Η κρίση στον Περσικό Κόλπο φαίνεται να εισέρχεται σε φάση προσωρινής αποκλιμάκωσης, με τον Ντόναλντ Τραμπ να παρουσιάζει την εκεχειρία με το Ιράν ως «μεγάλη ημέρα για την παγκόσμια ειρήνη».

Η συμφωνία διάρκειας δύο εβδομάδων, που προβλέπει την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και την έναρξη διαπραγματεύσεων, έρχεται έπειτα από εβδομάδες στρατιωτικής έντασης, αεροπορικών πληγμάτων και απειλών για ευρύτερη σύρραξη.

1

Πίσω από τους πανηγυρικούς τόνους, ωστόσο, η εικόνα είναι πιο σύνθετη.

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις πέτυχαν ορισμένους στόχους και οι αγορές ανακουφίζονται προσωρινά, όμως γεωπολιτικοί ανταγωνιστές των ΗΠΑ — κυρίως η Κίνα και η Ρωσία — εμφανίζονται ενισχυμένοι, ενώ και το ίδιο το Ιράν ενδέχεται να αποκομίσει σημαντικά οικονομικά οφέλη από τη νέα πραγματικότητα στον Κόλπο.

Η στρατιωτική εικόνα

Η κρίση κορυφώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου, όταν η σύγκρουση οδήγησε σε de facto κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Ακολούθησαν τελεσίγραφα και αεροπορικά πλήγματα σε ιρανικές στρατιωτικές και ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, αξιοποιώντας την στρατιωτική υπεροχή τους, έπληξαν στρατηγικούς στόχους γύρω από την Τεχεράνη και σε πετρελαϊκές υποδομές. Τα πλήγματα προκάλεσαν σημαντικές ζημιές, χωρίς όμως να οδηγήσουν σε κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος ή σε πλήρη εξουδετέρωση των στρατιωτικών του δυνατοτήτων.

Ο Τραμπ υποστήριξε ότι «οι βασικοί στρατιωτικοί στόχοι επιτεύχθηκαν» και ότι η Τεχεράνη αναγκάστηκε να αποδεχθεί την αποκλιμάκωση. Η εκεχειρία επιτεύχθηκε με διαμεσολάβηση της Κίνας και του Πακιστάν και συνοδεύεται από σχέδιο διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ.

Σε τακτικό επίπεδο, η Ουάσιγκτον μπορεί να μιλά για επιτυχία: η ναυσιπλοΐα αποκαθίσταται και η αμερικανική αποτρεπτική ισχύς επιβεβαιώθηκε. Ωστόσο, το Ιράν παραμένει επιχειρησιακά ενεργό, με δυνατότητα πυραυλικών επιθέσεων και δίκτυο συμμάχων — από τη Χεζμπολάχ μέχρι τους Χούθι — που διατηρεί την πίεση στην περιοχή.

Αγορές: ανακούφιση αλλά εύθραυστη ισορροπία

Η οικονομική επίδραση της κρίσης ήταν άμεση. Στην πρώτη φάση των συγκρούσεων, οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν πάνω από τα 120 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας σοκ στις αγορές ενέργειας και νέα πληθωριστικά κύματα σε πολλές οικονομίες.

Στην Ευρώπη και την Ασία, οι τιμές καυσίμων αυξήθηκαν απότομα, σε ορισμένες περιπτώσεις έως και κατά 30%.

Παράλληλα, οι μεγάλοι παραγωγοί ενέργειας επωφελήθηκαν: η Ρωσία αύξησε σημαντικά τα έσοδά της από εξαγωγές υδρογονανθράκων, ενώ η Κίνα εξασφάλισε πρόσβαση σε φθηνότερο πετρέλαιο μέσω εναλλακτικών εμπορικών διαδρομών.

Η ανακοίνωση της εκεχειρίας έφερε άμεση αντίδραση στις αγορές. Το Brent υποχώρησε σημαντικά από τα υψηλά της κρίσης, δίνοντας ανάσα στα διεθνή χρηματιστήρια.

Ωστόσο, η σταθερότητα παραμένει εύθραυστη.

Ένα νέο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέο ενεργειακό σοκ, με άμεσες επιπτώσεις στον πληθωρισμό και την παγκόσμια ανάπτυξη.

