Η βιοτέχνη του Γιώργου Τσακίρη: Αλευρόψειρες και άλλα άγρια ζώα στη Roma Gallery

Η σχέση της τέχνης με τη ζωντανή ύλη, τις βιολογικές διεργασίες και την απρόβλεπτη εξέλιξη των φυσικών οργανισμών βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας έκθεσης του Γιώργου Τσακίρη στη Roma Gallery.

Με τίτλο Αλευρόψειρες και άλλα άγρια ζώα, η παρουσίαση, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άλιας Τσαγκάρη, συγκροτείται γύρω από μια εν εξελίξει γλυπτική εγκατάσταση και μια σειρά σχεδίων με μελάνι σε χαρτί, τα οποία δημιουργήθηκαν κατά την τελευταία πενταετία.

Η έκθεση επαναφέρει στο προσκήνιο μια καλλιτεχνική έρευνα που ο Τσακίρης αναπτύσσει συστηματικά από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, εντάσσοντας ζωντανούς οργανισμούς και τις δραστηριότητές τους στην ίδια τη συγκρότηση του εικαστικού έργου.

Στον πυρήνα της εγκατάστασης βρίσκονται γυάλινες νταμιτζάνες, παραδοσιακά αγροτικά σκεύη αποθήκευσης, γεμάτες αλεύρι και θρεπτικές ύλες, όπως αμύγδαλα και καρύδια. Στο εσωτερικό τους αναπτύσσονται αλευρόψειρες, οι οποίες τρέφονται και αναπαράγονται, μεταβάλλοντας σταδιακά το υλικό που τις περιβάλλει.

Η χωρική διάταξη περιλαμβάνει έναν ψηλό, ανοικτό ξύλινο σκελετό σκάλας, ο οποίος φέρει διαγώνιο δοκάρι με αναφορά στη μορφή της τραμπάλας. Στο υπερυψωμένο άκρο του ισορροπεί μία νταμιτζάνα, ενώ άλλα δοχεία τοποθετούνται σε χαμηλές βάσεις και γυάλινες κατασκευές εκτείνονται κατά μήκος των τοίχων της γκαλερί.

Η διαφάνεια του γυαλιού καθιστά ορατό ένα μέρος της εντομικής δραστηριότητας, καθώς το αλεύρι συγκαλύπτει ταυτόχρονα την κίνησή της. Ένας λεπτός σωλήνας ενσωματωμένος στο πώμα εξασφαλίζει την αναπνοή του εσωτερικού περιβάλλοντος.

Το θρεπτικό υπόστρωμα αποκτά έτσι ιδιότητα γλυπτικού υλικού, με τη μορφή του να διαμορφώνεται διαρκώς μέσα από τη διατροφή, την αναπαραγωγή και τη δραστηριότητα των εντόμων.

Η διαδικασία αυτή μεταφέρει ένα μέρος της δημιουργίας από τον καλλιτέχνη στους ίδιους τους οργανισμούς, εντάσσοντας τη χρονικότητα και τη βιολογική εξέλιξη στη γλυπτική σύνθεση.

Σε έναν διαφορετικό, εικονιστικό άξονα, τα σχέδια με μελάνι παρουσιάζουν άγρια και ημιάγρια ζώα εγκατεστημένα σε φαντασιακές κατασκευές. Μέσα από την τεχνική του πουαντιγισμού, ο Τσακίρης συγκροτεί πυκνά πεδία κουκκίδων, δημιουργώντας παράδοξα περιβάλλοντα όπου ζώα, καθημερινά αντικείμενα και αρχιτεκτονικά στοιχεία συνυπάρχουν σε απρόσμενες κλίμακες.

Η μη ανθρώπινη ζωή αποκτά εδώ υπόσταση μέσα από την εικαστική επινόηση, ενώ στη γλυπτική εγκατάσταση συμμετέχει άμεσα στην υλική παραγωγή του έργου. Οι δύο ενότητες διαμορφώνουν μια συμπληρωματική διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο, τα άλλα έμβια όντα και τα περιβάλλοντα που μοιράζονται.

