Politico: Τελείωσαν τα χρήματα στην Frontex και «παγώνει» το πρόγραμμα στήριξης των απελαθέντων μεταναστών

Την ίδια στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να επιταχύνει τις επιστροφές μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους, η υπηρεσία που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της εφαρμογής αυτής της πολιτικής – η Frontex– αντιμετωπίζει ένα απρόσμενο πρόβλημα: τα χρήματα τελείωσαν.

Η Frontex, ο ευρωπαϊκός οργανισμός συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής, αναγκάστηκε να αναστείλει ένα βασικό πρόγραμμα υποστήριξης μεταναστών που επιστρέφουν στις πατρίδες τους, καθώς ο διαθέσιμος προϋπολογισμός για το 2026 εξαντλήθηκε νωρίτερα από ό,τι είχε υπολογιστεί.

Σύμφωνα με εσωτερική ηλεκτρονική αλληλογραφία που αποκαλύπτει το POLITICO, η υπηρεσία σταμάτησε να δέχεται νέες αιτήσεις για το πρόγραμμα επανένταξης από τις 2 Οκτωβρίου, αφού διαπίστωσε ότι οι δαπάνες είχαν φτάσει σε επίπεδο που δεν επέτρεπε πλέον την πλήρη χρηματοδοτική κάλυψη των νέων περιπτώσεων.

Η απόφαση δημιουργεί ένα σημαντικό πρόβλημα για τη μεταναστευτική στρατηγική της ΕΕ, καθώς λαμβάνεται λίγες εβδομάδες πριν από την αναμενόμενη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Frontex, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου της στις επιστροφές και την επανένταξη μεταναστών.

Τι προβλέπει το πρόγραμμα που ανεστάλη

Το πρόγραμμα λειτουργεί από το 2022 και παρέχει υποστήριξη σε ανθρώπους που επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους, αφού έχει απορριφθεί το δικαίωμά τους να παραμείνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η βοήθεια δεν περιορίζεται στην κάλυψη των εξόδων επιστροφής, αλλά περιλαμβάνει οικονομική ενίσχυση, υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, επαγγελματική κατάρτιση και συμβουλευτική υποστήριξη.

Στόχος είναι να διευκολυνθεί η επανένταξη των μεταναστών στις κοινωνίες προέλευσής τους και να περιοριστεί η πιθανότητα να επιχειρήσουν εκ νέου να εισέλθουν παράτυπα στην Ευρώπη.

Η συγκεκριμένη δράση αποτελεί βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αύξηση των επιστροφών όσων δεν εξασφαλίζουν άδεια παραμονής ή διεθνή προστασία.

Ωστόσο, σύμφωνα με τα εσωτερικά έγγραφα, η Frontex δεν μπορεί να επανεκκινήσει την υποδοχή νέων αιτήσεων χωρίς πρόσθετη χρηματοδότηση.

Η υπηρεσία έχει ήδη ζητήσει περισσότερα κονδύλια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά αναμένει διευκρινίσεις σχετικά με τον προϋπολογισμό της ΕΕ για το 2027, καθώς και το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034.

Frontex: «Δεν γίνεται να ζητούμε περισσότερες επιστροφές χωρίς περισσότερα χρήματα»

Ο εκπρόσωπος της Frontex, Κρις Μπορόφσκι, επιβεβαίωσε στο POLITICO ότι η υπηρεσία έχει αναστείλει την αποδοχή νέων περιπτώσεων στο πρόγραμμα.

Όπως υπογράμμισε, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να θέτει ολοένα πιο φιλόδοξους στόχους για τις επιστροφές μεταναστών χωρίς να εξασφαλίζει τους απαραίτητους πόρους.

«Δεν έχει νόημα να μιλάμε για μια πιο φιλόδοξη ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών χωρίς να συζητούμε ταυτόχρονα για τους πόρους που απαιτούνται για την εφαρμογή της», δήλωσε.

«Η φιλοδοξία και η χρηματοδότηση πρέπει να συμβαδίζουν», πρόσθεσε.

Ο Μπορόφσκι διευκρίνισε ότι όσοι έχουν ήδη γίνει δεκτοί στο πρόγραμμα δεν θα επηρεαστούν από την αναστολή.

Παράλληλα, η Frontex θα συνεχίσει να παρέχει στα κράτη-μέλη άλλες μορφές υποστήριξης για τις επιστροφές, όπως επιχειρησιακή και τεχνική βοήθεια.

«Οι επιστροφές δεν τελειώνουν όταν προσγειώνεται ένα αεροπλάνο. Η βοήθεια προς τους ανθρώπους ώστε να ξαναχτίσουν τη ζωή τους στις χώρες καταγωγής τους αποτελεί σημαντικό μέρος της αποτελεσματικής διαχείρισης της μετανάστευσης. Χρειάζεται σχεδιασμό, προσωπικό και χρήματα», επισήμανε.

