Σαρωτικές αλλαγές στις πολυεθνικές φαρμάκου: Αναδιοργάνωση, clusters και η μάχη για την καινοτομία

Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των πολυεθνικών φαρμακευτικών εταιρειών στην Ελλάδα βρίσκονται σε εξέλιξη, με διαφορετικές συνέπειες για τη διοικητική αυτονομία των θυγατρικών, τη στελέχωση των τοπικών ομάδων και την εμπορική παρουσία των ομίλων στη χώρα.

Η μετάβαση σε περιφερειακά διοικητικά σχήματα (regional clusters), οι αλλαγές στην ηγεσία, οι εσωτερικές αναδιαρθρώσεις και τα προγράμματα μείωσης προσωπικού αποτελούν τις βασικές όψεις αυτής της κινητικότητας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι αλλαγές αφορούν στη συγκέντρωση αρμοδιοτήτων σε περιφερειακά κέντρα αποφάσεων. Σε άλλες, περιλαμβάνουν αναπροσαρμογές στη στελέχωση, συγχωνεύσεις λειτουργιών ή αλλαγή του μοντέλου εμπορικής παρουσίας.

Σαρωτικές αλλαγές στις πολυεθνικές φαρμάκου

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται το σύστημα υποχρεωτικών επιστροφών, δηλαδή το clawback και το rebate, που εξακολουθούν να αποτελούν σημείο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ της Πολιτείας και της φαρμακοβιομηχανίας.

Οι εκπρόσωποι του κλάδου υποστηρίζουν ότι οι υψηλές επιβαρύνσεις επηρεάζουν την οικονομική βιωσιμότητα των δραστηριοτήτων τους, ενώ ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης εστιάζει στη δημοσιονομική ανάγκη συγκράτησης της φαρμακευτικής δαπάνης, προτάσσοντας διαρθρωτικά μέτρα και εργαλεία, όπως το επενδυτικό clawback.

Παράλληλα οι αλλαγές στην Ελλάδα εξελίσσονται σε ένα ευρύτερο διεθνές περιβάλλον αναδιοργάνωσης, καθώς οι πολυεθνικοί όμιλοι επανεξετάζουν το λειτουργικό τους κόστος, τις διοικητικές τους δομές και την κατανομή των πόρων τους.

Το αποτέλεσμα είναι μια νέα οργανωτική πραγματικότητα για τις ελληνικές θυγατρικές, με την τοπική διοίκηση να καλείται να λειτουργήσει μέσα σε ολοένα πιο συγκεντρωτικά περιφερειακά μοντέλα.

Η στροφή στα περιφερειακά clusters

Οι διεθνείς εξελίξεις καταδεικνύουν ότι η αναδιοργάνωση αποτελεί ευρύτερη τάση στον φαρμακευτικό κλάδο.

Η Pfizer εφάρμοσε πρόγραμμα εξορθολογισμού δαπανών και αναδιάρθρωσης διεθνώς μετά την υποχώρηση των εσόδων, που συνδέονταν με την πανδημία COVID-19.

Κινήσεις αναδιοργάνωσης και βελτιστοποίησης λειτουργιών καταγράφονται και σε άλλους διεθνείς ομίλους, μεταξύ των οποίων οι Johnson & Johnson, Sanofi, Bristol Myers Squibb και Amgen.

Μία από τις βασικές κατευθύνσεις είναι η ενίσχυση των περιφερειακών διοικητικών μοντέλων, γνωστών ως regional clusters. Στο πλαίσιο αυτό, περισσότερες χώρες εντάσσονται κάτω από κοινή διοικητική εποπτεία, ενώ επιμέρους λειτουργίες και αρμοδιότητες συγκεντρώνονται σε περιφερειακά ή διεθνή κέντρα.

Για τις ελληνικές θυγατρικές, η μετάβαση αυτή μπορεί να συνεπάγεται περιορισμό της αυτοτελούς λήψης αποφάσεων, μικρότερες τοπικές ομάδες και μεγαλύτερη εξάρτηση από τις στρατηγικές επιλογές των κεντρικών γραφείων του εξωτερικού.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική αγορά. Οι εταιρείες καλούνται να διαχειριστούν υψηλές υποχρεωτικές επιστροφές, περιορισμούς στη φαρμακευτική δαπάνη και αυξανόμενες απαιτήσεις για την τεκμηρίωση της αξίας των νέων καινοτόμων θεραπειών.

Οι αλλαγές στην ελληνική αγορά

Οι εξελίξεις στις ελληνικές θυγατρικές δεν ακολουθούν ένα ενιαίο μοντέλο.

