Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου: Στην τελική ευθεία οι έρευνες με το «Abeille Marengo» – Η στάση της Τουρκίας και το στοίχημα των 1,7 δισ. ευρώ

Σε κρίσιμη καμπή εισέρχεται το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI), καθώς επίκειται ο απόπλους του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» από το λιμάνι του Ηρακλείου για την πραγματοποίηση ερευνών βυθού, που θα επιτρέψουν την πρόοδο των εργασιών πόντισης του υποθαλάσσιου καλωδίου.

Η επανεκκίνηση των ερευνών, μετά το αδιέξοδο που δημιουργήθηκε το καλοκαίρι του 2024, συνοδεύεται από έντονο διπλωματικό παρασκήνιο μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας, Παρισιού και Άγκυρας, με την ελληνική πλευρά να ξεκαθαρίζει ότι δεν τίθεται ζήτημα τουρκικής άδειας ή αναγνώρισης δικαιοδοσίας της Τουρκίας για την υλοποίηση του έργου.

Παράλληλα, η εξέλιξη των ερευνών συνδέεται με σημαντικές χρηματοδοτικές εκκρεμότητες, καθώς αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο για την καταβολή 25 εκατ. ευρώ από την Κύπρο και να επηρεάσει την αξιολόγηση αιτήματος χρηματοδότησης 1 δισ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Η ελληνική NAVTEX και η αντίδραση της Άγκυρας

Η κινητοποίηση του «Abeille Marengo» γνωστοποιήθηκε μέσω της NAVTEX 1411/26, την οποία εξέδωσε την Παρασκευή ο σταθμός Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, σε συντονισμό με την κυπριακή πλευρά.

Η σχετική αναγγελία καλύπτει χρονικό διάστημα έως τις 6 Μαρτίου και αφορά τις έρευνες στα ανατολικά της Κρήτης.

Η Άγκυρα αντέδρασε εκδίδοντας την αντι-NAVTEX 1105/26, επαναφέροντας τη θέση ότι για τη διεξαγωγή των εργασιών απαιτείται προηγούμενη συγκατάθεση των τουρκικών αρχών.

Την ίδια γραμμή ακολούθησαν δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ενώ τουρκικά μέσα ενημέρωσης προέβαλαν την απαίτηση της Άγκυρας να έχει λόγο στην έναρξη των ερευνών.

Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, καθώς παραμένει αβέβαιο εάν η τουρκική αντίδραση θα περιοριστεί σε διπλωματικό και επικοινωνιακό επίπεδο ή θα συνοδευτεί από παρουσία πλοίων στην περιοχή των εργασιών.

Το διπλωματικό παρασκήνιο με τη Γαλλία

Πριν από την ενημέρωση της Τουρκίας από τη γαλλική πλευρά προηγήθηκαν δύσκολες διπλωματικές διαβουλεύσεις, με επίκεντρο την ακριβή διατύπωση της σχετικής ανακοίνωσης.

Για την Αθήνα, βασική προϋπόθεση ήταν η ενημέρωση να μην μπορεί να ερμηνευθεί ως αίτημα άδειας προς την Τουρκία ή ως αποδοχή οποιασδήποτε τουρκικής αρμοδιότητας στην περιοχή.

Το ζήτημα απασχόλησε τις επαφές μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας, καθώς αναζητήθηκε μια διπλωματική διατύπωση που θα επέτρεπε την πραγματοποίηση των ερευνών χωρίς νέα ένταση.

Στο πλαίσιο αυτό εξετάστηκε και το εάν η ενημέρωση της τουρκικής πλευράς θα λάμβανε δημόσιο χαρακτήρα ή θα παρέμενε εμπιστευτική.

Η γαλλική εμπλοκή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς στο έργο συμμετέχουν σημαντικά επιχειρηματικά συμφέροντα της χώρας.

Ο γαλλικός όμιλος Meridiam διαθέτει πλειοψηφική συμμετοχή 66%, ενώ η Nexans έχει αναλάβει από το 2023 την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου.

Η παρατεταμένη αβεβαιότητα επηρεάζει επομένως τόσο τον ενεργειακό σχεδιασμό Ελλάδας και Κύπρου όσο και την υλοποίηση των σχετικών γαλλικών συμβάσεων.

Μητσοτάκης: Ελλάδα και Κύπρος αδειοδοτούν τις έρευνες

Τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης επανέλαβε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, υπογραμμίζοντας ότι η αδειοδότηση των εργασιών αποτελεί αρμοδιότητα της Ελλάδας και της Κύπρου.

«Ελλάδα και Κύπρος είναι οι χώρες που αδειοδοτούν τις εργασίες των ερευνών για ένα έργο το οποίο έχει χαρακτηριστεί ευρωπαϊκού κοινού ενδιαφέροντος και στο οποίο συμμετέχουν γαλλικές εταιρείες», ανέφερε στην κυριακάτικη ανάρτησή του.

Ο πρωθυπουργός τόνισε επίσης ότι έργα διασυνδεσιμότητας όπως ο GSI αποτελούν στρατηγικές επενδύσεις, καθώς ενισχύουν την ενεργειακή αυτάρκεια, την περιφερειακή συνεργασία και τη σταθερότητα.

