NYT: ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία σε συμφωνία για τα πυρηνικά – Στο τραπέζι ο εμπλουτισμός ουρανίου από το Ριάντ

Η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να ανακοινώσει την Τετάρτη ότι κατέληξε σε μια ευρεία συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει στο Ριάντ να εμπλουτίζει το δικό του καύσιμο για πυρηνικούς αντιδραστήρες, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους.

Η συμφωνία αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των ΗΠΑ και της σαουδαραβικής κυβέρνησης, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν δοκιμάζει τους δεσμούς των δύο χωρών. Σύμφωνα με αξιωματούχους, η κυβέρνηση Τραμπ εκτιμά ότι η συμφωνία θα αποφέρει δισεκατομμύρια δολάρια στην αμερικανική πυρηνική βιομηχανία, αρχής γενομένης από τη Westinghouse, η οποία σχεδιάζει πολλούς από τους αντιδραστήρες που πωλούνται στο εξωτερικό.

Η κυβέρνηση Τραμπ πρόκειται να υπογράψει επισήμως και να ανακοινώσει τη συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία την Τετάρτη, ανέφεραν δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των διπλωματικών διαβουλεύσεων. Οι λεπτομέρειες αναμένεται να γνωστοποιηθούν στο Κογκρέσο αμέσως μετά.

Αν και η συμφωνία πιθανότατα θα εξασφαλίσει τη στήριξη πολλών Ρεπουμπλικανών, ορισμένοι Αμερικανοί νομοθέτες και από τα δύο κόμματα, καθώς και Ισραηλινοί αξιωματούχοι, έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους. Φοβούνται ότι το βασίλειο θα μπορούσε να αξιοποιήσει ένα μη στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα για να αναπτύξει μελλοντικά πυρηνικά όπλα.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε την Τετάρτη σε δημοσιογράφους που ταξίδευαν μαζί του στη Μανίλα ότι δεν είχε κάτι να ανακοινώσει για ενδεχόμενη πυρηνική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία.

«Ίσως αργότερα σήμερα, όταν ξυπνήσει η Ουάσιγκτον, υπάρξει κάποια ανακοίνωση», ανέφερε. «Σας υπόσχομαι ότι θα το μάθετε».

Ερωτηθείς για τις ανησυχίες ότι η συμφωνία θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την απόκτηση πυρηνικών όπλων από τη Σαουδική Αραβία, ο Ρούμπιο απάντησε: «Αρκεί να πούμε ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να συνάψουν με καμία χώρα στον κόσμο συμφωνία που θα δημιουργούσε κίνδυνο διάδοσης πυρηνικών όπλων».

Πολυετείς διαπραγματεύσεις

Η συμφωνία βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση εδώ και χρόνια. Κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Μπάιντεν είχε σχεδιαστεί ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας, η οποία θα περιλάμβανε τη διπλωματική αναγνώριση του Ισραήλ από τη Σαουδική Αραβία.

Ωστόσο, μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, η προοπτική αυτή απομακρύνθηκε. Ο Ντόναλντ Τραμπ αποσύνδεσε την πρόταση για αμερικανοσαουδαραβική συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας από οποιαδήποτε απαίτηση προς το Ριάντ να αναγνωρίσει το Ισραήλ.

Η συμφωνία θα πρέπει να εξεταστεί από το Κογκρέσο, το οποίο, βάσει του Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας, μπορεί να εγκρίνει ψήφισμα απόρριψής της. Στην πράξη, όμως, θεωρείται πιθανό να τεθεί σε ισχύ, καθώς το Κογκρέσο θα χρειαζόταν πλειοψηφία ικανή να υπερκεράσει το προεδρικό βέτο και να ανατρέψει την πρωτοβουλία του Τραμπ.

Παρά ταύτα, η συμφωνία αναμένεται να προκαλέσει έντονη αντιπαράθεση. Προκειμένου να εξασφαλίσει τη συναίνεση του 40χρονου πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο οποίος αποτελεί τον de facto ηγέτη της χώρας, ο Τραμπ φέρεται να αποδέχθηκε όρους που ενδέχεται να περιορίζουν την πρόσβαση διεθνών επιθεωρητών σε εγκαταστάσεις τις οποίες θεωρούν πιθανά σημεία εκτροπής πυρηνικού καυσίμου προς στρατιωτικά προγράμματα.

Παράλληλα, συμφώνησε ότι, μετά την εκπόνηση κοινής μελέτης ΗΠΑ–Σαουδικής Αραβίας για την οικονομική βιωσιμότητα της παραγωγής πυρηνικού καυσίμου, το Ριάντ ενδέχεται να αποκτήσει τη δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου ή επανεπεξεργασίας πλουτωνίου στο έδαφός του.

Η Wall Street Journal μετέδωσε το βράδυ της Τρίτης ότι ο Τραμπ είχε εγκρίνει τη συμφωνία.

