O Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε πιο σαφείς διατυπώσεις για το Μνημόνιο Κατανόησης με το Ιράν

Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, παρενέβη απευθείας στο προσχέδιο της νέας συμφωνίας με το Ιράν.

Κατά τη διάρκεια προγραμματισμένης συνεδρίασης στην Αίθουσα Επιχειρήσεων (Situation Room) του Λευκού Οίκου, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε την πρόθεσή του να προχωρήσει στην υπογραφή της συμφωνίας, ωστόσο αξίωσε την άμεση ενσωμάτωση συγκεκριμένων τροποποιήσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, οι αλλαγές που απαιτεί η αμερικανική πλευρά επικεντρώνονται σε δύο στρατηγικής σημασίας πυλώνες: τον ουσιαστικό έλεγχο του ιρανικού πυρηνικού υλικού και το καθεστώς ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει μια σαφή μεταβολή στη στρατηγική προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ σε σύγκριση με την πρώτη προεδρική του θητεία. Το 2018, η τότε αμερικανική κυβέρνηση είχε αποσύρει μονομερώς τις ΗΠΑ από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) του 2015, εκκινώντας την πολιτική της «μέγιστης πίεσης» μέσω της επιβολής αυστηρών οικονομικών και εμπορικών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης. Στην παρούσα φάση, η Ουάσιγκτον επιλέγει να αξιοποιήσει το καθεστώς των υφιστάμενων κυρώσεων ως μοχλό πίεσης για την επίτευξη μιας νέας διμερούς συμφωνίας. Η τακτική της απαίτησης τροποποιήσεων την ύστατη στιγμή, προτού τεθεί η τελική υπογραφή, αποτελεί πάγια διαπραγματευτική μέθοδο της αμερικανικής ηγεσίας, με στόχο τη μεγιστοποίηση των κερδών.

Το υπό διαμόρφωση Μνημόνιο Κατανόησης (Memorandum of Understanding) προβλέπει στην τρέχουσα μορφή του μια γενική δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Εντούτοις, το κείμενο στερείται άμεσων, συγκεκριμένων παραχωρήσεων εκ μέρους του Ιράν. Αντιθέτως, καθορίζει ένα μεταβατικό χρονικό παράθυρο 60 ημερών, εντός του οποίου οι δύο πλευρές καλούνται να διαπραγματευτούν τις λεπτομέρειες των ιρανικών πυρηνικών δεσμεύσεων, σε συνάρτηση με τη σταδιακή άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Στην κορυφή της ατζέντας αυτών των επικείμενων διαπραγματεύσεων βρίσκεται ο τρόπος διαχείρισης και διάθεσης του υφιστάμενου αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν, καθώς και η επιβολή αυστηρών ορίων στον βαθμό εμπλουτισμού στο μέλλον.

Η βασική ένσταση του Ντόναλντ Τραμπ εστιάζει ακριβώς σε αυτό το σημείο. Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να αντικαταστήσει τις γενικές αναφορές με απόλυτα εξειδικευμένους όρους αναφορικά με το χρονοδιάγραμμα και τις τεχνικές διαδικασίες μέσω των οποίων οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τον έλεγχο ή τη διαχείριση του εμπλουτισμένου υλικού. Η Ουάσιγκτον επιθυμεί τη θεσμοθέτηση ρητών εγγυήσεων που θα αποκλείουν οποιοδήποτε ενδεχόμενο στρατιωτικής αξιοποίησης του πυρηνικού προγράμματος, καθιστώντας σαφές ότι η υπογραφή θα δοθεί μόνο εάν ικανοποιηθούν πλήρως οι εθνικές «κόκκινες γραμμές».