Από την ένταξη σε περιφερειακές διοικήσεις έως τις αλλαγές ηγεσίας, τις αναδιαρθρώσεις προσωπικού και τις μεταβολές στον τρόπο εμπορικής λειτουργίας, κάθε περίπτωση έχει τα δικά της χαρακτηριστικά.

Pfizer – Διεθνής αναδιάρθρωση και εξορθολογισμός δαπανών: Η ελληνική δραστηριότητα της Pfizer εντάσσεται στο ευρύτερο περιβάλλον αναδιοργάνωσης και εξορθολογισμού δαπανών, που εφαρμόζει ο μητρικός όμιλος σε διεθνές επίπεδο. Η επανεξέταση λειτουργιών και οργανωτικών δομών αποτελεί μέρος της προσπάθειας προσαρμογής στις μεταπανδημικές συνθήκες της αγοράς.

Οι διεθνείς αυτές εξελίξεις συνθέτουν το ευρύτερο πλαίσιο, μέσα στο οποίο αξιολογείται και η λειτουργία των ευρωπαϊκών θυγατρικών, χωρίς να σημαίνει ότι κάθε διεθνές μέτρο εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο στην Ελλάδα.

Astellas – Ένταξη σε περιφερειακό διοικητικό cluster: Στην Astellas, η ελληνική θυγατρική εντάχθηκε στο περιφερειακό διοικητικό cluster HBRG, το οποίο περιλαμβάνει την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ελλάδα, υπό τη γενική διεύθυνση του Svetoslav Tsenov.

Η εξέλιξη σηματοδοτεί τη μεταφορά της διοικητικής εποπτείας σε περιφερειακό επίπεδο και εντάσσεται στην τάση συγκέντρωσης αρμοδιοτήτων σε κοινές δομές, αντί της διατήρησης πλήρως αυτόνομων διοικήσεων ανά χώρα.

Amgen – Αποσύρσεις ογκολογικών σκευασμάτων και περιφερειακή αναδιοργάνωση: Η Amgen αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση, στην οποία συνυπάρχουν ζητήματα εμπορικής παρουσίας και οργανωτικής αναδιάρθρωσης.

Η εταιρεία είχε προχωρήσει στην απόσυρση συγκεκριμένων ογκολογικών σκευασμάτων από την ελληνική αγορά, επικαλούμενη το οικονομικό πλαίσιο των υποχρεωτικών επιστροφών. Στη συνέχεια περιόρισε την τοπική διοικητική αυτονομία, εντάσσοντας την ελληνική δραστηριότητα σε περιφερειακό μοντέλο, παράλληλα με τις διεθνείς κινήσεις αναδιοργάνωσης του ομίλου.

Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν δύο διαφορετικές διαστάσεις της προσαρμογής μιας πολυεθνικής στις συνθήκες της ελληνικής αγοράς, τη διαχείριση του χαρτοφυλακίου προϊόντων και την αναδιάταξη των διοικητικών δομών.

Bristol Myers Squibb και Sanofi – Ενίσχυση της περιφερειακής διοίκησης: Στην Bristol Myers Squibb, η ελληνική θυγατρική εντάχθηκε σε περιφερειακό διοικητικό σχήμα της Νότιας Ευρώπης υπό την Ιταλία, μαζί με την Ισπανία και την Πορτογαλία, με κρίσιμες αρμοδιότητες να μεταφέρονται σε επίπεδο περιφέρειας και στα κεντρικά γραφεία του εξωτερικού.

Αντίστοιχη κατεύθυνση ακολούθησε η Sanofi, με την ελληνική δραστηριότητα να υπάγεται σε ευρύτερη περιφερειακή δομή της περιοχής EMEA (Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Αφρική).

Οι δύο περιπτώσεις αποτυπώνουν τη στροφή προς οργανωτικά μοντέλα, στα οποία η διοικητική εποπτεία, ο συντονισμός των λειτουργιών και η κατανομή των πόρων δεν καθορίζονται αποκλειστικά σε επίπεδο χώρας.

Takeda – Αναδιοργάνωση και μειώσεις προσωπικού: Στην Takeda, τον Ιούνιο του 2026 υλοποιήθηκε πρόγραμμα αναδιοργάνωσης στην ελληνική δραστηριότητα, το οποίο περιέλαβε μειώσεις προσωπικού και εθελούσιες αποχωρήσεις.

Οι αλλαγές αφορούσαν τόσο στη διοικητική ομάδα, όσο και σε άλλα στελέχη της εγχώριας θυγατρικής, σηματοδοτώντας προσαρμογές στην οργανωτική της δομή.

