East Med gas Forum: Η Ελλάδα στο επίκεντρο της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ανατολικής Μεσογείου

Σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια έχει αναδειχθεί σε κορυφαία γεωπολιτική προτεραιότητα για την Ευρώπη και η διαφοροποίηση των πηγών και των οδών του φυσικού αερίου είναι προτεραιότητα για την Ευρώπη, η Ελλάδα αναλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ανατολικής Μεσογείου μέσω του East Mediterranean Gas Forum (EMGF).

Η Ανατολική Μεσόγειος αναδεικνύεται σε στρατηγικό ενεργειακό διάδρομο, ικανό να συνδέσει τα ενεργειακά αποθέματα της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου με τις ευρωπαϊκές αγορές και η συνεργασία των χωρών της περιοχής δημιουργεί τη βάση για νέες συνεργασίες και νέους σχεδιασμούς

Η υπουργική σύνοδος του οργανισμού που πραγματοποιείται στην Ουάσιγκτον υπό την προεδρία της Ελλάδας και με τη συνδιοργάνωση των Ηνωμένων Πολιτειών αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς είναι η πρώτη υπουργική συνάντηση του  East Med gas Forum-EMGF έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια και λαμβάνει χώρα σε μια συγκυρία έντονων ανακατατάξεων στις διεθνείς ενεργειακές αγορές.

Το Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Aνατολικής Μεσογείου («East Mediterranean Gas Forum – EMGF») είναι ένας διεθνής διακυβερνητικός οργανισμός που συγκροτήθηκε τον Ιανουάριο του 2020 με στόχο την προώθηση του διαλόγου, της συνεργασίας και της ανάπτυξης κοινών ενεργειακών πρωτοβουλιών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το EMGF απέκτησε επίσημα καθεστώς διεθνούς οργανισμού το 2021, με έδρα το Κάιρο της Αιγύπτου και περιλαμβάνει τα 7 πλήρη μέλη και συγκεκριμένα:

Ελλάδα,Κύπρος,Αίγυπτος,Ισραήλ,Ιταλία,Ιορδανία και Παλαιστίνη (Η Παλαιστίνη δεν αναγνωρίζεται ως κράτος από την Ελληνική Δημοκρατία, αποτελεί ιδρυτικό μέλος του EMGF, βάσει του νόμου ν.4769/2021 (ΦΕΚ Α14 – 29.01.2021) κύρωσης του Καταστατικού του EMGF.), ενώ το 2023 εντάχθηκε και η Γαλλία ως πλήρες μέλος.

Η επιλογή της Ελλάδας να ηγηθεί της προσπάθειας επανενεργοποίησης του φόρουμ αντανακλά τον ρόλο που έχει αναλάβει τα τελευταία χρόνια ως ενεργειακή πύλη μεταξύ Ανατολικής Μεσογείου, Νοτιοανατολικής Ευρώπης και Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και ως παράγοντας σταθερότητας σε μια περιοχή αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων.

Στην ατζέντα της υπουργικής συνάντησης στην Ουάσιγκτον περιλαμβάνονται η ενεργειακή ασφάλεια, η ανάπτυξη στρατηγικών υποδομών, η προσέλκυση επενδύσεων μεγάλης κλίμακας και η μελλοντική μετεξέλιξη του EMGF πέρα από το φυσικό αέριο. Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς συνδέεται άμεσα με τον στόχο της να εξελιχθεί σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο για το φυσικό αέριο, την ηλεκτρική ενέργεια, το υδρογόνο και τις νέες ενεργειακές τεχνολογίες.

Η προεδρία της Ελλάδας στο EMGF και η κοινή πρωτοβουλία με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την επανεκκίνηση του πολιτικού διαλόγου στο φόρουμ αποτυπώνουν τη διευρυνόμενη επιρροή της χώρας στη διαμόρφωση των ενεργειακών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε μια εποχή όπου η ενεργειακή πολιτική συνδέεται άμεσα με τη γεωπολιτική ισχύ, η Ελλάδα επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση και τις στρατηγικές της συμμαχίες, διεκδικώντας ρόλο κεντρικού κόμβου στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια των επόμενων δεκαετιών.

Όσαμα Μουμπάρακ: Προτεριότητα η ασφάλεια των διαδρομών

Οι τοποθετήσεις του Γενικού Γραμματέα του EMGF, Όσαμα Μουμπάρακ, στο πρόσφατο Egypt Energy Show επιβεβαιώνουν τη στρατηγική σημασία που αποκτά η Ανατολική Μεσόγειος στο νέο ενεργειακό περιβάλλον. Όπως τόνισε, η σημερινή κρίση δεν αφορά μόνο την επάρκεια ενεργειακών πόρων, αλλά και την ασφάλεια των διαδρομών μέσω των οποίων η ενέργεια φτάνει στις αγορές. Για τον λόγο αυτό, η διαφοροποίηση τόσο των πηγών όσο και των οδεύσεων εφοδιασμού αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα για την Ευρώπη.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ανατολική Μεσόγειος αναδεικνύεται σε στρατηγικό ενεργειακό διάδρομο, ικανό να συνδέσει τα ενεργειακά αποθέματα της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου με τις ευρωπαϊκές αγορές. Ο Μουμπάρακ υπογράμμισε ότι η περιοχή μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως πηγή φυσικού αερίου αλλά και ως κομβικός χώρος διέλευσης ενεργειακών ροών, μέσω αγωγών, εγκαταστάσεων LNG και ηλεκτρικών διασυνδέσεων.

Ακριβώς σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η αυξανόμενη γεωπολιτική αξία της Ελλάδας. Η χώρα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση ενός δικτύου ενεργειακών υποδομών που περιλαμβάνει τερματικούς σταθμούς LNG, διασυνδέσεις φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου (Vertical Corridor), ο οποίος ενισχύει τη μεταφορά φυσικού αερίου από τη Μεσόγειο προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Το EMGF, στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Ισραήλ, η Ιταλία, η Ιορδανία, η Παλαιστίνη και από το 2023 η Γαλλία, αποτελεί σήμερα τη μοναδική θεσμοθετημένη πολυμερή ενεργειακή πλατφόρμα της Ανατολικής Μεσογείου. Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Παγκόσμια Τράπεζα συμμετέχουν ως παρατηρητές, υπογραμμίζοντας τη διεθνή βαρύτητα του οργανισμού.

Η σημασία του φόρουμ έχει ενισχυθεί ιδιαίτερα μετά την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς η Ευρώπη αναζητά νέες πηγές και διαδρομές εφοδιασμού. Όπως σημείωσε ο Γενικός Γραμματέας του EMGF, η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας θα συνεχίσει να αυξάνεται λόγω της οικονομικής ανάπτυξης, της πληθυσμιακής αύξησης αλλά και της εκρηκτικής ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης και των data centers. Σε αυτό το περιβάλλον, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να θεωρείται κρίσιμο καύσιμο μετάβασης, καθώς συμπληρώνει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και συμβάλλει στη διασφάλιση της ευστάθειας των ενεργειακών συστημάτων.