Τη δυνατότητα να επιδοτήσουν τα κράτη μέλη το ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας, των μεταφορών, της ναυτιλίας και άλλων κλάδων που πλήττονται ή θα πληγούν αν οι τιμές ενέργειας αυξηθούν, δίνει το νέο πλαίσιο της Κομισιόν, που έστειλε προχθές ως draft προς διαβούλευση στα κράτη μέλη.

Ουσιαστικά το νέο πλαίσιο με τίτλο Temporary Iran Crisis Energy Framework, χαλαρώνει μέχρι τις 31/12/2026  το θεσμικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις και τους κανόνες του CISAF δίνοντας τη δυνατότητα στα κράτη μέλη, να επιδοτήσουν τις επιχειρήσεις που θα επιβαρυνθούν από υψηλό ενεργειακό κόστος, χωρίς να θεωρείται κρατική ενίσχυση. Επίσης ενώ μέχρι σήμερα η όποια επιδότηση συμψηφιζόταν με τις αντισταθμίσεις για δικαιώματα εκπομπών, πλέον το νέο πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα για το 50% του ενεργειακού κόστους τους, οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις να παίρνουν και αντιστάθμιση και επιδότηση.

1

Το νέο πλαίσιο αποτελεί ασπίδα προστασίας για τη βιομηχανία, σε περίπτωση εκτόξευσης του ενεργειακού κόστους, τους επόμενους μήνες, όπως αναμένεται το καλοκαίρι και κύκλοι της βιομηχανίας, αναφέρουν, ότι πρέπει και το ελληνικό υπουργείο Ενέργειας να συμμετάσχει με δικές του προτάσεις στη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου, ώστε να είναι έτοιμο να αξιοποιηθεί όταν θα χρειαστεί. Σημειώνεται ότι προς το παρόν το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας κινείται σε φυσιολογικά επίπεδα, ωστόσο η ανησυχία είναι μεγάλη για τους καλοκαιρινούς μήνες.

Από την πλευρά το το υπουργείο Ενέργειας, σύμφωνα με πηγές, αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό και θεωρεί ότι έχει ασάφειες που δεν κάνουν ξεκάθαρο τον τρόπο της ενίσχυσης. Επίσης αναφέρουν οι ίδιες πηγές, ότι έχει τον περιορισμό ότι η επιδότηση θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για πράσινες επενδύσεις. Ταυτόχρονα καθώς το νέο πλαίσιο ανοίγει τη βεντάλια των επιχειρήσεων που μπορεί να επιδοτηθούν και πέρα από τη βιομηχανία, προκαλεί πονοκέφαλο στο ΥΠΕΝ καθώς μια μεγάλη γκάμα επιχειρήσεων (από αγροτικές για τα λιπάσματα, μέχρι μεταφορών και ναυτιλιακές για το κόστος των καυσίμων, ως τις ενεργοβόρες για το κόστος της ενέργειας) θα επιδιώξουν να λάβουν στήριξη. Τα έσοδα για τέτοιου είδους επιδοτήσεις θα είναι, τα υπερκέρδη που θα πρέπει να συγκεντρωθούν από τις εταιρείες ενέργειας, αν εκτοξευθούν οι τιμές.

Από την πλευρά της, η ελληνική βιομηχανία, σύμφωνα με πηγές θεωρεί, ότι το νέο πλαίσιο αποτελεί μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί, ειδικά με δεδομένο ότι θα αξιοποιηθεί από άλλα κράτη μέλη που θα επιδοτήσουν την βιομηχανία τους ώστε να αντέξει το ενεργειακό κόστος.

Οι προτάσεις της Κομισιόν, γνωστοποιήθηκαν στα κράτη μέλη, και με βάση τα σχόλιά τους, μέσα στον Απρίλιο θα διαμορφωθεί το τελικό πλαίσιο ώστε να είναι έτοιμο προς αξιοποίηση από τα κράτη μέλη τους επόμενους μήνες.

Τι προβλέπει το πλαίσιο Temporary Iran Crisis Energy Framework

Με το Temporary Iran Crisis Energy Framework, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά σε μια σημαντική, αλλά αυστηρά προσωρινή, αναπροσαρμογή του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων CISAF, επιχειρώντας να απαντήσει στις έντονες αναταράξεις που προκαλεί η νέα ενεργειακή κρίση που συνδέεται με το Ιράν. Το λεγόμενο Temporary Iran Crisis Energy Framework δεν αντικαθιστά το υφιστάμενο καθεστώς, αλλά εισάγει στοχευμένες παρεκκλίσεις που αυξάνουν αισθητά την ευελιξία των κρατών-μελών και το ύψος της επιτρεπόμενης ενίσχυσης.

Η πιο ουσιαστική αλλαγή αφορά δύο κρίσιμα σημεία του CISAF. Πρώτον, επιτρέπεται στα κράτη μέλη να καλύπτουν έως και το 70% της αύξησης της χονδρικής τιμής ενέργειας για τις επιχειρήσεις, ένα επίπεδο σημαντικά υψηλότερο από αυτό που προβλεπόταν μέχρι σήμερα. Δεύτερον, δίνεται η δυνατότητα συνδυασμού ενισχύσεων από το CISAF με ενισχύσεις βάσει των κατευθυντήριων γραμμών του ETS έως το όριο του 50% για την ίδια κατανάλωση ενέργειας. Παράλληλα, μειώνονται οι απαιτήσεις για πρόσθετη συμβολή στην απανθρακοποίηση, καθώς δεν απαιτείται πέραν όσων ήδη προβλέπει το βασικό πλαίσιο, κάτι που υποδηλώνει σαφή μετατόπιση προτεραιοτήτων από την πράσινη μετάβαση προς τη διαχείριση της κρίσης .