Η περίπτωση της Takeda αναδεικνύει τη διάσταση των αναδιαρθρώσεων, που αφορά άμεσα στην απασχόληση. Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στη μεταφορά διοικητικών αρμοδιοτήτων, αλλά επηρεάζουν και τη στελέχωση των τοπικών οργανισμών.

AstraZeneca – Αλλαγή στην ηγεσία Ελλάδας και Κύπρου: Στην AstraZeneca Ελλάδας και Κύπρου, από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 ο Σταύρος Ντογιάκος ανέλαβε καθήκοντα προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου, διαδεχόμενος την Έλενα Χουλιάρα.

Πρόκειται για μία ακόμη διοικητική μεταβολή στην ελληνική φαρμακευτική αγορά.

Novo Nordisk – Νέα γενική διευθύντρια Ελλάδας και Κύπρου: Στη Novo Nordisk Ελλάδας και Κύπρου, από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 η Myriam Mezher ανέλαβε καθήκοντα γενικής διευθύντριας, διαδεχόμενη τον Ολύμπιο Παπαδημητρίου.

Η αλλαγή ηγεσίας πραγματοποιείται σε μια περίοδο, κατά την οποία ο όμιλος αναπροσαρμόζει διεθνώς τις προτεραιότητές του, εν μέσω αυξανόμενου ανταγωνισμού στις αγορές των θεραπειών για τον διαβήτη και την παχυσαρκία.

UCB – Διοικητικές αλλαγές και ευρύτερη αναδιάρθρωση: Στην UCB δρομολογούνται διοικητικές αλλαγές και ευρύτερη αναδιάρθρωση της διοικητικής δομής, στο πλαίσιο της οποίας περιλαμβάνεται η αντικατάσταση του country lead Ιωάννη Κόκκοτου.

Η εξέλιξη προστίθεται στην κινητικότητα που καταγράφεται στην ελληνική φαρμακευτική αγορά και αναδεικνύει ότι οι αλλαγές αφορούν τόσο στην οργανωτική διάρθρωση, όσο και στην ηγεσία των εταιρειών.

Johnson & Johnson Innovative Medicine – Η πίεση του νοσοκομειακού clawback: Η Johnson & Johnson Innovative Medicine βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές επιβαρύνσεις από το νοσοκομειακό clawback, το οποίο, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έφτασε στο 80,7%.

Παράλληλα ο μητρικός όμιλος υλοποιεί διεθνείς πρωτοβουλίες αναδιοργάνωσης και βελτιστοποίησης λειτουργιών και της εφοδιαστικής του αλυσίδας.

Η περίπτωση αναδεικνύει τις οικονομικές πιέσεις, που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες με σημαντική έκθεση στη νοσοκομειακή αγορά, μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένων απαιτήσεων για τον έλεγχο της φαρμακευτικής δαπάνης.

Lundbeck – Κλείσιμο της θυγατρικής και μετάβαση σε τοπικό αντιπρόσωπο: Η Lundbeck αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση αλλαγής του μοντέλου εμπορικής παρουσίας στην Ελλάδα.

Η εταιρεία προχώρησε στο κλείσιμο της τοπικής θυγατρικής Lundbeck Hellas και στη μετάβαση σε μοντέλο τοπικού αντιπροσώπου, μεταφέροντας την προώθηση και τη διανομή των σκευασμάτων της στην Swixx Biopharma.

Κλίμα αβεβαιότητας

Πέρα από τις αλλαγές στις διοικήσεις, σε σειρά φαρμακευτικών θυγατρικών καταγράφονται εσωτερικές αναδιαρθρώσεις, συγχωνεύσεις λειτουργιών και ανακατανομή αρμοδιοτήτων.
Μεταξύ των αλλαγών, που παρατηρούνται, είναι η ενοποίηση του Market Access με το HEOR (Αξιολόγηση Οικονομικών της Υγείας και Αποτελεσμάτων), καθώς και η στενότερη οργανωτική σύνδεση των Medical Affairs με το Policy.

Οι αλλαγές αυτές αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στον καλύτερο συντονισμό λειτουργιών, που συνδέονται με την πρόσβαση των φαρμάκων στην αγορά, την τεκμηρίωση της αξίας τους και τη διαμόρφωση πολιτικών υγείας.

Ωστόσο η συγκέντρωση αρμοδιοτήτων και η μεταφορά αποφάσεων εκτός Ελλάδας δημιουργούν ερωτήματα για το μέλλον των τοπικών ομάδων και των θέσεων εργασίας.

