New York Times: Το Ιράν είναι ο απόλυτος νικητής της συμφωνίας παρά τους πανηγυρισμούς Τραμπ

Σε κλίμα πανηγυρισμών και με φόντο τις κάμερες των διεθνών μέσων ενημέρωσης, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε τη συμφωνία ειρήνης με το Ιράν, σηματοδοτώντας τον τερματισμό της πολεμικής σύγκρουσης που είχε ξεσπάσει με τη συμμετοχή και του Ισραήλ. Την ίδια στιγμή, στην Τεχεράνη, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν προχωρούσε στην υπογραφή του ίδιου κειμένου, δίνοντας το δικό του πολιτικό στίγμα στη συμφωνία.

Και οι δύο πλευρές επιχειρούν να παρουσιάσουν το αποτέλεσμα ως δική τους νίκη, ωστόσο το περιεχόμενο της συμφωνίας έχει ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις για το ποιος τελικά βγαίνει πραγματικά κερδισμένος από έναν πόλεμο με τεράστιο οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος.

Μόλις πριν από περίπου 15 εβδομάδες, ο Ντόναλντ Τραμπ διακήρυττε σε απόλυτο τόνο ότι η μοναδική αποδεκτή κατάληξη της σύγκρουσης θα ήταν η «άνευ όρων παράδοση» του Ιράν. Η δημοσιοποίηση όμως του τελικού κειμένου της συμφωνίας την Τετάρτη δημιούργησε μια εντελώς διαφορετική εικόνα, καθώς το περιεχόμενό της απέχει σημαντικά από τους αρχικούς αμερικανικούς στόχους.

Σύμφωνα με ανάλυση των New York Times, η Τεχεράνη φαίνεται όχι μόνο να διατηρεί ανέπαφη τη στρατιωτική της ισχύ, αλλά και να εξασφαλίζει σημαντικά οικονομικά και πολιτικά οφέλη. Η συμφωνία δίνει εκ νέου στο Ιράν τη δυνατότητα να αντλεί δισεκατομμύρια δολάρια από τις εξαγωγές πετρελαίου, προσφέροντας μια καθοριστική οικονομική ανάσα σε μια χώρα που βρισκόταν για χρόνια υπό ασφυκτική πίεση λόγω των διεθνών κυρώσεων.

Παράλληλα, οι δύο χώρες ετοιμάζονται για έναν νέο γύρο διαπραγματεύσεων που θα αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει ότι, βάσει των προβλέψεων της συμφωνίας, η ανάπτυξη του προγράμματος θα ανασταλεί για χρονικό διάστημα από 15 έως 20 χρόνια. Ωστόσο, η προοπτική αυτή εξακολουθεί να προκαλεί επιφυλάξεις σε αναλυτές και διπλωματικούς κύκλους.

Για έναν πρόεδρο που έχει χτίσει μεγάλο μέρος της πολιτικής του ταυτότητας πάνω στην έννοια της πίεσης και της σκληρής διαπραγμάτευσης, το τελικό αποτέλεσμα δημιουργεί εύλογα ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο επιτεύχθηκαν οι αρχικοί αμερικανικοί στόχοι.

Το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ

Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία της συμφωνίας αφορά τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη. Το κείμενο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικών διαπραγματεύσεων για ένα μόνιμο καθεστώς κυριαρχίας ή ειδικών δικαιωμάτων του Ιράν στην περιοχή.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις πρόσφατες τοποθετήσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος είχε τονίσει ότι οποιαδήποτε μεταβολή στο καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά δεν θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.

Παράλληλα, η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για την αποδέσμευση σημαντικών ιρανικών κεφαλαίων που παρέμεναν δεσμευμένα επί χρόνια στο πλαίσιο των διεθνών κυρώσεων. Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι τα χρήματα αυτά θα αποδεσμευθούν μόνο υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα επιδείξει «καλή συμπεριφορά».

Ωστόσο, επικριτές της συμφωνίας σημειώνουν ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη θυμίζει σε μεγάλο βαθμό τη συμφωνία του 2015 που είχε επιτευχθεί επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα και την οποία ο ίδιος ο Τραμπ είχε καταγγείλει επανειλημμένα ως λανθασμένη και επιζήμια για τα αμερικανικά συμφέροντα.

Η πραγματικότητα δείχνει ότι οι αρχικοί στόχοι της Ουάσινγκτον ήταν πολύ πιο φιλόδοξοι. Στο τραπέζι βρισκόταν η πλήρης εξουδετέρωση του πυρηνικού και πυραυλικού προγράμματος του Ιράν, η αποδυνάμωση ή ακόμη και η κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος, καθώς και η αναδιαμόρφωση του ενεργειακού χάρτη της περιοχής. Κανένα από αυτά τα σενάρια δεν φαίνεται να υλοποιήθηκε.

