Τα στρατόπεδα, τα ακίνητα και τα εξοπλιστικά: Η οικονομία πίσω από τη νέα εικόνα των Ενόπλων Δυνάμεων

Η αναδιοργάνωση των μονάδων, η μείωση του λειτουργικού κόστους και η αξιοποίηση της στρατιωτικής περιουσίας μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετους πόρους για την άμυνα. Το ζητούμενο είναι πώς οι εξοικονομήσεις και τα έσοδα θα μετατραπούν σε πραγματικό όφελος για τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Όταν γίνεται συζήτηση για τα εξοπλιστικά προγράμματα, το ενδιαφέρον στρέφεται συνήθως στα μεγάλα ποσά για την απόκτηση νέων μαχητικών, φρεγατών, συστημάτων αεράμυνας, drones και πυρομαχικών. Η Ελλάδα σχεδιάζει τις αμυντικές επενδύσεις της έως το 2036, με τον συνολικό προγραμματισμό να κινείται στα 30 δισ. ευρώ.

Υπάρχει, όμως, και μια λιγότερο προβεβλημένη πλευρά: πώς αξιοποιούνται τα χρήματα και η περιουσία που ήδη διαθέτουν οι Ένοπλες Δυνάμεις. Γιατί η ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος δεν εξαρτάται μόνο από την αγορά νέων οπλικών συστημάτων, αλλά και από τη δυνατότητα συντήρησης, υποστήριξης και διαρκούς επιχειρησιακής αξιοποίησής τους.

Η αναδιοργάνωση των μονάδων, οι συγχωνεύσεις και το κλείσιμο στρατοπέδων έχουν, συνεπώς, και οικονομική διάσταση. Μπορούν να περιορίσουν λειτουργικές δαπάνες και να απελευθερώσουν εγκαταστάσεις που δεν είναι πλέον απαραίτητες. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το όφελος θα αποτυπωθεί σε πραγματικούς αριθμούς.

Τι εξοικονομείται από ένα στρατόπεδο

Το κλείσιμο μιας στρατιωτικής εγκατάστασης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι καταργούνται όλα τα έξοδά της. Όσο λειτουργεί, απαιτούνται χρήματα για ενέργεια, συντήρηση, φύλαξη και υποστήριξη του προσωπικού. Με τη μεταφορά μιας μονάδας, μέρος αυτών των δαπανών μπορεί να περιοριστεί.

Ωστόσο, μπορεί να παραμείνουν έξοδα φύλαξης και προστασίας, ενώ η μεταφορά προσωπικού και δραστηριοτήτων σε άλλες εγκαταστάσεις ενδέχεται να απαιτήσει νέες υποδομές και πρόσθετες δαπάνες.

Η πραγματική εξοικονόμηση προκύπτει, επομένως, αφού αφαιρεθούν τα κόστη που συνεχίζονται και όσα δημιουργούνται από την αναδιοργάνωση. Μόνο τότε μπορεί να διαπιστωθεί αν η αλλαγή έχει καθαρό οικονομικό αποτέλεσμα.

Η σύνδεση με τα εξοπλιστικά είναι άμεση. Οι πόροι που εξοικονομούνται μπορούν, εφόσον το επιτρέπουν οι δημοσιονομικές αποφάσεις, να συμβάλουν στην κάλυψη αναγκών όπως η συντήρηση αεροσκαφών και πλοίων, η προμήθεια ανταλλακτικών, η αναβάθμιση συστημάτων, τα πυρομαχικά και η τεχνική υποστήριξη.

Πρόκειται για δαπάνες που συχνά δεν βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, είναι όμως απαραίτητες για να αποδώσει μια επένδυση σε νέο οπλικό σύστημα σε βάθος χρόνου. Η εξοικονόμηση από τη λειτουργία του στρατεύματος δεν κατευθύνεται αυτομάτως στα εξοπλιστικά, μπορεί όμως να δημιουργήσει πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο για τις ανάγκες της άμυνας.

Από το ανενεργό ακίνητο στην επένδυση

Η δεύτερη πλευρά της εξίσωσης είναι η στρατιωτική ακίνητη περιουσία. Στρατόπεδα, κτίρια και μεγάλες εκτάσεις μπορεί να μην εξυπηρετούν πλέον επιχειρησιακές ανάγκες, εξακολουθούν όμως να έχουν οικονομική αξία.

Ένα ανενεργό ακίνητο μπορεί να επιβαρύνει το Δημόσιο με έξοδα φύλαξης και συντήρησης, χωρίς να αποφέρει έσοδα. Αντίθετα, εφόσον είναι κατάλληλο για αξιοποίηση, μπορεί να προσελκύσει επενδύσεις και να δημιουργήσει σταθερή οικονομική απόδοση.

Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται ο Φορέας Αξιοποίησης Ακινήτων Ενόπλων Δυνάμεων (ΦΑΑΕΔ), που συστάθηκε με τον νόμο 5223/2025. Η αξιοποίηση ακινήτων που δεν είναι πλέον απαραίτητα για στρατιωτικούς σκοπούς συνδέεται με τη δημιουργία εσόδων και την υποστήριξη αναγκών της εθνικής άμυνας, αλλά και της στεγαστικής πολιτικής για τα στελέχη.

Οι επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν μακροχρόνιες μισθώσεις, παραχωρήσεις για συγκεκριμένες χρήσεις ή ανάπτυξη επιχειρηματικών σχεδίων με ιδιωτικά κεφάλαια. Η αξιοποίηση δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκη πώληση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το Δημόσιο μπορεί να διατηρήσει την κυριότητα και να αποκομίζει οικονομικό όφελος από τη χρήση του ακινήτου, σύμφωνα με τους όρους της σχετικής διαδικασίας.

