Ο Βαν Γκογκ, ένας πρωτοπόρος συλλέκτης και ο Μπερνάρ Αρνό – Μια μεγαλειώδης έκθεση

Περισσότερα από 35 χρόνια είχε να παρουσιαστεί μπροστά σε κοινό η αυτοπροσωπογραφία του Βίνσεντ βαν Γκογκ που τον απεικονίζει σε μια δραματική στιγμή της ζωής του, με τραυματισμένο αυτί, αφού ο κάτοχός του, η οικογένεια Νιάρχου συγκεκριμένα, είχε επιλέξει να κρατά το έργο φυλαγμένο μακριά από τα μάτια του κόσμου. Τώρα όμως η περίφημη «Αυτοπροσωπογραφία» μαζί με εννέα ακόμη έργα του μεγάλου ζωγράφου συνθέτουν την κορυφαία ενότητα της έκθεσης που μόλις εγκαινιάστηκε στο Ίδρυμα Louis Vuitton του δισεκατομμυριούχου επιχειρηματία και μεγάλου συλλέκτη Μπερνάρ Αρνό.

Η έκθεση άλλωστε είναι αφιερωμένη σε έναν άλλο, οραματιστή συλλέκτη που λάτρεψε τον Βαν Γκογκ, αγοράζοντας συνολικά δεκαέξι έργα του στις αρχές του 20ού αιώνα, τον Γκουστάβ Φαγιέ. Μια καλλιτεχνική, πολυσχιδή προσωπικότητα που άφησε σημαντικό στίγμα στα εικαστικά πράγματα της εποχής στη Γαλλία.

Ο Φαγιέ άλλωστε, δεν ήταν μόνο συλλέκτης μοντέρνας τέχνης (κυρίως του Βαν Γκογκ, του Γκογκέν και του Οντιλόν Ρεντόν) αλλά και ζωγράφος, κεραμίστας, εικονογράφος βιβλίων, επιμελητής μουσείων και σχεδιαστής χαλιών, υφασμάτων και ταπετσαρίας και ασφαλώς επιχειρηματίας αλλά και επαγγελματίας οινοποιός. Για τον Φαγιέ έτσι, η συλλογή και η δημιουργία πήγαν χέρι-χέρι, και με τον ίδιο τρόπο η καλλιτεχνική και η συλλεκτική του φύση αναδεικνύονται σε τέσσερεις ορόφους του κτηρίου που έχει σχεδιάσει ο πολύς Φρανκ Γκέρι στο Δάσος της Βουλώνης για το μουσείο του Αρνό.

Τεράστια είναι εξάλλου, η έκθεση με τίτλο «Γκουστάβ Φαγιέ: Συλλέκτης – Σχεδιαστής», καθώς περιλαμβάνει πάνω 250 έργα, δικά του αλλά και άλλων καλλιτεχνών.

Η «Αυτοπροσωπογραφία»

Μόλις δύο εβδομάδες μετά το αυτοτραυματισμό του, τον Ιανουάριο του 1889 ζωγράφισε ο Βαν Γκογκ τον πίνακα αντλώντας έμπνευση όπως έχει διατυπωθεί από μία σειρά έργων του Γκογκέν. Το έργο ανήκε αρχικά στον καλλιτέχνη Emile Schuffenecker, ο οποίος έγραψε στον Φαγιέ αμέσως μετά την πώληση: «Ο καημένος μου ο άνθρωπος με την πίπα, θα είναι καλή παρέα στο σπίτι σας και στα χέρια ενός ανθρώπου που θα το αγαπήσει, και αυτό με παρηγορεί λίγο».

Η «Αυτοπροσωπογραφία» έγινε αμέσως ένας από τους αγαπημένους πίνακες του Φαγιέ και είναι γνωστό ότι για χρόνια τον κρεμούσε στην κρεβατοκάμαρά του στις διαδοχικές του κατοικίες. Σήμερα πάντως επισήμως το Ιδρυμα Louis Vuitton το χαρακτηρίζει ως δάνειο από μια ανώνυμη ιδιωτική συλλογή, είναι γνωστό όμως, ότι ανήκει στους κληρονόμους του έλληνα μεγιστάνα της ναυτιλίας Σταύρου Νιάρχου, ενώ γνωστή είναι επίσης η μεγάλη συλλεκτική δραστηριότητα του γιου του Φίλιππου Νιάρχου.

Οι αγορές

Μεταξύ του 1901 και 1909 έκανε τις αγορές έργων του Βαν Γκογκ ο Φαγιέ και από τις πρώτες ήταν «Ο Δημόσιος Κήπος στην Αρλ» (Ο Κήπος του Ποιητή), του1888. Απεικονίζει την κατάφυτη πλατεία λίγο έξω από το Κίτρινο Σπίτι, το οποίο νοίκιασε στην Αρλ ο Βαν Γκογκ και αργότερα μοιράστηκε για δέκα εβδομάδες με τον συνάδελφό του Γκογκέν, ώσπου μία ρήξη μεταξύ τους να διαλύσει τη συγκατοίκηση. Ειδικά μάλιστα αυτή η σκηνή είχε ζωγραφιστεί, μόλις δύο εβδομάδες πριν από την άφιξη του Γκογκέν, για να τοποθετηθεί στο εφεδρικό υπνοδωμάτιο του σπιτιού. Ο Φαγιέ είχε πληρώσει 2.000 φράγκα για το έργο, όταν το αγόρασε το 1901 ενώ το 1924, λίγους μήνες πριν από το θάνατό του, αποτιμήθηκε σε 200.000 φράγκα.