Η σημερινή εγκατάσταση εντάσσεται σε μια μακρά ακολουθία έργων που τεκμηριώνουν τη σταθερότητα αυτής της αναζήτησης. Το Θερμοκήπιο (1992), το Ενυδρείο (1994), το Εκτροφείο σαλιγκαριών (1995), η Χειμερία νάρκη των βατράχων (1996) και οι Κλωσσομηχανές (1997) αποτελούν χαρακτηριστικούς σταθμούς μιας πρακτικής που ενσωματώνει ζωντανούς οργανισμούς και βιολογικές διεργασίες στην εικαστική διαδικασία.

Το 1997, ο καλλιτέχνης συμμετείχε στη XIX Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας με τα έργα Σκόρος, Αλευρόψειρα και Σαράκι. Η ιστορική αυτή διαδρομή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σχέση με τη διαμόρφωση της βιοτέχνης ως καλλιτεχνικού πεδίου.

Ο Eduardo Kac τοποθετεί την εισαγωγή του σχετικού όρου στο 1997, ενώ ο Τσακίρης είχε ήδη αναπτύξει επί σειρά ετών εγκαταστάσεις στις οποίες η ζωντανή ύλη αποτελούσε οργανικό συστατικό του έργου.

Η χρονική αυτή προτεραιότητα αναδεικνύει μια πρώιμη και αυτοτελή καλλιτεχνική προσέγγιση της βιοτέχνης, χωρίς να τεκμηριώνει άμεση ιστορική ή θεωρητική σύνδεση ανάμεσα στους δύο δημιουργούς.

Η ιδιαιτερότητα της μεθόδου του Τσακίρη συνδέεται στενά με την επιστημολογική της αφετηρία, η οποία εδράζεται στην αγροτική εμπειρία και στην καθημερινή παρατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος.

Το εργαστήριό του στους πρόποδες του Πάικου αποτελεί ουσιώδη παράμετρο για την κατανόηση της πρακτικής του. Στις Αλευρόψειρες, ο καλλιτέχνης οργανώνει τις χωρικές και διατροφικές συνθήκες που επιτρέπουν τη διατήρηση και την ανάπτυξη των εντόμων, αφήνοντας παράλληλα την εξέλιξη της δραστηριότητάς τους ανοιχτή σε βιολογικές μεταβλητές.

Η παρέμβασή του αφορά πρωτίστως τη διαμόρφωση των κατάλληλων συνθηκών, ενώ η τελική μορφή του έργου προκύπτει μέσα από μια διαδικασία αλληλεπίδρασης με τους ζωντανούς οργανισμούς.

Η προσέγγιση αυτή διαφοροποιείται από κατευθύνσεις της βιοτέχνης που βασίζονται στη γενετική τροποποίηση ή σε εξειδικευμένα εργαστηριακά πρωτόκολλα. Η καλλιτεχνική μέθοδος του Τσακίρη αντλεί από την εμπειρική γνώση της φροντίδας, της διατήρησης και της διαχείρισης ήδη υπαρχόντων οργανισμών.

Η αγροτική γνώση μετασχηματίζεται έτσι σε εργαλείο καλλιτεχνικής έρευνας, ενώ η παρατήρηση των φυσικών διεργασιών αποκτά κεντρική θέση στη συγκρότηση του έργου.

Η επιλογή των αλευρόψειρων προσδίδει στην εγκατάσταση μια επιπλέον εννοιολογική διάσταση. Στην αγροτική και οικιακή καθημερινότητα, τα συγκεκριμένα έντομα αντιμετωπίζονται ως επιβλαβείς οργανισμοί, εξαιτίας της προσβολής αποθηκευμένων τροφίμων.