Το υπόβαθρο αυτών των αλλαγών είναι η ταχεία επιδείνωση της γεωπολιτικής κατάστασης στη Μέση Ανατολή και ιδίως το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, το οποίο προκάλεσε έντονη άνοδο των διεθνών τιμών ενέργειας. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν έως και κατά 85% μέσα σε λίγες εβδομάδες, ενώ αντίστοιχες πιέσεις καταγράφονται στην αγορά φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η κρίση αυτή επηρεάζει άμεσα το σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας, με ιδιαίτερα έντονες συνέπειες για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις .

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι πρόκειται για ένα νέο εξωγενές σοκ, συγκρίσιμο με την πανδημία ή την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ως εκ τούτου, θεωρεί αναγκαία μια εκ νέου, προσωρινή χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων, προκειμένου να περιοριστούν οι μακροοικονομικές επιπτώσεις και να διατηρηθεί η συνοχή της ενιαίας αγοράς.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους τομείς που πλήττονται περισσότερο. Στη γεωργία, η εκτίναξη των τιμών των λιπασμάτων, που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει το 29% σε σχέση με το 2024, σε συνδυασμό με την ενεργειακή εξάρτηση του κλάδου, δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη διατροφική ασφάλεια και τη βιωσιμότητα της παραγωγής. Στον τομέα της αλιείας, το κόστος καυσίμων έχει ξεπεράσει τα επίπεδα βιωσιμότητας, απειλώντας τη συνέχιση της δραστηριότητας. Οι οδικές μεταφορές αντιμετωπίζουν επίσης σημαντικές πιέσεις, με τις τιμές του diesel να αυξάνονται κατά περίπου 21% μέσα σε έναν μήνα, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Παράλληλα, η ναυτιλία και ιδιαίτερα οι βραχυπρόθεσμες θαλάσσιες μεταφορές, κρίσιμες για τη συνδεσιμότητα νησιωτικών περιοχών, βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενο λειτουργικό κόστος και κινδύνους διακοπής υπηρεσιών .

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να επιτύχει μια δύσκολη ισορροπία. Από τη μία πλευρά, επιδιώκει να παρέχει άμεση ρευστότητα στις επιχειρήσεις και να αποτρέψει την παύση δραστηριοτήτων. Από την άλλη, επιμένει στη διατήρηση του ανταγωνισμού και στη μη δημιουργία μόνιμων στρεβλώσεων στην αγορά. Την ίδια στιγμή, διατηρεί –έστω και πιο χαλαρά– τη σύνδεση με τους στόχους της πράσινης μετάβασης.

Στο πρακτικό επίπεδο, τα κράτη μέλη μπορούν να καλύπτουν έως και το 50% του πρόσθετου κόστους που προκύπτει από την αύξηση των τιμών καυσίμων ή λιπασμάτων, ενώ σε περίπτωση χρήσης επιστρεπτέων εργαλείων, όπως δάνεια ή εγγυήσεις, το ποσοστό μπορεί να φτάσει το 100%. Οι ενισχύσεις μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές, από άμεσες επιχορηγήσεις έως φορολογικές ελαφρύνσεις και χρηματοδοτικά εργαλεία, και υπολογίζονται είτε βάσει της τρέχουσας κατανάλωσης είτε της κατανάλωσης πριν από την κρίση .

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του πλαισίου είναι η έμφαση στην ταχύτητα εφαρμογής. Οι αρχές μπορούν να καταβάλλουν προκαταβολές πριν ακόμη ολοκληρωθεί η πλήρης επαλήθευση των στοιχείων των δικαιούχων, βασιζόμενες σε εκτιμήσεις, με την υποχρέωση να πραγματοποιήσουν εκ των υστέρων ελέγχους και να ανακτήσουν τυχόν αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά. Αυτό δείχνει ότι η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί αυξημένο διοικητικό ρίσκο προκειμένου να διασφαλίσει την άμεση στήριξη της οικονομίας .

Παρά τη χαλάρωση των κανόνων, η Επιτροπή επιμένει ότι τα μέτρα πρέπει να είναι αυστηρά προσωρινά, στοχευμένα και αναλογικά. Η ενεργειακή μετάβαση εξακολουθεί να θεωρείται στρατηγικός στόχος, ωστόσο αναγνωρίζεται ότι στις παρούσες συνθήκες προέχει η σταθεροποίηση της αγοράς και η αποτροπή βαθύτερης οικονομικής κρίσης.

Συνολικά, το Temporary Iran Crisis Energy Framework συνιστά μια σαφή μετατόπιση πολιτικής. Ενώ το CISAF σχεδιάστηκε κυρίως ως εργαλείο στήριξης της βιομηχανίας και επιτάχυνσης της πράσινης μετάβασης, το νέο πλαίσιο δίνει προτεραιότητα στην αντιμετώπιση ενός άμεσου ενεργειακού σοκ, επιτρέποντας πιο επιθετικές και γρήγορες παρεμβάσεις από τα κράτη μέλη, με στόχο τη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας και της συνοχής της ευρωπαϊκής αγοράς.