Κατά την ελληνική πλευρά, η πραγματοποίηση των ερευνών δεν προϋποθέτει συγκατάθεση της Άγκυρας, ενώ οποιαδήποτε διπλωματική συνεννόηση δεν μπορεί να συνεπάγεται παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Τα σενάρια για την τουρκική αντίδραση και η σκιά της Κάσου

Το μεγαλύτερο ερωτηματικό αφορά τη στάση που θα επιλέξει η Τουρκία όταν το γαλλικό ερευνητικό πλοίο ξεκινήσει τις εργασίες του.

Ένα ενδεχόμενο είναι η Άγκυρα να περιοριστεί σε ανακοινώσεις και διπλωματικές διαμαρτυρίες, επιμένοντας στις θέσεις της περί προηγούμενης συγκατάθεσης.

Ένα δεύτερο σενάριο προβλέπει την παρουσία τουρκικών πλοίων στην περιοχή, χωρίς άμεση παρεμπόδιση των ερευνών, προκειμένου να καταγραφεί η τουρκική παρουσία και να συνεχιστεί η αντιπαράθεση για τις αρμοδιότητες.

Το δυσμενέστερο ενδεχόμενο είναι να επαναληφθεί η ένταση του Ιουλίου του 2024 στην Κάσο, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων συνδέθηκε με τη διακοπή των ερευνών του ιταλικού πλοίου «Ievoli Relume».

Εκείνο το περιστατικό αποτέλεσε σημαντικό εμπόδιο στην πρόοδο του έργου και εξακολουθεί να επηρεάζει τους υπολογισμούς των εμπλεκόμενων πλευρών.

Η Αθήνα δηλώνει έτοιμη να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα, ενώ, σύμφωνα με τις πληροφορίες του δημοσιεύματος, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει εξετάσει διαφορετικά σενάρια αντίδρασης σε ενδεχόμενες τουρκικές κινήσεις.

Υπάρχει, πάντως, και ένα διαφορετικό προηγούμενο από τις πρόσφατες έρευνες για το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο East to Med Data Corridor (EMC), στο οποίο συμμετέχει η ΔΕΗ.

Οι συγκεκριμένες εργασίες εξελίσσονται τις τελευταίες εβδομάδες χωρίς σοβαρά επεισόδια, παρά την παρουσία ελληνικών και τουρκικών πολεμικών πλοίων και τις διαφορετικές θέσεις που εκφράζονται για τη δικαιοδοσία στην περιοχή.

Το προηγούμενο αυτό αφήνει περιθώρια για αντίστοιχη διαχείριση και στην περίπτωση του GSI, χωρίς ωστόσο να αποκλείει μια νέα εμπλοκή.

Τα 25 εκατ. ευρώ της Κύπρου και το αίτημα για 1 δισ. από την ΕΤΕπ

Η επιστροφή των ερευνητικών πλοίων στη θάλασσα δεν έχει μόνο διπλωματική και επιχειρησιακή σημασία, αλλά αποτελεί και κρίσιμο ορόσημο για τη χρηματοδότηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Η έναρξη των ερευνών αναμένεται να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την καταβολή 25 εκατ. ευρώ από την κυπριακή πλευρά.

Το ποσό αφορά τη συμφωνημένη συμμετοχή της Κύπρου στην ανάκτηση δαπανών του έργου κατά την κατασκευαστική περίοδο.

Η σχετική υποχρέωση παραμένει σε εκκρεμότητα, καθώς η Λευκωσία έχει συνδέσει την εκπλήρωσή της με την έκδοση της NAVTEX και την ουσιαστική επανεκκίνηση των εργασιών.

Παράλληλα, η πρόοδος των ερευνών αποτελεί σημαντική παράμετρο για τις συζητήσεις με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ).

Ο ΑΔΜΗΕ έχει ζητήσει χρηματοδότηση ύψους 1 δισ. ευρώ, με την τράπεζα να εξετάζει, μεταξύ άλλων, τους κινδύνους υλοποίησης και τις προοπτικές ολοκλήρωσης της επένδυσης.

Η συνέχιση των εργασιών βυθού θεωρείται κρίσιμη για την αξιολόγηση του σχετικού αιτήματος.

Έργο άνω των 2 δισ. ευρώ με ευρωπαϊκή επιχορήγηση 657 εκατ.

Το συνολικό κόστος της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει ή ακόμη και θα υπερβεί τα 2 δισ. ευρώ.

Το έργο έχει ενταχθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος (Projects of Common Interest – PCI) και έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή επιχορήγηση 657 εκατ. ευρώ.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη χρηματοδότηση δεν επαρκεί από μόνη της για την ολοκλήρωση της επένδυσης.

Απαραίτητη παραμένει η διευθέτηση των οικονομικών εκκρεμοτήτων μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, η εξασφάλιση πρόσθετων κεφαλαίων και η δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν την απρόσκοπτη συνέχιση των εργασιών.

Η διασύνδεση έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για την Κύπρο, καθώς αποσκοπεί στον τερματισμό της ηλεκτρικής απομόνωσής της και στη σύνδεσή της με το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρισμού.

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το επόμενο καθοριστικό βήμα είναι να μετατραπούν οι διπλωματικές διαβουλεύσεις και οι χρηματοδοτικές δεσμεύσεις σε πραγματική πρόοδο του έργου.

Η επικείμενη δραστηριοποίηση του «Abeille Marengo» αποτελεί έτσι δοκιμασία τόσο για την επανεκκίνηση της επένδυσης όσο και για τη δυνατότητα των εμπλεκόμενων πλευρών να διαχειριστούν τις εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.