Η φράση του Ντόναλντ Τραμπ — «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα χαθεί απόψε» — δεν μπορεί να θεωρηθεί απλά ως μια υπερβολική δήλωση—διότι ως κυρίαρχη νοοτροπία συνιστά  πολιτική πράξη βαρβαρότητας.

Ο Τραμπ δεν περιγράφει μια δυνητική πραγματικότητα– τη νομιμοποιεί. Μετατρέπει την ιδέα της καταστροφής πολιτισμών από αδιανόητη εξαίρεση σε αποδεκτό ενδεχόμενο.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ωμότητα της διατύπωσης. Είναι το υπόβαθρο που αυτή αποκαλύπτει: την επιστροφή της ανεξέλεγκτης και ωμής  ισχύος ως κεντρική αρχή στην  οργάνωση του κόσμου. Όταν ένας ηγέτης μιλά με έπαρση μάλιστα για εξαφάνιση πολιτισμού σαν να πρόκειται για τακτική επιλογή, τότε καταλύεται το ίδιο το πλαίσιο που καθιστά εφικτή την πολιτική και την κοινωνική συνύπαρξη και ζωή. Οι θεσμοί, οι κανόνες, οι ισορροπίες — όλα όσα συγκροτούν τον πολιτισμό — παύουν να είναι δεσμευτικά, όλα υπόκεινται στην μεγαλομανία του «ηγέτη».  Γίνονται διαπραγματεύσιμα, οπότε και τελικά, αναλώσιμα.

Η επιστροφή στην «λίθινη εποχή», που έμμεσα υπονοεί η φράση του Τραμπ, παύει να είναι μεταφορά υπερβολής και μετατρέπεται σε οδηγία κατεύθυνσης. Δεν είναι η απώλεια της ύλης με την οποία απειλεί. Είναι για τον ίδιο—και σκέψη για όλους μας–  η απώλεια της πνευματικής ωριμότητας που συγκρατεί τη χρήση της ισχύος. Μια κοινωνία μπορεί να διαθέτει την πιο προηγμένη τεχνολογία και ταυτόχρονα να λειτουργεί με όρους πρωτόγονης επιβολής. Αυτό ακριβώς υπονοεί, πράττει και ενισχύει η ρητορική του Trump: ότι η ισχύς δεν οφείλει να αυτοπεριορίζεται, μπορεί να φτάσει μέχρι την ολοκληρωτική καταστροφή χωρίς ηθικό ή θεσμικό φραγμό.

Δυστυχώς, ο Τραμπ  δεν είναι μόνος σ’ αυτήν τη λογική. Οι Φρουροί της Επανάστασης εκφράζουν μια αντίστοιχη βούληση: την καταστροφή του πολιτισμού που εκπροσωπεί το Ισραήλ. Παρά τις ιδεολογικές και γεωπολιτικές διαφορές, η σύγκλιση είναι ανατριχιαστική.  Και στις δύο περιπτώσεις, η ισχύς αποδεσμεύεται από όρια και η εξαφάνιση του «άλλου» τίθεται ως θεμιτός στόχος. Δεν μιλάμε πλέον για σύγκρουση πολιτισμών. Μιλάμε για ταύτιση βαρβαρότητας.

Η ιστορία, βέβαια, διδάσκει το αντίθετο. Ο πολιτισμός της Περσία, ιδίως κατά την Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία, δεν οικοδομήθηκε πάνω στην τυφλή ισχύ, αλλά σ’ ένα σύνθετο σύστημα ορθολογικής  διοίκησης, ευρύτερης ανεκτικότητας και συστημικής οργάνωσης που επέτρεψε τη συνύπαρξη διαφορετικών λαών και πολιτισμών. Η ισχύς υπήρχε — αλλά εντεταγμένη σε κανόνες. Γι’ αυτό και άφησε αποτύπωμα. Γι’ αυτό οι Πέρσες έχουν κάθε λόγο να είναι υπερήφανοι με την ιστορία τους.

Αντίθετα, η λογική που εκφράζεται στη συγκεκριμένη φράση δεν οδηγεί σε κυριαρχία. Οδηγεί σε εκφυλισμό. Διότι όταν η ισχύς αποδεσμεύεται από κάθε όριο, δεν καταστρέφει μόνο τον «άλλον». Διαβρώνει και τον ίδιο τον φορέα της. Όλοι οι ηγέτες, Ανατολής και Δύσης, Βορά και Νότου, που είτε άβουλα παρακολουθούν τις εξελίξεις είτε συμμετέχουν σ’ αυτές, ας συνειδητοποιήσουν πως ουδείς εξαιρείται από αυτόν τον κανόνα . Αυτή, εξάλλου,  είναι η προέκταση της περίφημης φράσης του Λόρδου Acton, ότι «η εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα.»

Κι αυτό ακριβώς είναι το πραγματικό διακύβευμα. Δεν είναι αν «θα χαθεί ένας πολιτισμός απόψε». Είναι αν θα αποδεχθούμε έναν κόσμο όπου η καταστροφή πολιτισμών θεωρείται θεμιτή επιλογή. Τότε, η «λίθινη εποχή» δεν είναι απειλή του παρελθόντος. Είναι  πολιτικό πρόγραμμα του μέλλοντος. Το γεγονός και μόνο ότι ο Τραμπ το εκστόμισε χωρίς να υπάρξει μάλιστα αντίδραση από τους «ηγέτες» είναι από μόνο του ένα βήμα προς την αυτοκαταστροφή.

Διαβάστε επίσης

Ο πόλεμος δεν είναι η αιτία — είναι το τέλος εποχής