Moody’s: Εκλογικός κίνδυνος στην Ελλάδα – Τα 4 σενάρια

Μπορεί σύμφωνα με τον πρωθυπουργό να απέχουμε πολλούς μήνες από τις εκλογές, όμως, με δεδομένο το ρευστό πολιτικό κλίμα, οι ξένοι οίκοι έχουν αρχίσει να μετρούν τον λεγόμενο πολιτικό κίνδυνο.

Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της Moody’s Analytics, Colin Ellis, Dawn Holland, Thomas Sgouralis και Michael Grammatikopoulos, η πρόσφατη μακροοικονομική εικόνα της Ελλάδας εμφανίζεται ιδιαίτερα θετική. Χαρακτηριστικά, η ανεργία βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2008, ενώ η ανάπτυξη της οικονομίας ξεπερνά σταθερά τον μέσο όρο της Ευρωζώνης από το 2021. Παράλληλα, μετά από μία δεκαετία κρίσης και αυστηρής δημοσιονομικής λιτότητας, το δημόσιο χρέος έχει γίνει πιο διαχειρίσιμο, έχοντας περιοριστεί στο 148% του ΑΕΠ το 2025, από 206% το 2020.
Ωστόσο, οι πληγές της κρίσης παραμένουν εμφανείς. Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει τον υψηλότερο λόγο χρέους προς ΑΕΠ στην Ευρωζώνη, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ παραμένει μεταξύ των χαμηλότερων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και εξακολουθεί να υπολείπεται κατά 7,3% του επιπέδου του 2008. Το 2025, το ελληνικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν μόλις οριακά υψηλότερο από αυτό της Λετονίας και της Βουλγαρίας, ενώ η χώρα έχει χάσει έδαφος έναντι της Κύπρου, της Πορτογαλίας, της Λιθουανίας και της Κροατίας την τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με την έκθεση του οίκου.

Η έκθεση της Moody’s Analytics περιγράφει το πολιτικό περιβάλλον στην Ελλάδα ως ιδιαίτερα εύθραυστο. Από την τραγωδία των Τεμπών το 2023 έως τη σύγκρουση με Ευρωπαίους εισαγγελείς για το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, η κυβέρνηση έχει δεχθεί αλλεπάλληλες πιέσεις. Παράλληλα, οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πιθανότητα μονοκομματικής κυβέρνησης μετά τις επόμενες εκλογές είναι ιδιαιτέρως μικρή.

Ο οίκος εκτιμά ότι η παρατεταμένη πολιτική αβεβαιότητα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βαρίδι για την οικονομική ανάπτυξη βραχυπρόθεσμα, ενδεχομένως διευρύνοντας περαιτέρω την απόσταση της Ελλάδας από άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Σημειώνεται επίσης, πως σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι κυβερνήσεις συνεργασίας στην Ελλάδα έχουν υπάρξει ιστορικά σπάνιες και συνδέονται κυρίως με περιόδους έντονης πολιτικής αναταραχής, όπως η κρίση χρέους του 2012 και οι διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις του 2015.

Οι αναλυτές της έκθεσης προσθέτουν ότι η πολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει την οικονομία σε πολλαπλά επίπεδα: περιορίζει τις επενδύσεις, αυξάνει την προληπτική αποταμίευση, επηρεάζει τις προσλήψεις και τις τιμολογιακές αποφάσεις, ενώ επιβαρύνει τις πιστωτικές συνθήκες και τις κεφαλαιακές ροές. Όταν αυτή συμπίπτει με εκλογικές περιόδους, οι επιπτώσεις ενισχύονται, όπως είχε φανεί και κατά την κρίση χρέους της Ευρωζώνης, όταν οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων εκτοξεύθηκαν και η ρευστότητα περιορίστηκε δραστικά.

Σε αυτό το κλίμα, ο Δείκτης Αβεβαιότητας Οικονομικής Πολιτικής εκτινάχθηκε τον Μάρτιο στις 153 μονάδες – δηλαδή στο υψηλότερο επίπεδο από την πανδημία του κορονοϊού – λόγω των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή και των επιπτώσεων στις αγορές ενέργειας. Τον Απρίλιο παρέμεινε αυξημένος στις 111 μονάδες, εν μέσω της εγχώριας πολιτικής έντασης γύρω από το ζήτημα του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή συγκυρία από προηγούμενες περιόδους έντασης είναι ότι η αβεβαιότητα έχει αρχίσει να επηρεάζει πλέον άμεσα την πραγματική οικονομία. Η ανεργία, που μειωνόταν σταθερά επί τέσσερα χρόνια, αυξήθηκε από 7,9% τον Δεκέμβριο σε 9% τον Μάρτιο του 2026, ενώ ο πληθωρισμός ενισχύθηκε λόγω της αύξησης του ενεργειακού κόστους  (λόγω των διαταραχών στο Στενό του Ορμούζ) και των ακριβότερων εισαγωγών.

