.

Για τις χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, και ιδιαίτερα για τα κράτη της Βαλτικής, τα όρια θεωρείται ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Kestutis Budrys προειδοποίησε ότι πλέον δεν πρόκειται απλώς για αφηρημένες «υβριδικές» απειλές, αλλά για ενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν πραγματικές ζημιές και ανθρώπινες απώλειες, προειδοποιώντας ότι χωρίς ανάσχεση υπάρχει κίνδυνος περαιτέρω κλιμάκωσης.

 

Διαβάστε επίσης 

Χρηματοπιστωτική κρίση στην Τουρκία: To Συμβούλιο Κεφαλαιαγοράς κινείται νομικά κατά ατόμων για χειραγώγηση μετοχών

Ορμουζ: Μόλις 3 εμπορικά πλοία πέρασαν την Τετάρτη και 17 σε μία εβδομάδα

LVMH – Hermès: Η μυστική συμφωνία του 2002 και το θρίλερ με το χαμένο πακέτο δισεκατομμυρίων του Nicolas Puech