Πέραν του πυρηνικού σκέλους, ο Αμερικανός πρόεδρος ζήτησε αναδιατύπωση των όρων που αφορούν τη λειτουργία και το εκ νέου άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Τα Στενά αποτελούν το πλέον ζωτικό θαλάσσιο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία, καθώς από τη συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη διέρχεται καθημερινά το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς τις διεθνείς αγορές. Ιστορικά, η απειλή αποκλεισμού των Στενών από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις ή η πρόκληση ναυτικών επεισοδίων αποτελούσε το βασικό εργαλείο αντίμετρων της Τεχεράνης απέναντι στις δυτικές πιέσεις, προκαλώντας άμεση αστάθεια στις διεθνείς τιμές της ενέργειας. Η απαίτηση του Λευκού Οίκου για αυστηρότερη και σαφέστερη νομική διατύπωση στο συγκεκριμένο άρθρο στοχεύει στη διασφάλιση της ανεμπόδιστης διεθνούς ναυσιπλοΐας και τη σταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας.

Η διαδικασία της τελικής έγκρισης παρουσιάζει σημαντικές τεχνικές και επικοινωνιακές δυσκολίες. Ανώτατοι Αμερικανοί αξιωματούχοι επεσήμαναν ότι η λήψη της επίσημης απάντησης από την Τεχεράνη απαιτεί χρόνο, ο οποίος υπολογίζεται σε τουλάχιστον τρεις ημέρες. Η καθυστέρηση αυτή αποδίδεται στα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας που εφαρμόζει η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Ιράν στις εσωτερικές της επικοινωνίες. Μετά από πολυετείς εμπειρίες σύνθετων κυβερνοεπιθέσεων στα συστήματά τους και στοχευμένων εξωτερικών πληγμάτων κατά κυβερνητικών στελεχών, οι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν καταργήσει τις ψηφιακές επικοινωνίες και το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο για ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Η χρήση αναλογικών μέσων, φυσικών δικτύων μεταφοράς μηνυμάτων και προστατευμένων καταφυγίων, αν και εγγυάται την αποφυγή υποκλοπών από τις αμερικανικές και ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες, επιβραδύνει αναπόφευκτα τον ρυθμό των διπλωματικών ανταλλαγών.

Ταυτόχρονα, καταγράφεται σοβαρή επικοινωνιακή διάσταση μεταξύ των δύο πλευρών αναφορικά με το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι η επίτευξη της συμφωνίας είναι επικείμενη και ότι αυτή θα συνοδευτεί από την αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων, τα οποία παραμένουν δεσμευμένα σε ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Η Τεχεράνη προβάλλει την επιστροφή αυτών των πόρων ως απαράβατο όρο για την παροχή πυρηνικών ανταλλαγμάτων. Αντίθετα, ο Λευκός Οίκος διαψεύδει κατηγορηματικά τους συγκεκριμένους ισχυρισμούς, επιδιώκοντας να αποτρέψει την εντύπωση ότι προβαίνει σε οικονομικές παραχωρήσεις προς το ιρανικό καθεστώς χωρίς προηγούμενη έμπρακτη συμμόρφωση.

Παρά τις τρέχουσες τροποποιήσεις και τις εκατέρωθεν διαφωνίες, η αμερικανική πλευρά διατηρεί την εκτίμηση ότι η υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης παραμένει ο τελικός στόχος και των δύο κρατών. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ εκφράζει την ετοιμότητά της να παρατείνει τις διαβουλεύσεις για όσο διάστημα απαιτηθεί, προκειμένου να ενσωματωθούν στο κείμενο οι ακριβείς προσδιορισμοί που έθεσε ο Πρόεδρος Τραμπ. Οι εκτιμήσεις των αρμόδιων αξιωματούχων αναφέρουν ότι ο νέος γύρος των διπλωματικών ανταλλαγών ενδέχεται να διαρκέσει από μερικές ημέρες έως μία εβδομάδα, με την προσδοκία να υπάρξει ένα οριστικό και αναθεωρημένο κείμενο στις αρχές της επόμενης εβδομάδας, εφόσον η Τεχεράνη αποδεχθεί τις νέες, εξειδικευμένες διατυπώσεις.