Το οικονομικό χαρτί του Ιράν

Παρά τις ζημιές που υπέστη, η Τεχεράνη ενδέχεται να βγει οικονομικά ενισχυμένη από τη νέα κατάσταση. Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρίσκεται πλέον και το ζήτημα της επιβολής τέλους διέλευσης για τα δεξαμενόπλοια που περνούν από το Στενό του Ορμούζ.

Εάν ένα τέτοιο σύστημα εφαρμοστεί — ακόμη και με τη μορφή αυξημένων ναυτιλιακών τελών ή μηχανισμού ασφάλειας — το Ιράν θα μπορούσε θεωρητικά να αποκομίσει έως και 500 δισ. δολάρια σε βάθος χρόνου από τη διαχείριση της πιο κρίσιμης ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα άλλαζε ριζικά τις ισορροπίες στην περιοχή: το Στενό του Ορμούζ δεν θα αποτελούσε μόνο στρατηγικό μοχλό πίεσης, αλλά και πηγή τεράστιων εσόδων για την ιρανική οικονομία, η οποία βρίσκεται εδώ και χρόνια υπό καθεστώς κυρώσεων.

Πολιτικές πιέσεις στην Ουάσιγκτον

Παρά την αποκλιμάκωση, η διαχείριση της κρίσης προκαλεί πολιτικές πιέσεις στον Τραμπ ακόμη και στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ένα σημαντικό μέρος των Αμερικανών ανησυχεί για τον κίνδυνο νέας κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.

Ταυτόχρονα, ορισμένοι από τους πιο σκληρούς υποστηρικτές του τον κατηγορούν ότι η στρατιωτική πίεση δεν οδήγησε σε πλήρη εξουδετέρωση του Ιράν.

Στο διεθνές επίπεδο, η Κίνα εμφανίζεται ως βασικός διαμεσολαβητής της εκεχειρίας, ενισχύοντας τη διπλωματική επιρροή της στη Μέση Ανατολή. Η Ρωσία επωφελείται από τις υψηλές τιμές ενέργειας, ενώ το Πακιστάν αναδεικνύεται σε κρίσιμο διαπραγματευτικό δίαυλο.

Έτσι, ενώ οι ΗΠΑ πέτυχαν μια τακτική νίκη στο πεδίο, η γεωπολιτική εικόνα δείχνει ως περισσότερο … νικητές τους αντιπάλους τους.

Παράθυρο ευκαιρίας

Η εκεχειρία δημιουργεί ένα περιορισμένο παράθυρο διπλωματίας. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν μια πιο μόνιμη συμφωνία ασφάλειας στον Κόλπο, ενώ το Ιράν πιέζει για άρση κυρώσεων και οικονομικές εγγυήσεις.

Αν οι συνομιλίες αποτύχουν, η πιθανότητα νέας κλιμάκωσης παραμένει υψηλή — με επιπτώσεις που θα μπορούσαν να αφαιρέσουν έως και 2–3 ποσοστιαίες μονάδες από την παγκόσμια ανάπτυξη.

Για τις αγορές, αυτό σημαίνει συνεχιζόμενη μεταβλητότητα και αυξημένη στροφή σε ασφαλή καταφύγια. Για την Ευρώπη — και χώρες όπως η Ελλάδα — η προσοχή στρέφεται κυρίως στην ενέργεια, τις θαλάσσιες μεταφορές και τη σταθερότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Συνολικά, ο Τραμπ φαίνεται να κέρδισε μια μάχη, όχι όμως και τον πόλεμο. Η αποκλιμάκωση προσφέρει προσωρινή σταθερότητα, αλλά η γεωπολιτική σκακιέρα δείχνει ότι αρκετοί άλλοι παίκτες — από την Κίνα έως το ίδιο το Ιράν — ενδέχεται τελικά να βγουν πιο ενισχυμένοι από την κρίση. Για τις αγορές, η ανακούφιση είναι πραγματική, αλλά συνοδεύεται από πολλούς αστερίσκους.

Διαβάστε επίσης: 

Ιρανική πρεσβεία στην Ελλάδα: «Δεν ξεκινήσαμε πόλεμο – Το Ιράν είναι ανθεκτικό απέναντι σε κάθε δύναμη»

Εκεχειρία στην Μέση Ανατολή: Ευρώπη, Ασία και χώρες του Κόλπου χαιρετίζουν την κατάπαυση του πυρός – Τα μηνύματα

Κάγια Κάλας: «Βήμα πίσω από το χείλος του γκρεμού η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν»