Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει πλέον τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ ως επικοινωνιακές υπερβολές. Τις διαβάζει ως στρατηγική πίεσης. Η προειδοποίηση του Αμερικανού προέδρου ότι θα επιβάλει νέους δασμούς σε ευρωπαϊκές χώρες που στηρίζουν τη Γροιλανδία δεν ήταν απλώς ένα ακόμη διαπραγματευτικό «χαρτί». Ήταν ένα μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι η γεωπολιτική διαφωνία θα έχει οικονομικό κόστος.

Η αντίδραση υπήρξε άμεση. Οι μεγαλύτερες πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μπλόκαραν τη διαδικασία έγκρισης της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ, ενώ διπλωματικοί κύκλοι στις Βρυξέλλες μιλούν ανοιχτά για «εκβιασμό μέσω δασμών». Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: Η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στη Γροιλανδία δεν θα καθοριστεί από πιέσεις στην αγορά χάλυβα ή στις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων.

1

Πίσω από τη σύγκρουση δεν βρίσκεται μόνο ένα εδαφικό ζήτημα, αλλά η ευρύτερη μάχη για τον ρόλο της Ευρώπης στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον. Οι απειλές Τραμπ δοκιμάζουν τα όρια της ευρωπαϊκής ενότητας, τη σχέση της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την ικανότητά της να υπερασπιστεί την πολιτική της αυτονομία. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η Ευρώπη δείχνει διατεθειμένη να απαντήσει όχι με δηλώσεις, αλλά με θεσμικές αποφάσεις. Και ίσως ένας εμπορικός πόλεμος είναι πιο κοντά από ποτέ, παρ’ ότι τους προηγούμενους μήνες αποφεύχθηκε με εκατέρωθεν υποχωρήσεις.

Οι απαντήσεις της Ευρώπης ήταν άμεσες. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε το Σάββατο ότι η απειλή δασμών από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για τη Γροιλανδία είναι απαράδεκτη και ότι εάν επιβεβαιωθούν, η Ευρώπη θα απαντήσει με συντονισμένο τρόπο.

«Κανένας εκφοβισμός ή απειλή δεν θα μας επηρεάσει, ούτε στην Ουκρανία, ούτε στη Γροιλανδία, ούτε οπουδήποτε αλλού στον κόσμο όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με τέτοιες καταστάσεις», δήλωσε ο Μακρόν στο X.

Σύμφωνα με το Politico, η ΕΕ δεσμεύτηκε να απαντήσει «σθεναρά» στους νέους δασμούς που επέβαλε στα κράτη μέλη ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, καθώς ο Λευκός Οίκος εντείνει την εκστρατεία του για την ανάληψη του ελέγχου της Γροιλανδίας.

Η ανακοίνωση του Τραμπ για δασμό 10% σε συμμάχους του ΝΑΤΟ που έχουν αντιταχθεί στην κίνησή του κατά της Γροιλανδίας – συμπεριλαμβανομένων της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Δανίας, της Ολλανδίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας, της Σουηδίας και της Φινλανδίας – ανοίγει ξανά ένα διατλαντικό εμπορικό ρήγμα που οι πρωτεύουσες πίστευαν ότι είχε αποτραπεί με μια συμφωνία που υπογράφηκε πέρυσι .

Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επέκρινε τις τακτικές του Τραμπ ως απειλή για την «ευημερία», λέγοντας ότι «πρέπει να ανοίξουμε τις αγορές, όχι να τις κλείσουμε. Πρέπει να δημιουργήσουμε ζώνες οικονομικής ολοκλήρωσης, όχι να αυξήσουμε τους δασμούς».

Υπεράσπιση διεθνούς δικαίου

«Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι πάντα πολύ σταθερή στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου, όπου κι αν βρίσκεται αυτό, και φυσικά, ξεκινώντας από το έδαφος των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης», δήλωσε ο Κόστα, μιλώντας μετά την υπογραφή μιας ιστορικής εμπορικής συμφωνίας μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Νότιας Αμερικής στην Παραγουάη το Σάββατο.

«Συντονίζω μια κοινή απάντηση από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αυτό το ζήτημα», πρόσθεσε ο Κόστα.

Η φον ντερ Λάιεν υπερασπίστηκε την ανάπτυξη ευρωπαϊκού στρατιωτικού προσωπικού, λέγοντας ότι «η προ-συντονισμένη δανική άσκηση, που διεξάγεται με συμμάχους, ανταποκρίνεται στην ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας στην Αρκτική και δεν αποτελεί απειλή για κανέναν».

«Οι δασμοί θα υπονόμευαν τις διατλαντικές σχέσεις και θα διακινδύνευαν μια επικίνδυνη καθοδική πορεία», δήλωσε η von der Leyen σε ανάρτησή της στο X.

«Η Κίνα και η Ρωσία πρέπει να περνούν καλά », δήλωσε η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλας σε μια ανάρτηση στο X. «Αυτές είναι που επωφελούνται από τις διαιρέσεις μεταξύ των Συμμάχων. Εάν η ασφάλεια της Γροιλανδίας διατρέχει κίνδυνο, μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε εντός του ΝΑΤΟ», είπε.

Όπως αναφέρει ο Guardian, η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει νέους δασμούς σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες -το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία και έξι κράτη-μέλη της ΕΕ όπως η Γερμανία και η Γαλλία – λειτουργεί ως «βαριοπούλα» για τις «περίτεχνα» φτιαγμένες συμφωνίες που είχε συνάψει με τις χώρες αυτές το περασμένο καλοκαίρι.

