Η Ευρώπη αντιμέτωπη με την ξηρασία: Τα μεγάλα ποτάμια στερεύουν και απειλούν βιομηχανία, ενέργεια και μεταφορές

Τα μεγαλύτερα ποτάμια της Ευρώπης, που αποτελούν κρίσιμες «αρτηρίες» για τη βαριά βιομηχανία της ηπείρου, παρουσιάζουν δραματική υποχώρηση της στάθμης τους μετά από μια σειρά ακραίων κυμάτων καύσωνα. Ο Ρήνος και ο Δούναβης πλησιάζουν ιστορικά χαμηλά επίπεδα νερού, προκαλώντας ήδη προβλήματα στη μεταφορά χημικών προϊόντων, πετρελαίου και άλλων εμπορευμάτων, ενώ παράλληλα αυξάνουν σημαντικά το κόστος των μεταφορών.

Την ίδια στιγμή, οι υψηλές θερμοκρασίες περιορίζουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε πυρηνικούς και άλλους σταθμούς που βρίσκονται κοντά σε ποτάμια, από τη Γαλλία έως την Ουγγαρία, οδηγώντας σε άνοδο των τιμών ενέργειας και δημιουργώντας πρόσθετη πίεση στις οικονομίες της ανατολικής Ευρώπης.

Μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν τη Γαλλία και την Ισπανία, η νέα κρίση στα ευρωπαϊκά ποτάμια αποτελεί ακόμη μία ένδειξη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη γηραιά ήπειρο, η οποία θεωρείται η ταχύτερα θερμαινόμενη περιοχή του πλανήτη.

Οι δυσκολίες στη ναυσιπλοΐα αποτελούν πλέον μια μεγάλη δοκιμασία για την Ευρώπη, καθώς καλείται να προσαρμόσει υποδομές που σχεδιάστηκαν τον 20ό αιώνα σε ένα νέο κλιματικό περιβάλλον, όπου οι ακραίες περίοδοι ξηρασίας αναμένεται να εμφανίζονται όλο και συχνότερα.

«Η ανθρωπογενής υπερθέρμανση έχει ήδη κάνει αυτή την ξηρασία πιο έντονη από ό,τι θα ήταν διαφορετικά, ενώ η ίδια έλλειψη βροχοπτώσεων θα προκαλούσε ακόμη σοβαρότερη ξηρασία σε ένα θερμότερο μέλλον», ανέφερε ο Dominik Schumacher, λέκτορας στο Τμήμα Περιβαλλοντικών Συστημάτων του ETH Zurich.

Ο Ρήνος σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα

Στο σημείο Kaub του Ρήνου, ένα από τα σημαντικότερα περάσματα για τη μεταφορά εμπορευμάτων προς τη νότια Γερμανία και την Ελβετία, η στάθμη του νερού έπεσε την Παρασκευή στα 25 εκατοστά, φτάνοντας τα επίπεδα της μεγάλης ξηρασίας του 2018.

Σύμφωνα με στοιχεία των γερμανικών αρχών που συγκεντρώθηκαν από το ETH Zurich, νέα πτώση στα 24 εκατοστά, η οποία προβλέπεται μέσα στην εβδομάδα, θα αποτελέσει το χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη των καταγραφών το 1880.

Η κατάσταση ενδέχεται να επιδεινωθεί, καθώς το τέταρτο κύμα καύσωνα που πλήττει τη δυτική Ευρώπη συνεχίζεται, αυξάνοντας τον κίνδυνο δημιουργίας σοβαρών προβλημάτων σε έναν ποταμό μήκους περίπου 1.290 χιλιομέτρων, ο οποίος ξεκινά από τις Ελβετικές Άλπεις και καταλήγει στη Βόρεια Θάλασσα.

Το 2018, η γερμανική χημική εταιρεία BASF είχε αναγκαστεί να περιορίσει την παραγωγή στο μεγάλο εργοστάσιό της στο Ludwigshafen, καθώς η χαμηλή στάθμη του Ρήνου δυσκόλευε την πρόσβαση των πλοίων. Αυτή τη φορά, η εταιρεία έχει δημιουργήσει εναλλακτικές λύσεις μεταφοράς, αν και με υψηλότερο κόστος.

Ο οικονομικός διευθυντής της BASF, Dirk Elvermann, δήλωσε ότι η εταιρεία παρακολουθεί με ανησυχία την κατάσταση, ωστόσο υπογράμμισε πως «η κατάσταση βρίσκεται υπό έλεγχο».

Η κρίση του 2018 είχε μειώσει τη γερμανική βιομηχανική παραγωγή έως και 1,5%, όμως αρκετές επιχειρήσεις έχουν έκτοτε προσαρμόσει τις εφοδιαστικές τους αλυσίδες. Παράλληλα, το ποσοστό των εσωτερικών ποτάμιων μεταφορών στη Γερμανία μειώθηκε από 4,7% το 2017 σε 4,1% το 2024.