Ο πρίγκιπας Μοχάμεντ έχει δηλώσει ότι η Σαουδική Αραβία θα κατασκευάσει πυρηνικά όπλα, εάν πράξει το ίδιο και το Ιράν. Σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε μάλιστα επιμείνει ότι θα το έκανε «χωρίς καμία αμφιβολία».

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Το Ιράν διαθέτει πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο υποστηρίζει ότι εξυπηρετεί αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς. Ωστόσο, μετά την αποχώρηση του Τραμπ το 2018 από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης που είχε συναφθεί επί κυβέρνησης Ομπάμα, το Ιράν προχώρησε σε εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα κοντά σε εκείνα που απαιτούνται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Τον Ιούνιο του 2025, ο Τραμπ διέταξε τις αμερικανικές δυνάμεις να συμμετάσχουν μαζί με το Ισραήλ σε επιθέσεις κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, ενώ τον περασμένο Φεβρουάριο ξεκίνησε πόλεμο εναντίον του Ιράν.

Ο Τραμπ και ο πρίγκιπας Μοχάμεντ συμφώνησαν να προχωρήσουν την αμερικανοσαουδαραβική συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας κατά την επίσκεψη του πρίγκιπα στον Λευκό Οίκο τον περασμένο Νοέμβριο. Έκτοτε, αξιωματούχοι των δύο χωρών βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις για την κατάρτιση του σχεδίου.

Οι τελικές λεπτομέρειες οριστικοποιούνταν την άνοιξη και το καλοκαίρι, με στόχο να παρουσιαστεί σύντομα το σχέδιο στο Κογκρέσο, όπως είχε αναφέρει νωρίτερα αυτόν τον μήνα η New York Times.

Οι δύο μυστικές επιστολές

Η συμφωνία συνοδεύεται από δύο μυστικές παράλληλες επιστολές που έχουν συμφωνηθεί με τη Σαουδική Αραβία. Η αμερικανική κυβέρνηση αναμένεται να υποστηρίξει ότι περιλαμβάνουν εμπιστευτικές επιχειρηματικές πληροφορίες και ζητήματα ευαίσθητα για την εθνική ασφάλεια.

Ωστόσο, ορισμένα μέλη του Κογκρέσου ενδέχεται να αρνηθούν να στηρίξουν τη συμφωνία, εάν οι επιστολές δεν δημοσιοποιηθούν στο σύνολό τους.

Η συμφωνία που συνήψε η κυβέρνηση Τραμπ με τη Σαουδική Αραβία είναι γνωστή ως «Συμφωνία 123». Πρόκειται για ένα νομικά δεσμευτικό πλαίσιο πυρηνικής συνεργασίας μεταξύ κρατών, οι υποχρεώσεις του οποίου αποσκοπούν στην αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.

Οι ΗΠΑ διαθέτουν 26 τέτοιες συμφωνίες με συνολικά 51 κυβερνήσεις και τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.

Υποχώρηση από το «χρυσό πρότυπο»

Οι παραχωρήσεις του Τραμπ προς τη Σαουδική Αραβία θεωρούνται σημαντικές. Όταν οι ΗΠΑ συνήψαν αντίστοιχη συμφωνία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2009, είχαν επιβληθεί πολύ αυστηρότεροι όροι.

Τα ΗΑΕ αποδέχθηκαν ενισχυμένες επιθεωρήσεις, υπογράφοντας το λεγόμενο «Πρόσθετο Πρωτόκολλο» με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας. Παράλληλα, παραιτήθηκαν από το δικαίωμα παραγωγής δικού τους πυρηνικού καυσίμου, αποκλείοντας έτσι τη δυνατότητα ανάπτυξης των υποδομών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Η συγκεκριμένη συμφωνία έγινε γνωστή ως το «χρυσό πρότυπο» για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

Η κυβέρνηση Τραμπ αναμένεται να υποστηρίξει ότι η νέα συμφωνία περιλαμβάνει άλλες δικλίδες ασφαλείας, μεταξύ των οποίων κοινές συνεργασίες που θα επιτρέπουν στην Ουάσιγκτον να παρακολουθεί στενά το σαουδαραβικό πρόγραμμα. Ωστόσο, ο Τραμπ έχει υποχωρήσει από τους περιορισμούς που είχαν διαπραγματευτεί οι κυβερνήσεις Μπους και Ομπάμα.

Το μεγαλύτερο μέρος των διαπραγματεύσεων με τα ΗΑΕ πραγματοποιήθηκε επί προεδρίας Τζορτζ Μπους, αλλά η συμφωνία ολοκληρώθηκε από τον Μπαράκ Ομπάμα και τέθηκε σε ισχύ το 2009.

Κατά την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, ο επιχειρηματίας και κορυφαίος χρηματοδότης του Αμερικανού προέδρου, Τόμας Τζ. Μπάρακ Τζούνιορ, είχε προτείνει στον Λευκό Οίκο αμερικανικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένης της δικής του εταιρείας ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων, να βοηθήσουν τη Σαουδική Αραβία να κατασκευάσει πυρηνικούς σταθμούς.

Η πρόταση δεν προχώρησε, εν μέρει λόγω της απροθυμίας του Ριάντ να αποδεχθεί την αμερικανική πολιτική για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

Η κυβέρνηση Μπάιντεν διαπραγματεύθηκε επίσης με τη Σαουδική Αραβία μια συμφωνία μη στρατιωτικής πυρηνικής συνεργασίας, ως μέρος ευρύτερου σχεδίου που θα περιλάμβανε την αναγνώριση του Ισραήλ από το βασίλειο.

Τον Απρίλιο του 2025, λίγο μετά την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ συζήτησε σχετική πρόταση με τον πρίγκιπα Μοχάμεντ κατά την επίσκεψή του στη Σαουδική Αραβία, έξι μήνες πριν από την επίσκεψη του πρίγκιπα στην Ουάσιγκτον.

Οι διαφωνίες για τον πόλεμο με το Ιράν

Ο Τραμπ και ο πρίγκιπας Μοχάμεντ συγκρούστηκαν τον Μάιο σχετικά με την αμερικανική επιθετικότητα στον πόλεμο με το Ιράν. Ο Σαουδάραβας ηγέτης αρνήθηκε να επιτρέψει στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν τον εναέριο χώρο της χώρας για επιχείρηση συνοδείας εμπορικών δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ, τα οποία ελέγχονται ουσιαστικά από τις ιρανικές δυνάμεις.

Η συμφωνία για τη μη στρατιωτική χρήση της πυρηνικής ενέργειας συμβάλλει στην επαναφορά των σχέσεων ΗΠΑ–Σαουδικής Αραβίας σε πιο σταθερή βάση.

Επί κυβέρνησης Μπάιντεν, οι δύο χώρες συζητούσαν επίσης μια συμφωνία αμοιβαίας άμυνας. Αυτή αποτελούσε μέρος του ευρύτερου σχεδίου που προέβλεπε πυρηνική συνεργασία με αντάλλαγμα την αναγνώριση του Ισραήλ από τη Σαουδική Αραβία.

Το Ριάντ πίεζε επί χρόνια για μια συμφωνία αμοιβαίας άμυνας που θα επικυρωνόταν από τη Γερουσία, ώστε οι μελλοντικοί Αμερικανοί πρόεδροι να μην μπορούν εύκολα να αποχωρήσουν από αυτήν. Μεταξύ άλλων, οι Σαουδάραβες επιδίωκαν να αποτρέψουν ενδεχόμενη ιρανική επίθεση.

Κατά τη συνάντησή τους στον Λευκό Οίκο τον περασμένο Νοέμβριο, ο Τραμπ και ο πρίγκιπας Μοχάμεντ κατέληξαν σε μια συνεννόηση για την αμυντική συνεργασία των δύο χωρών, η οποία θα περιλάμβανε την πώληση προηγμένων μαχητικών αεροσκαφών F-35 στη Σαουδική Αραβία.

Η συμφωνία αυτή, ωστόσο, δεν έφτανε στο επίπεδο μιας επίσημης συνθήκης που θα υποβαλλόταν στη Γερουσία προς επικύρωση.

Κατά τη διάρκεια του φετινού πολέμου με το Ιράν, η Σαουδική Αραβία βασίστηκε στις ΗΠΑ για την προμήθεια πυραύλων αναχαίτισης, προκειμένου να ενισχύσει την αεράμυνά της απέναντι στα ιρανικά βλήματα.

Ωστόσο, οι σαουδαραβικές αρχές εκφράζουν ανησυχίες για το κατά πόσο η αμερικανική πολιτική στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας των ΗΠΑ με το Ισραήλ, αυξάνει τους κινδύνους για τη Σαουδική Αραβία και τα υπόλοιπα αραβικά κράτη του Κόλπου.

Εν μέρει για τον λόγο αυτό, οι Σαουδάραβες διπλωμάτες επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτό τον διάλογο με το Ιράν. Οι δύο χώρες αποκατέστησαν τις διπλωματικές τους σχέσεις το 2023, στο πλαίσιο συμφωνίας με τη μεσολάβηση της Κίνας.

Πηγή: New York Times

Διαβάστε επίσης 

Πώς Τραμπ και Πούτιν προσγείωσαν απότομα τον νέο πρωθυπουργό της Βρετανίας

Βουλή: Άρση ασυλίας για Ζωή Κωνσταντοπούλου

Πολιτική σύγκρουση στη Βουλή για τη Novartis: Καταγγελίες Σαλμά κατά Γεωργιάδη – «Θα τα πούμε στα δικαστήρια», είπε ο Υπουργός