Τα ελληνικά νοικοκυριά βρίσκονται αντιμέτωπα ταυτόχρονα με υψηλότερες τιμές και επιδείνωση της αγοράς εργασίας,  ένα περιβάλλον που θα μπορούσε να επιβαρυνθεί περαιτέρω από την πιθανότητα εκλογικής αβεβαιότητας.

Τα τέσσερα εκλογικά σενάρια 

1. Ομαλή προσγείωση

Σύμφωνα με το πιο ευνοϊκό σενάριο της Moody’s, οι εκλογές θα διεξαχθούν όπως προβλέπεται γύρω στο β’ τρίμηνο του 2027 και νέα κυβέρνηση θα σχηματιστεί μέσα σε έναν ή δύο γύρους. Οι προεκλογικές παροχές δημιουργούν μια περιορισμένη και προσωρινή δημοσιονομική ώθηση, χωρίς να διαταράσσουν τη δημοσιονομική σταθερότητα ή την εμπιστοσύνη των αγορών.

2. Ήπια αναταραχή

Σε αυτό το δεύτερο σενάριο, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επιλέγει να διεξάγει πρόωρες εκλογές το γ’ τρίμηνο του 2026, επιδιώκοντας να διατηρήσει το πολιτικό της πλεονέκτημα. Η αβεβαιότητα αυξάνεται προσωρινά, αλλά η διαδικασία ολοκληρώνεται σχετικά ομαλά και η οικονομία επανέρχεται σύντομα στην αναπτυξιακή της πορεία. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, ο σχηματισμός κυβέρνησης απαιτεί δύο εκλογικούς γύρους.

Η πορεία των δημόσιων οικονομικών κινείται στο συνηθισμένο μοτίβο που παρατηρείται πριν από εκλογικές αναμετρήσεις, χωρίς όμως να προκαλεί έντονες αναταράξεις στις αγορές, οι οποίες αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες περισσότερο ως πολιτικό ελιγμό και λιγότερο ως σημάδι θεσμικού κινδύνου. Η επιφυλακτικότητα νοικοκυριών και επιχειρήσεων επηρεάζει πρόσκαιρα την κατανάλωση και την επενδυτική δραστηριότητα μέσα στο 2026, ωστόσο η οικονομική δραστηριότητα ανακάμπτει σχετικά γρήγορα μόλις περιοριστεί το κλίμα πολιτικής αβεβαιότητας.

3. Δυσμενές σενάριο

Σε αυτό το ενδεχόμενο, η πορεία προς τον σχηματισμό κυβέρνησης γίνεται πιο σύνθετη, καθώς οι αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις δεν καταλήγουν σε καθαρό πολιτικό αποτέλεσμα, παρατείνοντας την αβεβαιότητα. Καθοριστικό ρόλο μπορεί να διαδραματίσει ένα ιδιαίτερα οριακό αποτέλεσμα στον πρώτο γύρο, όπου η διαφορά μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου κόμματος θα είναι μικρή. Μια τέτοια εξέλιξη ενισχύει τα κίνητρα των πολιτικών δυνάμεων να παρατείνουν την εκλογική διαδικασία, είτε για να ενισχύσουν τη θέση τους στις διαπραγματεύσεις για πιθανές συνεργασίες, είτε για να διεκδικήσουν πρωταγωνιστικό ρόλο σε έναν μελλοντικό κυβερνητικό σχηματισμό, είτε ακόμη και για να επιτύχουν αυτοδυναμία σε επόμενη αναμέτρηση. Αντίστοιχες στρατηγικές επιδιώξεις ενδέχεται να αναπτυχθούν και από το τρίτο κόμμα, καθιστώντας ακόμη πιο δύσκολη την εξεύρεση βιώσιμης κυβερνητικής λύσης.

