Από τον FIR Αθηνών στον FIR Ιταλίας: Τα «κενά αέρος» στην ευρωπαϊκή αεροναυτιλία – Πώς προχωρά ο εκσυγχρονισμός της ΥΠΑ

Καθυστερήσεις, τεχνικές βλάβες, ακυρώσεις πτήσεων είναι μόλις μερικές από τις λέξεις κλειδιά που περιγράφουν την κατάσταση κατά τη διάρκεια της όποιας αναταραχής στον εναέριο χώρο. Από το black out στον FIR Αθηνών τον περασμένο Ιανουάριο μέχρι το χάος στον FIR Ιταλίας της χθεσινής ημέρας, στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται κάθε φορά  η ασφάλεια του επιβατικού κοινού.

Άλλωστε, το 2026 έχουν σημειωθεί αρκετά περιστατικά που δημιουργούν νέα ερωτηματικά για την πρόοδο της αεροναυτιλίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Προβλήματα που διακρίνονται σε τεχνικά/επιχειρησιακά, διαρθρωτικά, τεχνολογικών παρεμβολών και γεωπολιτικά.

Ευρωπαϊκοί FIR σε κατάσταση «συναγερμού»

Κάνοντας μία μικρή ανασκόπηση στα δεδομένα του τρέχοντος έτους, το πρώτο πρόβλημα σε FIR σημειώθηκε στην Ελλάδα, όταν στις 4 Ιανουαρίου 2026 σημειώθηκε ολική κατάρρευση των βασικών συχνοτήτων επικοινωνίας VHF του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής Αθηνών. Τότε, άμεσα επιβλήθηκε το μέτρο  της μηδενικής αποδοχής νέων αεροσκαφών), με δεκάδες πτήσεις να βρίσκονται στον αέρα χωρίς ραδιοεπικοινωνία. Το περιστατικό δε, προκάλεσε σοβαρό κίνδυνο σύγκλισης διαδρομών και καθήλωσε πτήσεις σε όλα τα ελληνικά αεροδρόμια για αρκετές ώρες. Αιτία του συμβάντος, οι απαρχαιωμένες υποδομές της ΥΠΑ, η έλλειψη προσωπικού και η αναβάθμιση της υπηρεσίας, που ακολουθούσε αργούς ρυθμούς.

Ακολούθως, την άνοιξη του 2026 καταγράφηκε κατακόρυφη αύξηση περιστατικών ηλεκτρονικού πολέμου στα νοτιοανατολικά όρια του FIR Αθηνών προς τον FIR Λευκωσίας και της Μέσης Ανατολής, καθώς και στων χωρών της Βαλτικής. Πολιτικά αεροσκάφη ανέφεραν συστηματική απώλεια σημάτων GPS και πλαστές ενδείξεις θέσης, αναγκάζοντας τα πληρώματα να καταφύγουν σε συμβατικά βοηθήματα ραδιοναυτιλίας.

Παράλληλα, το τρίμηνο από τον Ιούνιο έως και τον Αύγουστο του 2026, με την κίνηση στο ευρωπαϊκό δίκτυο να ξεπερνά τις 36.000 πτήσεις ημερησίως, οι τομείς του FIR Αθηνών, του FIR Μασσαλίας και της Κεντρικής Ευρώπης έφτασαν σε οριακά σημεία χωρητικότητας. Η παράκαμψη του κλειστού εναέριου χώρου της Ουκρανίας συνέχισε να συμπιέζει τον διάδρομο της ΝΑ Ευρώπης, προκαλώντας εκτεταμένα flow regulations και καθυστερήσεις en-route.

Ημερομηνία αιχμής τους θερινούς μήνες, θεωρείται η 27η Ιουλίου 2026, με την κατάρρευση του κεντρικού συστήματος Eurocontrol, λόγω τεχνικής βλάβης το σύστημα διαχείρισης πτητικών σχεδίων και χρονοθυρίδων του Κέντρου Επιχειρήσεων του Network Manager στις Βρυξέλλες. Αποτέλεσμα; Η αδυναμία αυτόματης κατανομής slots οδήγησε σε αλυσιδωτές καθυστερήσεις σε εκατοντάδες πτήσεις σε όλους τους ευρωπαϊκούς FIR.

Σε εξέλιξη τα έργα για την αναβάθμιση της αεροναυτιλίας στην Ελλάδα

Προσφάτως, ο αναπληρωτής διοικητής της ΥΠΑ κ. Γιώργος Βαγενάς αναφέρθηκε εκτενώς στα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη, με στόχο την αναβάθμιση της υπηρεσίας, που ξεπερνούν τα 100 εκατομμύρια ευρώ.

Ειδικότερα, σχετικά με τον εξοπλισμό και την αναβάθμιση των υποδομών,  ο κ. Βαγενάς ανέφερε ότι ήδη έχει εγκατασταθεί το σύστημα DLS ύψους περίπου 5 εκατ. ευρώ, το οποίο θα χρησιμοποιηθεί μαζί με το καινούριο σύστημα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας για να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών, τα data links, δηλαδή την ανταλλαγή δεδομένων χωρίς ομιλία έτσι ώστε να αποφορτίζεται η κατάληψη της συχνότητας. Επίσης ένα άλλο σύστημα που παρέχει πληροφορίες τερματικών περιοχών στα αεροσκάφη και μετεωρολογικών πληροφοριών ύψους 1,2 εκατ. ευρώ έχει ήδη εγκατασταθεί και αναμένεται σύντομα η έγκριση για την αξιοποίησή του.