Πιέσεις στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας

Η χαμηλή στάθμη του Ρήνου δημιουργεί προβλήματα και στον ενεργειακό τομέα. Η εταιρεία EnBW, η οποία διαθέτει εργοστάσια άνθρακα που τροφοδοτούνται μέσω του ποταμού, έχει αυξήσει τα αποθέματα καυσίμων ώστε να διασφαλίσει τη λειτουργία των μονάδων.

Παράλληλα, ο σταθμός Grosskraftwerk Mannheim έχει αναφέρει ότι διαθέτει επαρκή αποθέματα άνθρακα, ενώ σε περίπτωση περαιτέρω υποχώρησης της στάθμης εξετάζονται λύσεις όπως μικρότερα φορτία ανά πλοίο, χρήση μικρότερων φορτηγίδων ή μεταφορά μέσω σιδηροδρόμου.

Η DB Cargo βρίσκεται επίσης σε συνεχή επικοινωνία με πελάτες που επηρεάζονται από τα προβλήματα στον Ρήνο, τον σημαντικότερο εσωτερικό πλωτό δρόμο της Ευρώπης.

Ωστόσο, ακόμη και αν οι επιχειρήσεις καταφέρουν να βρουν εναλλακτικές διαδρομές, το αυξημένο κόστος μεταφοράς απειλεί να μειώσει περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας απέναντι σε αγορές όπως η Ασία και η Βόρεια Αμερική.

Ο Δούναβης απειλεί την ενεργειακή ασφάλεια της ανατολικής Ευρώπης

Η παρατεταμένη ζέστη και η έλλειψη βροχοπτώσεων έχουν επηρεάσει σημαντικά και τον Δούναβη, το δεύτερο μεγαλύτερο ποτάμι της Ευρώπης. Σε αρκετά σημεία η στάθμη έχει πέσει σε επίπεδα-ρεκόρ, προκαλώντας προβλήματα στη ναυσιπλοΐα στη Ρουμανία και τη Σλοβακία, αλλά και επηρεάζοντας τη λειτουργία πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Η Ουγγαρία αναγκάστηκε να διακόψει για πρώτη φορά στα 44 χρόνια λειτουργίας του τον μοναδικό πυρηνικό σταθμό της χώρας, στο Πακς, λόγω της εξαιρετικά χαμηλής στάθμης του Δούναβη. Η διακοπή στερεί περίπου το 40% της παραγωγικής ικανότητας ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να αυξήσει τις εισαγωγές ρεύματος.

Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας ζήτησε περιορισμό στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ αποφασίστηκε η απενεργοποίηση διακοσμητικού φωτισμού στη Βουδαπέστη και σε κρατικά κτίρια. Παράλληλα, εθελοντικές μειώσεις κατανάλωσης από αυτοκινητοβιομηχανίες και εργοστάσια μπαταριών βοήθησαν στην αποφόρτιση του δικτύου.

Στη Ρουμανία, ο ενεργειακός τομέας παραμένει σε κατάσταση επιφυλακής έως τον Αύγουστο, καθώς η παραγωγή μειώνεται. Η χώρα εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο διακοπής λειτουργίας δεύτερου αντιδραστήρα στον πυρηνικό σταθμό της Cernavoda, λόγω προβλημάτων στην ψύξη των εγκαταστάσεων.

Η ξηρασία επηρεάζει ολόκληρη την Ευρώπη

Η Γαλλία έχει επίσης περιορίσει την παραγωγή από μέρος του πυρηνικού της στόλου, ο οποίος αποτελεί βασικό πυλώνα του ενεργειακού συστήματος της δυτικής Ευρώπης. Οι μονάδες χρησιμοποιούν νερό από ποτάμια όπως ο Ροδανός και ο Γαρούνας για ψύξη, όμως η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργεί κινδύνους για το περιβάλλον και τη λειτουργία τους.

Παράλληλα, ο Πάδος, ο μεγαλύτερος ποταμός της Ιταλίας, συνεχίζει να υποχωρεί κάτω από τα ιστορικά επίπεδα, προκαλώντας ανησυχία για την αγροτική άρδευση και την εισχώρηση θαλασσινού νερού στο δέλτα του.

«Η ζέστη και η ξηρασία αποτελούν πλέον νέο κίνδυνο για την ανάπτυξη. Τα ποτάμια που στερεύουν προκαλούν πραγματικό οικονομικό πλήγμα και αποτυπώνουν τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής», δήλωσε ο οικονομολόγος Carsten Brzeski της ING.

Οι προβλέψεις δεν δείχνουν άμεση ανακούφιση. Σύμφωνα με μετεωρολογικές αναλύσεις, οι θερμοκρασίες στην ηπειρωτική Ευρώπη αναμένεται να παραμείνουν 2 έως 8 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα μέχρι τις αρχές Αυγούστου, ενώ τα μακροπρόθεσμα μοντέλα δείχνουν πιθανή συνέχιση των υψηλών πιέσεων που εμποδίζουν τις βροχοπτώσεις.

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, μια ισχυρή βροχόπτωση μπορεί να προσφέρει προσωρινή βελτίωση, όμως αν το ξηρό έδαφος και τα σταθερά καιρικά μοτίβα συνεχιστούν, η ανακούφιση αυτή ενδέχεται να είναι μόνο παροδική.