Η παρατεταμένη αυτή περίοδος πολιτικής αβεβαιότητας μπορεί τελικά να τερματιστεί μόνο με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι οι πολίτες, υπό την πίεση της επιδεινούμενης οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κατάστασης, να δώσουν καθαρή εντολή σε ένα κόμμα, εξασφαλίζοντάς του κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ο δεύτερος είναι τα κόμματα να αναγκαστούν σε συνεννόηση, καταλήγοντας σε κυβέρνηση συνεργασίας, προκειμένου να ανακοπεί η περαιτέρω επιδείνωση της οικονομίας και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των αγορών.

Οι συνεχείς αδυναμίες σχηματισμού σταθερής κυβέρνησης οδηγούν σε διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις, οι οποίες μπορεί να απλωθούν σε χρονικό ορίζοντα δύο τριμήνων, με την τελική φάση να φτάνει ακόμη και έως τον Αύγουστο του 2027. Σε αντίθεση με πιο ήπια σενάρια, οι συνέπειες δεν έχουν πλέον προσωρινό χαρακτήρα, αλλά αντανακλούν μια βαθύτερη και πιο παρατεταμένη αποδυνάμωση της πολιτικής κατάστασης και της λειτουργικής αποτελεσματικότητας των θεσμών. Την ίδια στιγμή, οι αγορές θα αντιδρούσαν με επιδείνωση των συνθηκών.

4. Το χειρότερο σενάριο με πρωτοφανή αβεβαιότητα

Στο πιο δυσμενές από τα τέσσερα σενάρια, η εξέλιξη του τρίτου σεναρίου επιταχύνεται και συνδυάζεται με μια αιφνίδια πρόωρη προσφυγή στις κάλπες, οδηγώντας σε ιδιαίτερα έντονες οικονομικές αναταράξεις. Η πολιτική αποσταθεροποίηση εκδηλώνεται νωρίτερα στον εκλογικό κύκλο, καθώς οι πρόωρες εκλογές τοποθετούνται ήδη στο τρίτο τρίμηνο του 2026. Στη συνέχεια, η διαδικασία χαρακτηρίζεται από διαδοχικές αποτυχημένες προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης. Τα αμφίρροπα αποτελέσματα σε επαναλαμβανόμενες εκλογικές αναμετρήσεις ενισχύουν τα κίνητρα των πολιτικών κομμάτων να καθυστερήσουν την ολοκλήρωση του εκλογικού κύκλου, με αποτέλεσμα μια παρατεταμένη εκλογική διαδικασία που θα εκτείνεται πολύ πέρα από τα συνήθη χρονικά όρια ενός τριμήνου.

Το στοιχείο που διαφοροποιεί αυτό το σενάριο, σύμφωνα με τον οίκο, είναι ο συνδυασμός του αιφνιδιαστικού timing των πολιτικών εξελίξεων με τη διαρκή και εκτεταμένη πολιτική αστάθεια. Ως αποτέλεσμα, η αβεβαιότητα γύρω από την οικονομική πολιτική παραμένει σε ιδιαίτερα υψηλά και επίμονα επίπεδα. Η συνολική επίδραση μεταφράζεται σε μια παρατεταμένη φθορά της εμπιστοσύνης, της αξιοπιστίας των θεσμικών αποφάσεων και της επενδυτικής δραστηριότητας, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ το άμεσο δημοσιονομικό ή διοικητικό κόστος που σχετίζεται με τις εκλογικές διαδικασίες.

Προοπτικές ανάπτυξης

Η Moody’s Analytics εκτιμά ότι οι οικονομικές επιπτώσεις από πιθανές εκλογικές εξελίξεις στην Ελλάδα θα είναι περιορισμένες βραχυπρόθεσμα, με μικρές αποκλίσεις σε ανάπτυξη, κατανάλωση και spreads το 2026, αν και οι επενδύσεις επηρεάζονται πρώτες. Το 2027 αποτελεί το κρίσιμο έτος: Στο ευνοϊκό και το ήπιο σενάριο η οικονομία ανακάμπτει με ανάπτυξη 2,4%–2,7%, ενώ σε παρατεταμένη πολιτική αστάθεια οι επενδύσεις υποχωρούν, η ανεργία αυξάνεται και τα spreads εκτοξεύονται. Στο χειρότερο σενάριο, η ανάπτυξη περιορίζεται στο 0,6% το 2027. Η βασική πρόβλεψη είναι ότι η πολιτική σταθερότητα θα επιτευχθεί μετά από το πολύ δύο γύρους εκλογών. Ο πραγματικός κίνδυνος εντοπίζεται στην παράταση της εκλογικής διαδικασίας και όχι στις πρόωρες εκλογές καθαυτές.