Αντιθέτως, το ιρανικό καθεστώς διατηρείται στην εξουσία, αποκτώντας παράλληλα χρόνο και οικονομικά περιθώρια κινήσεων για τα επόμενα χρόνια, γεγονός που ενισχύει τις ανησυχίες όσων θεωρούν ότι η συμφωνία προσφέρει στην Τεχεράνη σημαντικά στρατηγικά πλεονεκτήματα.

Ο φόβος μιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ αποκάλυψε τον βασικό λόγο που τον οδήγησε στην επιδίωξη άμεσου τερματισμού των εχθροπραξιών. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στην Εβιάν της Γαλλίας, παραδέχθηκε ότι φοβόταν τις συνέπειες μιας παρατεταμένης σύγκρουσης στην παγκόσμια οικονομία.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, δεν επιθυμούσε να συνδεθεί ιστορικά με τον Χέρμπερτ Χούβερ, τον πρόεδρο των ΗΠΑ που βρέθηκε στον Λευκό Οίκο κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης του 1929.

«Ήταν πάντα ο πρόεδρος με τον οποίο δεν ήθελα ποτέ να συγκριθώ. Δεν ήθελα να δω μια οικονομική καταστροφή», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ο Αμερικανός πρόεδρος παραδέχθηκε επίσης ότι η συνέχιση του πολέμου θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή εξάντληση των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ακριβώς αυτός ήταν εξαρχής ο βασικός μοχλός πίεσης της Τεχεράνης. Το Ιράν επέλεξε να μεταφέρει τη σύγκρουση στο πεδίο της παγκόσμιας οικονομίας, προχωρώντας σε κινήσεις που επηρέασαν κρίσιμες ενεργειακές και στρατηγικές υποδομές στον Περσικό Κόλπο.

Το προσωρινό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, οι επιθέσεις σε πετροχημικές εγκαταστάσεις, μονάδες αφαλάτωσης, ξενοδοχειακές υποδομές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις δημιούργησαν ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, το οποίο, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, συνέβαλε καθοριστικά στην αλλαγή της αμερικανικής στρατηγικής.

Οι δύσκολες διαπραγματεύσεις που έρχονται

Η επόμενη ημέρα δεν αναμένεται εύκολη. Διεθνείς αναλυτές προβλέπουν ότι το Ιράν θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει στο έπακρο τη μακρά εμπειρία του στις διαπραγματεύσεις, επιβραδύνοντας διαδικασίες, θέτοντας νέους όρους και επαναδιατυπώνοντας κρίσιμες πτυχές των συμφωνιών.

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία αναμένεται να διαδραματίσει ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ένας από τους πλέον έμπειρους διπλωμάτες της χώρας και κεντρικό πρόσωπο σε πολλές από τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις με τη Δύση.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Άντονι Μπλίνκεν σχολίασε με ιδιαίτερα επικριτικό τρόπο τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι το βασικό της αποτέλεσμα είναι η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τα οποία ήταν ήδη ανοιχτά πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

Από την πλευρά του, ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Μπιλ Κάσιντι χαρακτήρισε τη συμφωνία ως «ένα από τα σοβαρότερα λάθη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών», εκφράζοντας έντονες αμφιβολίες για τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματά της.

Η επόμενη μέρα για το πυρηνικό πρόγραμμα

Το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά πλέον το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Για περισσότερες από δύο δεκαετίες η χώρα κινούνταν σταθερά κοντά στο όριο απόκτησης πυρηνικού όπλου, χωρίς όμως να το υπερβεί οριστικά.

Μετά τις δύο αμερικανικές επιθέσεις που δέχθηκε μέσα σε διάστημα μικρότερο του ενός έτους, αρκετοί ειδικοί εκτιμούν ότι η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να επανεξετάσει τη μέχρι σήμερα στρατηγική της.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται συχνά η Βόρεια Κορέα, η οποία απέκτησε πυρηνικά όπλα το 2006 και έκτοτε έχει δημιουργήσει ένα σημαντικό πυρηνικό οπλοστάσιο, λειτουργώντας αποτρεπτικά απέναντι σε εξωτερικές απειλές.

Παρά τις έντονες αντιδράσεις, ο Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει να υπερασπίζεται τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές επιτυχίες των τελευταίων δεκαετιών.

«Κανείς δεν μπόρεσε να το πετύχει επί 47 χρόνια. Εμείς το κάναμε και το κάναμε με τον σωστό τρόπο», δήλωσε χαρακτηριστικά, σπεύδοντας ωστόσο να στείλει και ένα σαφές μήνυμα προς την Τεχεράνη.

«Αν η συμφωνία δεν τηρηθεί, οι βομβαρδισμοί θα επιστρέψουν», προειδοποίησε, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας κλιμάκωσης εάν η εύθραυστη ειρήνη αποδειχθεί προσωρινή.