Τα δύο μεγαλύτερα μπλοκ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) και οι Σοσιαλιστές & Δημοκράτες (S&D), δήλωσαν το βράδυ του Σαββάτου ότι η συμφωνία με την ΕΕ δεν μπορεί να εγκριθεί υπό τις παρούσες συνθήκες.

Η απειλή του Τραμπ αγνοεί επίσης το γεγονός ότι τα επιμέρους κράτη-μέλη δεν διαθέτουν ξεχωριστές εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ. Όλες οι διεθνείς εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ συνάπτονται κεντρικά μέσω των Βρυξελλών, όπως ακριβώς συνέβη και το περασμένο καλοκαίρι.

Η εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ συμφωνήθηκε υπό σημαντική πίεση από τον Τραμπ στο γήπεδο γκολφ του στη Σκωτία τον Ιούλιο. Ωστόσο, ενώ έχει τεθεί σε ισχύ στις ΗΠΑ, οι δασμοί 0% που υποσχέθηκε η ΕΕ δεν έχουν ακόμη επικυρωθεί νομικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

«Το ΕΛΚ είναι υπέρ της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ, αλλά δεδομένων των απειλών του Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία, η έγκριση δεν είναι δυνατή σε αυτό το στάδιο», δήλωσε ο Μάνφρεντ Βέμπερ, επικεφαλής του ΕΛΚ. «Οι δασμοί 0% στα αμερικανικά προϊόντα πρέπει να παγώσουν».

Η Κάθλιν Βαν Μπρεμπτ, αντιπρόεδρος για το εμπόριο των S&D, δήλωσε ότι «δεν μπορεί να υπάρξει εμπορική συμφωνία υπό τις παρούσες συνθήκες».

Αργότερα το Σάββατο, το φιλελεύθερο μπλοκ Renew ανακοίνωσε ότι θα συμμετάσχει στις προσπάθειες για να ανασταλεί η επικύρωση της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ.

Ευαίσθητες διαπραγματεύσεις

Η εμπορική συμφωνία του Ηνωμένου Βασιλείου, όπως παρουσιάστηκε τον περασμένο Μάιο, βρίσκεται ήδη σε ισχύ, αλλά καλύπτει περιορισμένο αριθμό προϊόντων, αυτοκίνητα, βοδινό κρέας, αεροδιαστημικά προϊόντα, αιθανόλη και χάλυβα, ενώ επιβάλλεται δασμός 10% σε άλλες εξαγωγές, από σολομό έως πορσελάνη bone china.

Τόσο η ΕΕ όσο και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται αυτή την περίοδο σε ευαίσθητες διαπραγματεύσεις για τη μείωση των δασμών που έχει ήδη επιβάλει ο Τραμπ, ιδίως στον χάλυβα, οι οποίοι ανέρχονται σε 25% για τις βρετανικές εξαγωγές και 50% για τα προϊόντα της ΕΕ.

Η τελευταία απειλή θα εκληφθεί ως ακόμη μία προσπάθεια ενός ανθρώπου, άλλοτε συμμάχου, άλλοτε αντιπάλου,  που επιδιώκει απεγνωσμένα να κερδίσει μια αντιπαράθεση, χρησιμοποιώντας ένα από τα αγαπημένα του όπλα. Θα θεωρηθεί επίσης ως απόπειρα να διχάσει την Ευρώπη και να καταστείλει την αντίθεσή της στην επιδίωξή του να καταλάβει τη Γροιλανδία.

Η απειλή του Σαββάτου υπογραμμίζει τον ασταθή χαρακτήρα κάθε συμφωνίας με τον Τραμπ, αλλά φαίνεται επίσης να έχει κινητοποιήσει την ΕΕ, την οποία πολλοί θεωρούσαν αδύναμη απέναντι σε επανειλημμένα επεισόδια αμερικανικού εκφοβισμού.

Στα τέλη του περασμένου έτους, ο Αμερικανός υπουργός Εμπορίου, Χάουαρντ Λάτνικ, είχε προειδοποιήσει ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία για τη μείωση των δασμών στον χάλυβα, εκτός αν η ΕΕ υποχωρήσει στη νομοθεσία για την τεχνολογία. Αυτό παρά το κοινό συμφέρον ΕΕ και ΗΠΑ να δημιουργήσουν έναν «σύλλογο» για την αντιμετώπιση των φθηνότερων κινεζικών εισαγωγών.

Η ΕΕ έχει επανειλημμένα αντισταθεί σε κάθε προσπάθεια σύνδεσης της τεχνολογίας με τους δασμούς, και ειδικότερα στην αναθεώρηση προστίμου ύψους 120 εκατ. ευρώ που επιβλήθηκε στην πλατφόρμα X του Έλον Μασκ. Είναι απίθανο να προβεί σε κάτι περισσότερο από μια νέα δήλωση το Σάββατο, επαναλαμβάνοντας το δικαίωμά της και τη σαφή πρόθεσή της να υπερασπιστεί την κυριαρχία της.

Ο Μίκελ Ρούνγκε Όλεσεν, ανώτερος ερευνητής στο Δανικό Ινστιτούτο Διεθνών Μελετών, δήλωσε ότι η τελευταία απειλή του Τραμπ αποτελεί ένδειξη πως η ευρωπαϊκή αντίδραση στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία αποδίδει.

«Νομίζω ότι πρόκειται για αντίδραση στην αποστολή ευρωπαϊκών στρατευμάτων στη Γροιλανδία, γιατί αν κοιτάξετε τους δασμούς, αντιστοιχούν στις χώρες που έστειλαν στρατεύματα», δήλωσε στο Sky News.

«Δεν πρόκειται ποτέ να δούμε αμερικανικά στρατεύματα επί του εδάφους στη Γροιλανδία. Αυτό είναι μια διαπραγματευτική τακτική.»