Η «Συγκομιδή στην Προβηγκία» εξάλλου, πίνακας ζωγραφισμένος τον Ιούνιο του 1888 απεικονίζει το χρυσαφένιο σιτάρι να συγκεντρώνεται κάτω από έναν έντονο ουρανό, με έναν αγρότη σε δεύτερο πλάνο, κρατώντας το δρέπανό του στο χέρι. Ο Φαγιέ αγαπούσε, όπως φαίνεται τις σκηνές συγκομιδής του Βαν Γκογκ αφού αγόρασε επίσης και τα έργα «Χωράφια με στάρι και θεριστή» (Σεπτέμβριος 1889) και τα «Χωράφια με θεριστή στην Οβέρ» (Ιούλιος 1890).

Η «σκόνη από το δρόμο»

Τα «Γαϊδουράγκαθα» (Αύγουστος 1888), που αγοράστηκαν από τον Φαγιέ το 1903, σύμφωνα με περιγραφή του ίδιου του Βαν Γκογκ απεικονίζουν αγριόχορτα που φύτρωναν σε «ακαλλιέργητη έκταση», με «σκόνη από τον δρόμο».

Σύμφωνα με τους μελετητές του η σκηνή θα ήταν εμπνευσμένη από τους περιπάτους του καλλιτέχνη στην εξοχή γύρω από την Αρλ. Μια περίεργη σύνθεση εξάλλου, με ένα φυτό στο προσκήνιο θεωρείται ότι μπορεί να ήταν αποτέλεσμα της του μεγάλου θαυμασμού που έτρεφε για τις ιαπωνικές εκτυπώσεις.
Ζωγραφισμένος στο άσυλο Σεν – Ρεμί είναι όμως ο πίνακας «Ανθισμένοι θάμνοι: Ο κήπος του νοσοκομείου στο Σεν-Ρεμί» (Μάιος Ιούνιος 1889), ένα έργο σχεδόν αφηρημένο, που αγοράστηκε από τον Φαγιέ το 1907σε μια επίσκεψή του στο

Άμστερνταμ, προκειμένου να συναντήσει την Τζοχάνα Μπόνχερ, κουνιάδα του Βαν Γκογκ. Σύντομα όμως, ο Φαγιέ αποφάσισε να μην κρατήσει το έργο, κι έτσι το πούλησε σε δημοπρασία τέσσερις μήνες αργότερα.

Ως το θάνατό του ωστόσο, κράτησε «Το κυπαρίσσι και το ανθισμένο δέντρο», που ο Βαν Γκογκ είχε ζωγραφίσει όταν ήταν σε άσυλο, προκειμένου να το προσφέρει δώρο στη μητέρα του Άννα και την αδελφή του Γουίλ. Το ίδιο κοντά του έμειναν και οι «Λευκές καλύβες των ψαράδων στο Σεν-Μαρί» (1888), που ζωγραφίστηκαν από τον Βαν Γκογκ κατά τη διάρκεια μιας εβδομαδιαίας επίσκεψης στο παραλιακό χωριό Σεν-Μαρί ντε λα Μερ, τη μοναδική φορά που είδε τη Μεσόγειο.

Ένα «ιερό» του Βαν Γκογκ

Ο Φαγιέ είχε ενθαρρυνθεί από έναν φίλο του, συνάδελφο οινοποιό και καλλιτέχνη, τον Μορίς Φάμπρ να αγοράσει έργα του Βαν Γκογκ. Έτσι η έκθεση στο Ίδρυμα Louis Vuitton περιλαμβάνονται επίσης τα «Εργοστάσια στο Κλισί» (καλοκαίρι 1887) και την «Κατασκήνωση Τσιγγάνων με Τροχόσπιτα» (Αύγουστος 1888), που ανήκαν στον τελευταίο.

Κατά τη διάρκεια της ζωής του πάντως, η μόνη ουσιαστική αφήγηση της συλλογής του δημοσιεύθηκε στο περιοδικό L’Amour de l’Art (1925), πέντε μήνες πριν από το θάνατό του. Ο συντάκτης και καλλιτέχνης Jean-Gabriel Goulinat, περιγράφει μια επίσκεψη στο Ινί, σαν να βρισκόταν σε «ιερό γεμάτο με πίνακες του Γκογκέν και του Βαν Γκογκ… Όπως έγραφε «Αυτοί του Βαν Γκογκ μας χαιρετούν πρώτοι. Υπάρχουν οκτώ, που αντιπροσωπεύουν το ταλέντο του φτωχού Βίνσεντ στο αποκορύφωμά του».

Όσον αφορά τον Γκογκέν εξάλλου, ο συλλέκτης είχε αποκτήσει περί τα 100 έργα του -πίνακες, γλυπτά και κεραμικά – πολλά από τα οποία παρουσιάζονται στην έκθεση.

Διαβάστε επίσης

Λίνα Μενδώνη: Επιτυχία για τη χώρα ο επαναπατρισμός των κειμηλίων από τη Βουλγαρία

Λίνα Μενδώνη στις Πρέσπες: Ο τόπος που ενώνει – Κοινή προσπάθεια ένταξης στην UNESCO

Το δαχτυλίδι του Φάρου – Από το βυθισμένο λιμάνι της Κλεοπάτρας στο φως