Στο έργο του Τσακίρη, αντιθέτως, διατηρούνται και τρέφονται συστηματικά, αναλαμβάνοντας ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της γλυπτικής σύνθεσης. Η μετατόπιση αυτή αναθεωρεί τις συμβατικές διακρίσεις ανάμεσα στον επιθυμητό και τον ανεπιθύμητο οργανισμό, καθώς και ανάμεσα στη χρηστική και την καλλιτεχνική αξία.

Αντίστοιχα, οι νταμιτζάνες μεταβαίνουν από την αρχική τους λειτουργία ως δοχεία αποθήκευσης σε περιβάλλοντα ανάπτυξης και παρατήρησης. Η επαναπλαισίωση των χρηστικών αντικειμένων παραπέμπει στη λογική του readymade, με μια ουσιώδη διαφοροποίηση.

Η καλλιτεχνική τους υπόσταση προκύπτει από τη συνεχιζόμενη βιολογική δραστηριότητα στο εσωτερικό τους και από τις μεταβολές που αυτή επιφέρει στο περιεχόμενό τους. Το αντικείμενο αποκτά μια δυναμική λειτουργία, καθώς η σημασία και η μορφή του εξελίσσονται σε συνάρτηση με τον χρόνο.

Γιώργος Τσακίρης

Ο Γιώργος Τσακίρης (γεν. 1955, Γιαννιτσά) σπούδασε αρχικά ηλεκτρονικά και στη συνέχεια στη Σχολή Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας, όπου παρακολούθησε ζωγραφική με τον Faruli και χαρακτική με τον Vizzano.

Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1983, εργάστηκε μεταξύ Αθήνας και Θεσσαλονίκης, ενώ το 1986 εγκαταστάθηκε στους πρόποδες του όρους Πάικου, όπου διαμόρφωσε ένα εργαστήριο στενά συνδεδεμένο με το αγροτικό και φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Διετέλεσε καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Η πρώιμη καλλιτεχνική του παραγωγή, κυρίως στη ζωγραφική και τη χαρακτική, χαρακτηρίζεται από αναφορές στο έργο του Francis Bacon και την ενσωμάτωση αριθμών, μαθηματικών συμβόλων και στοιχείων της ελληνικής και λατινικής γραφής.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η σταδιακή αποδέσμευση από τη συμβατική ζωγραφική επιφάνεια και η εισαγωγή φυσικών και χρηστικών αντικειμένων στις συνθέσεις προετοιμάζουν τη μετάβασή του, γύρω στο 1980, σε τρισδιάστατες κατασκευές με τοτεμικά και τελετουργικά χαρακτηριστικά.

Η εγκατάστασή του στο Πάικο το 1986 σηματοδοτεί μια περαιτέρω εξέλιξη της πρακτικής του, με παρεμβάσεις στο φυσικό περιβάλλον των οποίων η μορφή μεταβάλλεται υπό την επίδραση του χρόνου και των φυσικών διεργασιών.

Roma Gallery
Ρώμα 5, Αθήνα 106 73
+30 213 035 8344 | roma-gallery.com | [email protected]

Εγκαίνια έκθεσης
Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026, 19:00

Ωράριο λειτουργίας
Τρίτη, Πέμπτη και Παρασκευή 11:00–20:00
Τετάρτη και Σάββατο 11:00–16:00
Κυριακή και Δευτέρα κλειστά

Για περισσότερες πληροφορίες
[email protected] | +30 213 035 8344

Φωτογραφίες: Ευγενική παραχώρηση της Roma Gallery και του καλλιτέχνη

Διαβάστε επίσης:

Ένα άγνωστο έργο για εκατομμύρια – Αντίστοιχα μόνον σε μουσεία 

Το Mononews στην Tate Britain: Supermodels, heroin chic και η προκλητική γοητεία των 90s 

Σοφία Βικτωράτου: Η σχεδιάστρια υποδημάτων μιλά στο Mononews για την τέχνη στα βήματά της