Για τους εργαζομένους, η αβεβαιότητα αφορά σε ενδεχόμενες μειώσεις προσωπικού και συνδέεται και με την αλλαγή των ρόλων, τις νέες γραμμές αναφοράς, την αυξημένη περιφερειακή εποπτεία και την εξάρτηση της καθημερινής λειτουργίας από αποφάσεις, που λαμβάνονται σε άλλες αγορές.

Η αναδιοργάνωση, επομένως, δεν έχει παντού τις ίδιες συνέπειες. Σε ορισμένες περιπτώσεις αφορά στη διοικητική δομή, σε άλλες στη στελέχωση και σε άλλες στον τρόπο, με τον οποίο οργανώνονται και συντονίζονται οι επιμέρους λειτουργίες.

Η πρόσβαση στην καινοτομία

Οι αλλαγές στη λειτουργία των φαρμακευτικών εταιρειών συνδέονται με ένα ευρύτερο ερώτημα, που έχει να κάνει με το πώς επηρεάζει το οικονομικό πλαίσιο της ελληνικής αγοράς τη διαθεσιμότητα των νέων καινοτόμων θεραπειών.

Σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, οι υψηλές υποχρεωτικές επιστροφές ενισχύουν την ανάγκη για αυστηρότερη αξιολόγηση των νέων σκευασμάτων και αυξάνουν τη σημασία των συμφωνιών επιμερισμού κινδύνου (risk-sharing) μεταξύ της Πολιτείας και των φαρμακευτικών εταιρειών.

Επιπλέον εντείνουν τον προβληματισμό για τη βιωσιμότητα της διάθεσης ορισμένων θεραπειών, ιδιαίτερα στην ογκολογία και στα σπάνια νοσήματα.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Trodelvy της Gilead Sciences, ενός ογκολογικού φαρμάκου για το οποίο είχε τεθεί ζήτημα συνέχισης της διάθεσής του στην Ελλάδα.

Η Gilead είχε γνωστοποιήσει την πρόθεσή της να αποσύρει το φάρμακο από την ελληνική αγορά, επικαλούμενη μη βιώσιμους οικονομικούς όρους υπό το ισχύον καθεστώς επιστροφών.

Με απόφαση του Άδωνι Γεωργιάδη ξεκίνησε και είναι σε εξέλιξη νέος κύκλος διαπραγματεύσεων με την αρμόδια Επιτροπή Διαπραγμάτευσης Τιμών Φαρμάκων, προκειμένου να διερευνηθεί εκ νέου η πιθανότητα συμφωνίας, για τη συνέχιση της διάθεσης του Trodelvy και μετά το 2027, υπό προσαρμοσμένους οικονομικούς όρους.

Το ζητούμενο είναι ένα προβλέψιμο πλαίσιο

Οι εξελίξεις στις πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρείες στην Ελλάδα αποτυπώνουν μια σύνθετη πραγματικότητα.

Η συγκέντρωση διοικητικών αρμοδιοτήτων, η αναδιοργάνωση των τοπικών ομάδων και οι αλλαγές στον τρόπο εμπορικής λειτουργίας επηρεάζουν το πώς οι πολυεθνικοί όμιλοι διαχειρίζονται τις δραστηριότητές τους στην Ελλάδα. Οι επιπτώσεις διαφοροποιούνται ανά εταιρεία, ανάλογα με το οργανωτικό μοντέλο, που επιλέγεται, τις επιχειρησιακές προτεραιότητες και τις συνθήκες της αγοράς.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο οι εξελίξεις αυτές θα επηρεάσουν μακροπρόθεσμα τη θέση της Ελλάδας στον σχεδιασμό των πολυεθνικών ομίλων, στην απασχόληση στον φαρμακευτικό κλάδο και στη δυνατότητα διατήρησης ενός ευρέος χαρτοφυλακίου καινοτόμων θεραπειών.

Για την Πολιτεία, το στοίχημα είναι η συγκράτηση της φαρμακευτικής δαπάνης να συνδυαστεί με ένα περισσότερο προβλέψιμο οικονομικό περιβάλλον, το οποίο θα επιτρέπει στις εταιρείες να σχεδιάζουν μακροπρόθεσμα και στους ασθενείς να έχουν σταθερή πρόσβαση στις θεραπείες που χρειάζονται.

Για τη φαρμακοβιομηχανία, η πρόκληση είναι να προσαρμοστεί στις νέες διεθνείς οργανωτικές δομές, χωρίς να υποβαθμίσει την επιστημονική παρουσία, την υποστήριξη των ασθενών και τη λειτουργική της αποτελεσματικότητα στην ελληνική αγορά.