Τα 7 + 1 μέτρα που ενεργοποιεί η ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια – Οι επενδύσεις του 1 δις ευρώ που θα μειώσουν τους λογαριασμούς στο ρεύμα κατά 30%

Μπαταρίες για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, προγράμματα για τη θέρμανση κατοικιών, φωτοβολταϊκά στις στέγες, έως και αναβαθμίσεις δημόσιων κτηρίων, πανεπιστημίων και σχολείων περιλαμβάνονται στη λίστα των επενδύσεων που ενεργοποιεί η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής, την οποία ενέκρινε χθες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποκλειστικά για την Ελλάδα.

Η απόφαση της Κομισιόν ήρθε μετά την σχετική επιστολή που είχε στείλει η χώρα μας στις Βρυξέλλες στις 6 Αυγούστου 2026. Η έγκριση της επέκτασης, προβλέπει νέες ενεργειακές επενδύσεις που αγγίζουν το 1 δις ευρώ έως το 2028.

«Η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής μάς επιτρέπει να προχωρήσουμε σε κρίσιμες επενδύσεις που θα μειώσουν το κόστος της ενέργειας, θα ενισχύσουν την ενεργειακή μας αυτονομία και θα περιορίσουν την εξάρτησή μας από διεθνείς κρίσεις. Ταυτόχρονα, διατηρούμε τη δυνατότητα να στηρίζουμε τους πολίτες και τις επιχειρήσεις όποτε οι συνθήκες το απαιτούν», σημείωσε ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης μετά την ανακοίνωση της Κομισιόν.

Η λίστα με τις 8 επενδύσεις

Το «πακέτο» των ενεργειακών επενδύσεων που ενεργοποιείται από την επέκταση της ρήτρας διαφυγής, περιλαμβάνει μια σειρά από έργα. Από τις μπαταρίες για ΑΠΕ, σιδηροδρομικά έργα, έως ενεργειακές αναβαθμίσεις σχολείων και πανεπιστημίων, αλλά και προγράμματα για τις κατοικίες. Στόχος είναι να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και να επιταχυνθεί η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Πιο αναλυτικά:

-Νέο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ύψους 200 εκατ. ευρώ. Με αυτό τον τρόπο δύναται να επιτευχθεί σημαντική μείωση των τιμών χονδρικής μέσω προσφοράς πιο φθηνής ενέργειας καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, σε συνδυασμό με τη μείωση της κατανάλωσης.

-Νέο πανελλαδικό πρόγραμμα για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες (100.000 δικαιούχοι) ύψους 200 εκατ. ευρώ, από το εθνικό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων που θα υλοποιηθεί εντός του 2027 και θα συμβάλει στη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.

-Νέο έργο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (αντλίες θερμότητας, ηλιακοί θερμοσίφωνες, φωτοβολταϊκά στη στέγη με μπαταρία) για 10.000 δικαιούχους στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη, με πόρους 50 εκατ. ευρώ από το Εθνικό ΠΔΕ που θα υλοποιηθεί εντός του 2027.

-Πρόγραμμα «ΗΛΕΚΤΡΑ» για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 παλαιών κτηρίων του Δημοσίου και πανεπιστημίων, ύψους 117 εκατ. ευρώ.

-Πρόγραμμα «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ» για την ενεργειακή αναβάθμιση 246 σχολείων (δημοτικά, νηπιαγωγεία και βρεφονηπιακοί σταθμοί) ύψους 45 εκατ. ευρώ, που θα συμβάλουν στη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.

-Δράση δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη βιομηχανία ύψους 50 εκατ. ευρώ.

-Σιδηροδρομικά έργα ενίσχυσης της ασφάλειας και επεκτάσεων ύψους 320 εκατ. ευρώ.

-Σταθμοί φόρτισης λεωφορείων ύψους 20 εκατ. ευρώ.

Τα οφέλη

Πριν από λίγους μήνες, ο Κυριάκος Πιερρακάκης είχε περιγράψει σε συνέντευξή του το όφελος των επενδύσεων στον τομέα της ενέργειας. Επικαλούμενος πρόσφατη μελέτη ανέφερε πως τα μέτρα που ενεργοποίησε η χώρα από το 2022 και μετά, δηλαδή από την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, «μας έχουν κάνει να βιώσουμε την επίδραση της κρίσης τώρα στη Μέση Ανατολή, 12% λιγότερο. Δηλαδή, όσο επενδύεις στα δίκτυα ενέργειας, στην ενεργειακή ασφάλεια, στην ενεργειακή αυτονομία, τόσο λιγότερο βιώνεις τις επιπτώσεις μιας τέτοιας κρίσης όταν αυτή συμβαίνει».

Ωστόσο, ακόμα και χαρακτηριστική είναι η ανάλυση που περιλαμβάνεται στο προσχέδιο του νέου προϋπολογισμού. Η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας της χώρας αποσκοπεί στη σταδιακή μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, μέσω επενδύσεων σε δίκτυα, αποθήκευσης ενέργειας, ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και προγραμμάτων εξοικονόμησης.