Εκρηκτική αύξηση αιτήσεων – 63% πάνω από τον στόχο τον Σεπτέμβριο

Η εξάντληση των κονδυλίων συνδέεται με την πολύ μεγαλύτερη από την αναμενόμενη ζήτηση για υπηρεσίες επανένταξης.

Σύμφωνα με ηλεκτρονικό μήνυμα που απέστειλε στις 2 Οκτωβρίου προς το προσωπικό ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex, Χανς Λάιτενς, η υπηρεσία δεχόταν κατά μέσο όρο 2.368 νέες περιπτώσεις τον μήνα.

Μόνο τον Σεπτέμβριο, ο αριθμός των περιπτώσεων ήταν 63% υψηλότερος από τον στόχο που είχε θέσει η υπηρεσία.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, η Frontex ανέλαβε περίπου 75% περισσότερες περιπτώσεις σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Η απότομη αύξηση της ζήτησης επιβάρυνε έναν προϋπολογισμό που δεν είχε σχεδιαστεί για τόσο μεγάλο όγκο αιτήσεων.

Στο εσωτερικό μήνυμά του, ο Λάιτενς ανέφερε ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις δεν επαρκούν πλέον για να καλύψουν τις ανάγκες του προγράμματος.

Όπως εξήγησε, οι προβλέψεις του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου δεν είχαν λάβει υπόψη ότι η Frontex θα καλούνταν να αναλάβει τη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού προγράμματος επιστροφών και επανένταξης σε τόσο μεγάλη κλίμακα.

Τα προηγούμενα χρόνια, η υπηρεσία μπορούσε να μεταφέρει πρόσθετους πόρους από άλλες κατηγορίες του προϋπολογισμού της, προκειμένου να διατηρεί τη λειτουργία του προγράμματος.

Η πρακτική αυτή, ωστόσο, δεν φαίνεται πλέον επαρκής.

Σύμφωνα με την ίδια αλληλογραφία, το πρόβλημα έχει τεθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά δεν κατέστη δυνατό να εξασφαλιστούν νέες χρηματοδοτικές δεσμεύσεις.

ΟΗΕ: Χωρίς επανένταξη, οι επιστροφές γίνονται ακριβότερες και λιγότερο αποτελεσματικές

Η αναστολή του προγράμματος προκαλεί ερωτήματα για τη συνολική αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.

Ο Λούκας Γκέερκε, διευθυντής του παγκόσμιου γραφείου του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης του ΟΗΕ στις Βρυξέλλες, χαρακτήρισε την επανένταξη βασική προϋπόθεση για την επιτυχία της ευρωπαϊκής στρατηγικής επιστροφών.

Όπως εξήγησε στο POLITICO, οι αναγκαστικές επιστροφές συνεπάγονται υψηλό κόστος και μεγαλύτερο κίνδυνο παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Αντίθετα, η παροχή υποστήριξης επανένταξης ενισχύει τις οικειοθελείς επιστροφές, περιορίζει την πιθανότητα νέας προσπάθειας εισόδου στην ΕΕ και διευκολύνει τη συνεργασία με τις χώρες καταγωγής.

«Αυτό σημαίνει ότι κάθε ευρώ που δαπανάται για επιστροφές με επανένταξη είναι ένα ευρώ που επενδύεται με πιο βιώσιμο τρόπο», τόνισε.

Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει ότι η οικονομική βοήθεια μετά την επιστροφή δεν αποτελεί απλώς κοινωνικό μέτρο, αλλά και εργαλείο για τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα της μεταναστευτικής πολιτικής.

«Μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ» – Οι εσωτερικές οδηγίες προς το προσωπικό

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εσωτερικές οδηγίες που δόθηκαν στους εργαζομένους της Frontex για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ενημερώνουν τους μετανάστες που είχαν υποβάλει αίτηση υποστήριξης.

Σύμφωνα με ηλεκτρονικό μήνυμα που είδε το POLITICO, οι υπάλληλοι καλούνται να αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για θεσμικό πρόβλημα χρηματοδότησης, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μην αισθάνονται ότι στοχοποιούνται ή τιμωρούνται προσωπικά.

Οι σύμβουλοι πρέπει να είναι ειλικρινείς σχετικά με την κατάσταση, να αναγνωρίζουν την απογοήτευση των μεταναστών και να τους δίνουν χρόνο να διαχειριστούν τις αντιδράσεις τους.

Στη συνέχεια, καλούνται να στρέφουν τη συζήτηση στις δυνατότητες που εξακολουθούν να υπάρχουν για τους ενδιαφερομένους μετά την επιστροφή τους.

Η οδηγία περιλαμβάνει και μια χαρακτηριστική σύσταση: «Μην αντιπαρατίθεστε και μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ».

Στο ίδιο έγγραφο επισημαίνεται ότι όσοι πρόκειται να επιστρέψουν στις χώρες τους ενδέχεται να αισθανθούν εξαπατημένοι από την ξαφνική διακοπή της υποστήριξης.

Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει θυμό, απογοήτευση ή ακόμη και πλήρη αποχώρηση από τη διαδικασία επιστροφής.

Η επισήμανση αναδεικνύει έναν πρόσθετο κίνδυνο: η έλλειψη χρηματοδότησης μπορεί να δυσχεράνει την ίδια την υλοποίηση των επιστροφών που επιδιώκει να αυξήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Φον ντερ Λάιεν: Σχέδιο για ισχυρότερη Frontex με περισσότερες αρμοδιότητες

Το χρηματοδοτικό πρόβλημα ανακύπτει σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει σημαντική διεύρυνση της αποστολής της Frontex.

Η ενίσχυση της υπηρεσίας περιλαμβάνεται στο σχέδιο πέντε σημείων της Κομισιόν για την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών μεταναστευτικών ροών, το οποίο παρουσιάστηκε μετά τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στη βόρεια Αφρική.

Το σχέδιο προβλέπει μεγαλύτερο ρόλο της Frontex στις επιστροφές και την επανένταξη μεταναστών.

Παράλληλα, εξετάζεται η ανάθεση πρόσθετων αρμοδιοτήτων για την επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, καθώς και η δημιουργία δυνατότητας ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Σε επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ενόψει της Συνόδου Κορυφής της Πέμπτης και της Παρασκευής, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν περιέγραψε το νέο όραμα για τον οργανισμό.

«Η Επιτροπή θα προτείνει η Frontex να μετατραπεί σε μια πραγματικά ευρωπαϊκή επιχειρησιακή δυνατότητα, με την κλίμακα, τα εργαλεία και την ευελιξία που απαιτούνται ώστε να υποστηρίζει τα κράτη-μέλη όπου και όποτε χρειάζεται», ανέφερε.

Το μεταναστευτικό αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της Συνόδου Κορυφής, καθώς οι κυβερνήσεις επιδιώκουν αυστηρότερη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και ταχύτερες επιστροφές.

Περισσότερες αποστολές, αλλά με ποιο προσωπικό και ποια χρήματα;

Τα σχέδια διεύρυνσης της Frontex έχουν ήδη προκαλέσει ανησυχίες ότι οι αρμοδιότητές της αυξάνονται ταχύτερα από τους διαθέσιμους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους.

Ο ίδιος ο εκτελεστικός διευθυντής της υπηρεσίας, Χανς Λάιτενς, είχε επισημάνει νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι η ενίσχυση της δυνατότητας άμεσης αντίδρασης σε κρίσεις συνεπάγεται αναπόφευκτους περιορισμούς.

Το προσωπικό που πρέπει να βρίσκεται σε ετοιμότητα για ανάπτυξη ανά πάσα στιγμή δεν μπορεί ταυτόχρονα να αξιοποιείται σε άλλες επιχειρήσεις.

«Εάν βρίσκονται στη Νάρβα της Εσθονίας, δεν μπορείς να τους χρησιμοποιήσεις εκείνη τη στιγμή στην Ιταλία», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η επισήμανση αποτυπώνει το επιχειρησιακό δίλημμα που αντιμετωπίζει η υπηρεσία: περισσότερες αποστολές απαιτούν όχι μόνο πολιτικές αποφάσεις, αλλά και αντίστοιχη αύξηση προσωπικού, εξοπλισμού και χρηματοδότησης.

Η αναστολή του προγράμματος επανένταξης αποτελεί έτσι μια πρώτη ένδειξη των ορίων της σημερινής χρηματοδοτικής δομής.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να πραγματοποιεί περισσότερες επιστροφές, να ενισχύσει την επιτήρηση των συνόρων και να καταστήσει τη Frontex ισχυρότερο επιχειρησιακό βραχίονα, αλλά η υπηρεσία δυσκολεύεται ήδη να καλύψει το κόστος των υφιστάμενων υποχρεώσεών της.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον στις Βρυξέλλες είναι κατά πόσο οι νέες πολιτικές φιλοδοξίες θα συνοδευτούν από τους απαραίτητους πόρους ή εάν η ευρωπαϊκή μεταναστευτική στρατηγική θα συνεχίσει να προσκρούει στα δημοσιονομικά της όρια.

Διαβάστε επίσης:

Παπασταύρου: Αύξηση 169% στις εξαγωγές φυσικού αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου – Ηχηρό μήνυμα σε Τουρκία και Λιβύη

Πιερρακάκης στο ΔΝΤ: Η Ευρώπη αντέχει στα διαδοχικά σοκ – Εύσημα Γκεοργκίεβα στην Ελλάδα για την πρόωρη αποπληρωμή δανείων

Κεφαλογιάννης: Αύξηση των κονδυλίων της ΚΑΠ κατά 93 δισ. για τη στήριξη των αγροτών