Βασική προϋπόθεση είναι να έχουν ξεκαθαριστεί το ιδιοκτησιακό καθεστώς, οι χρήσεις γης, οι όροι δόμησης και το κόστος ανάπτυξης. Μια μεγάλη έκταση δεν αποτελεί από μόνη της επενδυτική ευκαιρία. Χρειάζεται σχέδιο που να είναι οικονομικά βιώσιμο και να εξασφαλίζει συγκεκριμένο όφελος για το Δημόσιο.

Ο Γκόνος και τα 260 εκατ. ευρώ

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πρώην στρατόπεδο Γκόνου, στη δυτική Θεσσαλονίκη. Η έκταση των 672 στρεμμάτων έχει συνδεθεί με τον σχεδιασμό για την ανάπτυξη επιχειρηματικού πάρκου, με δραστηριότητες logistics, μεταποίησης και ελεύθερου εμπορίου. Η εκτιμώμενη επένδυση ανέρχεται περίπου στα 260 εκατ. ευρώ.

Η θέση του ακινήτου, κοντά στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, στην Εγνατία Οδό και στο σιδηροδρομικό δίκτυο, δημιουργεί προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενός κόμβου αποθήκευσης και διακίνησης εμπορευμάτων.

Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση: τα 260 εκατ. ευρώ είναι η εκτιμώμενη επένδυση για την ανάπτυξη του έργου και όχι έσοδο που θα εισπράξει το Δημόσιο. Τα δημόσια έσοδα θα εξαρτηθούν από τους όρους της παραχώρησης, το τίμημα και τις συμβατικές υποχρεώσεις του επενδυτή.

Αυτό είναι και το ουσιαστικό κριτήριο για κάθε αντίστοιχη περίπτωση. Δεν αρκεί να ανακοινώνεται μια μεγάλη επένδυση. Πρέπει να εξετάζεται τι αποκομίζει το Δημόσιο, ποιο κόστος αναλαμβάνει και αν το ακίνητο αποκτά μακροχρόνια οικονομική αξία.

Η στέγαση των στελεχών και η επόμενη μέρα

Η αξιοποίηση της περιουσίας μπορεί να εξυπηρετήσει και ανάγκες στο εσωτερικό των Ενόπλων Δυνάμεων. Η στέγαση των στελεχών αποτελεί σημαντικό ζήτημα, ιδιαίτερα για όσους υπηρετούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους ή σε περιοχές με υψηλά ενοίκια.

Η τρίτη φάση του οικιστικού προγράμματος του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας περιλαμβάνει 181 κατοικίες, με προϋπολογισμό άνω των 60 εκατ. ευρώ. Η αξιοποίηση κατάλληλων ακινήτων μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε αυτή την προσπάθεια, είτε μέσω εσόδων είτε μέσω ανάπτυξης κατοικιών, όπου αυτό είναι εφικτό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ακίνητο που αξιοποιείται θα χρηματοδοτήσει απευθείας κατοικίες ή εξοπλισμούς. Η διάθεση των πόρων εξαρτάται από το θεσμικό και δημοσιονομικό πλαίσιο. Δείχνει, όμως, ότι η στρατιωτική περιουσία μπορεί να εξυπηρετήσει περισσότερους από έναν στόχους, εφόσον υπάρχει συνολικός σχεδιασμός.

Το αποτέλεσμα θα φανεί στους αριθμούς

Η επιτυχία αυτής της προσπάθειας δεν θα κριθεί από τον αριθμό των στρατοπέδων που κλείνουν ούτε από την αξία των επενδύσεων που ανακοινώνονται. Θα κριθεί από το καθαρό λειτουργικό κόστος που μειώνεται, τα έσοδα που πράγματι εισπράττει το Δημόσιο και τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται οι διαθέσιμοι πόροι.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα σχεδιάζει αμυντικές επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, η καλύτερη διαχείριση των εγκαταστάσεων και της περιουσίας των Ενόπλων Δυνάμεων δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Μπορεί να συμπληρώσει τον εξοπλιστικό σχεδιασμό, εφόσον το οικονομικό όφελος είναι μετρήσιμο και δεν μένει στα χαρτιά.

Το πραγματικό στοίχημα είναι να εξασφαλιστεί ότι κάθε αλλαγή στη λειτουργία του στρατεύματος και κάθε αξιοποίηση ακινήτου θα υπηρετεί έναν σαφή σκοπό: λιγότερες άσκοπες δαπάνες, καλύτερη αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας και περισσότερες δυνατότητες για τη συντήρηση και την ενίσχυση της επιχειρησιακής ισχύος των Ενόπλων Δυνάμεων.

Διαβάστε επίσης:

Στρατόπεδο Γκόνου: Έως το τέλος του 2026 οι προσφορές – Στην κούρσα Καλλίνικος, Εξάρχου και Φουρλής εναντίον Σαββίδη

Ελλάδα – Τουρκία: Από την Αλεξανδρούπολη στα καλώδια του Αιγαίου – Όταν η γεωγραφία γίνεται αποτροπή

Το παρασκήνιο του Lolita’s, ποιος γαλάζιος πήγε σε… μασατζίδικο, η μπουκιά του Μίλτου, πρώτη του Τζος Χακ και το αεροσκάφος X-BAT