Ο συνδυασμός των παρεμβάσεων αναμένεται να επιφέρει σταδιακή μείωση της λιανικής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας έως και κατά 30% την περίοδο 2027 – 2029. Οι κυριότερες παρεμβάσεις για τη μείωση των τιμών ρεύματος περιλαμβάνουν:

-νέο πρόγραμμα επιχορήγησης συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας (μπαταριών), με στόχο τη βέλτιστη αξιοποίηση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη μείωση της μεταβλητότητας των χονδρικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας,

-μείωση κατά 50% της πρώτης κλίμακας χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφελείας (ΥΚΩ) για τις οικιακές παροχές από την 01η.01.2027 και την ως εκ τούτου άμεση ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών,

-σημαντική επέκταση των δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μέσω των επενδυτικών προγραμμάτων του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ), συμπεριλαμβανομένων των διασυνδέσεων Δωδεκανήσων και Βορείου Αιγαίου,

-νέα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και επιχειρήσεων μέσω πόρων του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου,

-παρεμβάσεις για τη διεύρυνση της χρήσης αντλιών θερμότητας, φωτοβολταϊκών και ηλιακών θερμοσιφώνων και

-ενεργοποίηση του Ταμείου Απανθρακοποίησης των Νησιών για έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και για αποθήκευση καθώς και υλοποίηση των προγραμμάτων «ΗΛΕΚΤΡΑ» και «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ» για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 κτηρίων του Δημοσίου, πανεπιστημίων και 246 σχολείων.

Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στη συνολική προσπάθεια ενίσχυσης της ενεργειακής ανθεκτικότητας της οικονομίας, περιορισμού της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα και δημιουργίας μόνιμων προϋποθέσεων για χαμηλότερο ενεργειακό κόστος. Προς την εν λόγω κατεύθυνση κινείται και η ενίσχυση του εθνικού σκέλους του προϋπολογισμού δημοσίων επενδύσεων, όπου προβλέπονται πρόσθετοι πόροι ύψους 300 εκατ. ευρώ το 2026, 400 εκατ. ευρώ το 2027, 300 εκατ. ευρώ το 2028 και 200 εκατ. ευρώ το 2029, για την υλοποίηση νέων ενεργειακών έργων και κρίσιμων υποδομών.

Με εθνικούς πόρους

Η ρήτρα διαφυγής ενεργοποιήθηκε αρχικά για τις αμυντικές δαπάνες και στη συνέχεια επεκτάθηκε στην ενέργεια.

Οι επενδύσεις αυτές δεν θα χρηματοδοτηθούν με κεφάλαια της Ευρώπης, αλλά θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους. Στην πράξη, η ρήτρα εξαιρεί αυτά τα ποσά από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028. Σύμφωνα με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ, το κάθε κράτος – μέλος μπορεί να αυξάνει μέχρι ένα ποσοστό τις δαπάνες του.

Κάθε εξαίρεση (άμυνα και ενεργειακές επενδύσεις) δεν περιλαμβάνονται στο «ταβάνι» δαπανών, που σημαίνει πως δημιουργείται ένας έξτρα δημοσιονομικός χώρος. Ωστόσο, οι δαπάνες αυτές προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.

Οι καθαρές εθνικά χρηματοδοτούμενες πρωτογενείς δαπάνες της Γενικής Κυβέρνησης, σύμφωνα με τον ορισμό του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, αναμένεται να αυξηθούν ετησίως με ρυθμό 8% και 3,6% για τα έτη 2026 και 2027 αντίστοιχα έναντι στόχου 3,6% και 3,1% αντίστοιχα, ο οποίος είχε τεθεί στο Μεσοπρόθεσμο Σχέδιο 2025 – 2028. Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της ευελιξίας που παρέχεται μετά την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες και την επέκταση στην ενέργεια, η σωρευτική αύξηση στα έτη αυτά δεν υπερβαίνει τη δέσμευση του ορίου δαπανών.

Στη σωρευτική αύξηση συνυπολογίζονται και τα έτη 2024 και 2025, κατά τα οποία ο ρυθμός αύξησης των δαπανών ήταν σημαντικά χαμηλότερος του στόχου λόγω της χαμηλότερης από την αναμενόμενη συνολικής δαπάνης της Γενικής Κυβέρνησης, κυρίως δε λόγω της απόδοσης των μέτρων για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής.

Διαβάστε επίσης

Ευρωπαϊκό «πράσινο φως» αποκλειστικά για την Ελλάδα στη ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια

Bloomberg: Η Κομισιόν εξετάζει φόρο στα υπερκέρδη ενεργειακών εταιρειών

Αρχή για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος: Δέσμευσε τα περιουσιακά στοιχεία των δύο γιατρών της υπόθεσης Μαζωνάκη