Το σύστημα CNS (Communications, Navigation, Surveillance – Επικοινωνίες, Πλοήγηση, Επιτήρηση) ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη. Τα συστήματα επικοινωνιών, με πρώτο και κυρίαρχο το VCRS, το Σύστημα Επικοινωνιών και Καταγραφής Φωνής, ως απόρροια και του περιστατικού της 4ης Ιανουαρίου 2026 είναι τα πλέον επείγοντα. Υπολογίζεται ότι θα δοθεί σε επιχειρησιακή χρήση έως τα τέλη του Ιανουαρίου του 2027. Το κόστος του συστήματος VCRS ανέρχεται στα 3,8 εκατ. ευρώ και αποτελεί δωρεά των εταιρειών Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών Α.Ε., Fraport Greece, Aegean Airlines, Sky Express και Όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ. Με το εν λόγω σύστημα συνδέονται 495 ασύρματοι που εγκαθίστανται σε όλον τον ελλαδικό χώρο, που θα λειτουργούν και με αναλογικό και ψηφιακό τρόπο, όπως και το VCRS, μία επένδυση που αγγίζει τα 5 εκατ. ευρώ. Σημειώνεται δε, ότι όπως τονίζει ο κ. Βαγενάς από την αναλογική δυνατότητα η ΥΠΑ πολύ σύντομα θα μεταπέσει σε ψηφιακή.

Ένα ακόμα project της ΥΠΑ είναι και το 19 VCRS ύψους 11 εκατ. ευρώ, για την εξυπηρέτηση των υπηρεσιών επικοινωνίας σε 19 αεροσταθμούς στην Ελλάδα. Μέσω της τεχνολογίας IP, η ΥΠΑ θα έχει τη δυνατότητα να ελέγχει και να επεξεργάζεται τους ασύρματους ανά την Ελλάδα. Όσον αφορά στην πλοήγηση, σε εξέλιξη βρίσκεται ένα έργο περίπου 16 εκατ. ευρώ, που έχει να κάνει με την εγκατάσταση ραδιοβοηθημάτων ανά την Ελλάδα (10 BVOR, 13 DME και 6 ADES). Την ίδια ώρα, συνεχίζονται και οι διαδικασίες για το PBN (Performance Based Navigation – Πλοήγηση Βασισμένη σε Επιδόσεις), που θα δώσει στοιχεία βάσει επιδόσεων ώστε να επιταχύνεται η κυκλοφορία σε όλα τα αεροδρόμια. «Εκατόν ενενήντα ένα εργασίες θα εκπονηθούν, συν εκατόν ογδόντα επτά, οι οποίες θα επικαιροποιηθούν», αναφέρει ο κ. Βαγενάς τονίζοντας ότι αυτά είναι τα σημαντικά συστήματα πλοήγησης.

Παράλληλα, ο αναπληρωτής Διοικητής της ΥΠΑ, αναφέρθηκε και στο αεροδρόμιο στο Καστέλι και το έργο των 105 εκατ. ευρώ, η σύμβαση του οποίου υπεγράφη τον Αύγουστο του 2026 και αφορά στην εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων και εξοπλισμού αεροναυτιλίας, με το άνοιγμα του νέου αεροδρομίου να προγραμματίζεται περί τα τέλη του Νοεμβρίου του 2028.

Επίσης, ο κ. Βαγενάς αναφέρθηκε εκτενώς και στα έργα που θα συμβασιοποιηθούν μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα. Όπως είπε «15 ραντάρ, 8 είναι σε προηγμένο στάδιο και έρχονται άλλα 7», εξηγώντας μεταξύ άλλων ότι το πιο σημαντικό είναι το DPS (Data Processing System), το πληροφοριακό σύστημα διαχείρισης δεδομένων ραντάρ, για το οποίο η ΥΠΑ βρίσκεται σε διαπραγμάτευση με εταιρεία διεθνούς κύρους για να περάσει στη νέα εποχή.

«Η ΥΠΑ έχει μείνει με συστήματα της δεκαετίας του 1990. Αυτή τη στιγμή, τα αλλάζουμε όλα. Όραμά μας είναι το 2030 να έχουμε μία νέα αναγεννημένη και μετασχηματισμένη υπηρεσία, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, εφάμιλλη όλων των άλλων παρόχων αεροναυτιλίας στην Ευρώπη και αλλού», κατέληξε.

Διαβάστε επίσης:
Ιταλία: Προς εξομάλυνση το χάος με τις αεροπορικές πτήσεις – Τι ισχύει για το Ελευθέριος Βενιζέλος

Αεροναυτιλία: Έργα άνω των 100 εκατ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό της ΥΠΑ – Στον πάγο οι κινητοποιήσεις των εργαζομένων

ΔΑΑ: Νέες διαδρομές και ξένο επενδυτικό ενδιαφέρον εκτινάσσουν την επισκεψιμότητα στα ύψη