Το ΝΑΤΟ έχει τα τελευταία χρόνια επιβιώσει από υπαρξιακές προκλήσεις – από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρις τις επανειλημμένες περιόδους πίεσης και τις συνεχείς προσβολές του Ντόναλντ Τραμπ, που έχει απειλήσει ακόμη και με την κατάληψη της Γροιλανδίας.

Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters, ο πόλεμος στο Ιράν — χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ευρώπη — είναι αυτό που έχει σχεδόν «σπάσει» τη 76χρονη Συμμαχία και απειλεί να την αφήσει στην πιο αδύναμη κατάσταση από την ίδρυσή της.

1

Ο Τραμπ, εξοργισμένος από το γεγονός ότι ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να στείλουν ναυτικές δυνάμεις για το άνοιγμα του Στενό του Ορμούζ στη διεθνή ναυσιπλοΐα μετά την έναρξη των αεροπορικών επιχειρήσεων στις 28 Φεβρουαρίου, δήλωσε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη Συμμαχία. «Δεν θα το κάνατε κι εσείς αν ήσασταν στη θέση μου;» δήλωσε σε συνέντευξή του.

Σε ομιλία του την ίδια ημέρα το βράδυ, ο Τραμπ επέκρινε τους συμμάχους των ΗΠΑ, χωρίς όμως να φτάσει στο σημείο να καταδικάσει ευθέως το ΝΑΤΟ, όπως πολλοί ειδικοί ανέμεναν.

Ωστόσο, σε συνδυασμό με άλλες επικρίσεις των τελευταίων εβδομάδων, οι δηλώσεις του έχουν προκαλέσει πρωτοφανή ανησυχία ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να μην συνδράμουν ευρωπαϊκούς συμμάχους σε περίπτωση επίθεσης, ανεξάρτητα από το αν θα υπάρξει επίσημη αποχώρηση.

Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με αναλυτές και διπλωμάτες, είναι ότι η Συμμαχία που δημιουργήθηκε κατά τον Ψυχρό Πόλεμο και αποτέλεσε το βασικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής ασφάλειας εμφανίζει σημάδια αποσύνθεσης, ενώ η αρχή της συλλογικής άμυνας δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.

«Είναι η χειρότερη κατάσταση στην οποία έχει βρεθεί το ΝΑΤΟ από την ίδρυσή του», δήλωσε ο Μαξ Μπέργκμαν, πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. «Είναι πραγματικά δύσκολο να βρει κανείς κάτι αντίστοιχο στο παρελθόν».

Η πραγματικότητα αυτή γίνεται πλέον αντιληπτή από τους Ευρωπαίους, οι οποίοι βασίζονταν στο ΝΑΤΟ ως ανάχωμα απέναντι σε μια ολοένα πιο επιθετική Ρωσία.

Μόλις τον Φεβρουάριο, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είχε απορρίψει την ιδέα μιας Ευρώπης που θα μπορούσε να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ ως «ανόητη». Πλέον, πολλοί αξιωματούχοι και διπλωμάτες τη θεωρούν πιθανό σενάριο.

«Το ΝΑΤΟ παραμένει απαραίτητο, αλλά πρέπει να είμαστε σε θέση να σκεφτούμε ένα ΝΑΤΟ χωρίς τους Αμερικανούς», δήλωσε ο Francois Lecointre, πρώην αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Γαλλίας. «Το αν θα πρέπει καν να συνεχίσει να ονομάζεται ΝΑΤΟ είναι ένα εύλογο ερώτημα».

Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι «ο πρόεδρος Τραμπ έχει καταστήσει σαφή την απογοήτευσή του για το ΝΑΤΟ και άλλους συμμάχους» και ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα θυμούνται».

Αυτή τη φορά είναι διαφορετικά

Το ΝΑΤΟ έχει αντιμετωπίσει προκλήσεις και στο παρελθόν, ιδιαίτερα κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ (2017–2021), όταν επίσης είχε εξετάσει την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμμαχία.

Ωστόσο, ενώ μέχρι πρόσφατα πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πίστευαν ότι μπορούσαν να διατηρήσουν τη στήριξή του μέσω διπλωματίας και προσωπικών σχέσεων, σήμερα ολοένα και λιγότεροι συμμερίζονται αυτή την άποψη.

Ο Τραμπ και οι συνεργάτες του εκφράζουν δυσαρέσκεια για αυτό που θεωρούν απροθυμία του ΝΑΤΟ να στηρίξει τις ΗΠΑ σε μια κρίσιμη στιγμή — τόσο με τη μη συμμετοχή στις επιχειρήσεις στο Στενό του Ορμούζ όσο και με περιορισμούς στη χρήση ευρωπαϊκών βάσεων και εναέριου χώρου.

Αμερικανοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να λειτουργεί ως «μονόδρομος».

Από την πλευρά τους, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι απαντούν ότι δεν έχουν λάβει συγκεκριμένα αιτήματα από τις ΗΠΑ για παροχή στρατιωτικών μέσων, ενώ επισημαίνουν ότι η Ουάσινγκτον δεν έχει ξεκαθαρίσει αν μια αποστολή στο Ορμούζ θα γινόταν κατά τη διάρκεια ή μετά το τέλος του πολέμου.

«Είναι μια πολύ δύσκολη κατάσταση για το ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Jamie Shea, πρώην ανώτατος αξιωματούχος της Συμμαχίας. «Αποτελεί πλήγμα για τους συμμάχους που, μετά την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, προσπάθησαν να δείξουν ότι μπορούν να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά τους».

Οι πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ έρχονται να προστεθούν σε άλλα σημάδια αστάθειας, όπως οι απειλές για τη Γροιλανδία και πολιτικές που οι Ευρωπαίοι θεωρούν υπερβολικά ευνοϊκές προς τη Ρωσία — την οποία το ΝΑΤΟ θεωρεί βασική απειλή.

Η αμερικανική κυβέρνηση έχει παραμείνει σιωπηλή σε αναφορές ότι η Μόσχα παρείχε πληροφορίες στόχευσης στο Ιράν, ενώ έχει χαλαρώσει κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο σε μια προσπάθεια περιορισμού της ανόδου των τιμών ενέργειας.

Σε συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της G7 κοντά στο Παρίσι, σημειώθηκε έντονη αντιπαράθεση μεταξύ του Marco Rubio και της επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, υπογραμμίζοντας τις εντάσεις στις διατλαντικές σχέσεις.

Δεν υπάρχει επιστροφή

Νομικά, ο Τραμπ ενδέχεται να μην έχει τη δυνατότητα να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς τη συγκατάθεση των δύο τρίτων της Γερουσίας — κάτι εξαιρετικά δύσκολο.

Ωστόσο, ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, μπορεί να αποφασίσει αν οι ΗΠΑ θα υπερασπιστούν ένα κράτος-μέλος, γεγονός που θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη Συμμαχία στην πράξη, ακόμη και χωρίς επίσημη αποχώρηση.

Παρόλα αυτά, δεν θεωρούν όλοι την κρίση υπαρξιακή. Ένας Γάλλος διπλωμάτης χαρακτήρισε τη ρητορική του Τραμπ ως μια «παροδική έκρηξη θυμού».

Ο Τραμπ έχει αλλάξει στάση στο παρελθόν. Το 2024 είχε δηλώσει ότι θα ενθάρρυνε τον Ρώσο πρόεδρο να επιτεθεί σε χώρες του ΝΑΤΟ που δεν τηρούν τις αμυντικές τους υποχρεώσεις, ενώ το 2025 εμφανίστηκε ιδιαίτερα θετικός προς τη Συμμαχία.

Την επόμενη εβδομάδα, ο Μαρκ Ρούτε αναμένεται να επισκεφθεί την Ουάσινγκτον σε μια προσπάθεια να μεταβάλει εκ νέου τη στάση του Τραμπ.

Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν σοβαρούς λόγους να διατηρήσουν τις ΗΠΑ εντός της Συμμαχίας, καθώς ο αμερικανικός στρατός παρέχει κρίσιμες δυνατότητες — όπως δορυφορικές πληροφορίες — που δεν μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν.

Ωστόσο, ακόμη και αν το ΝΑΤΟ παραμείνει ενωμένο, πολλοί εκτιμούν ότι η διατλαντική σχέση που διαμόρφωσε τη διεθνή τάξη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν θα είναι ποτέ ξανά η ίδια.

«Πιστεύω ότι γυρίζουμε σελίδα μετά από 80 χρόνια συνεργασίας», δήλωσε η Julianne Smith, πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. «Δεν σημαίνει το τέλος της διατλαντικής σχέσης, αλλά βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας νέας εποχής με διαφορετικά χαρακτηριστικά».

 

Διαβάστε επίσης 

UBS: Το Ράλι του χρυσού θα συνεχιστεί – «Ευκαιρία αγορών» σε κάθε διόρθωση

Νετανιάχου: Θα συνεχίσουμε τις επιθέσεις στο Ιράν, σε πλήρη συντονισμό με τον Τραμπ

ΗΠΑ: Ανασχηματισμός και στην κυβέρνηση Τραμπ; Με ποιους είναι «πολύ θυμωμένος»