Ιράν: Μυστικό δίκτυο εξασφάλισε στρατιωτικό υλικό 2 δισ. δολαρίων παρά τις κυρώσεις

Ένα μυστικό δίκτυο στρατιωτικών υπηρεσιών με διεθνή παρουσία έχει αναπτύξει το Ιράν, εξασφαλίζοντας την εισαγωγή στρατιωτικού υλικού, εκρηκτικών και βαρέων φορτηγών αξίας τουλάχιστον 2 δισ. δολαρίων από τον Ιανουάριο του 2025. Σύμφωνα με έρευνα του Reuters, ο μηχανισμός αυτός επέτρεψε στην Τεχεράνη να παρακάμψει τις δυτικές κυρώσεις και τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό.

Το δίκτυο περιλαμβάνει περισσότερες από 5.000 οντότητες, οι ονομασίες των οποίων αρχίζουν με τα γράμματα «MOD», τα αρχικά του υπουργείου Άμυνας στα αγγλικά. Ίχνη της δραστηριότητάς τους εντοπίζονται σε φορτωτικές και άλλα ναυτιλιακά παραστατικά ήδη από το 2016. Ορισμένες συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης και με οικονομικούς ομίλους, γνωστούς ως bonyads, που ελέγχονται από την ιρανική ελίτ.

Τα ευρήματα προσφέρουν μια απάντηση σε ένα κρίσιμο ερώτημα του πολέμου: πώς οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να αναπληρώνουν τα αποθέματα πυραύλων και drones, παρά τη μαζική χρήση τους στις πολεμικές επιχειρήσεις.

Στο διάστημα Ιανουαρίου 2025–Ιουνίου 2026, το οποίο περιλαμβάνει και τέσσερις μήνες του φετινού πολέμου, μία μόνο από τις οντότητες του δικτύου, η MOD 346428, εισήγαγε μεγάλες ποσότητες προωθητικών καυσίμων πυραύλων, εκρηκτικών και εξαρτημάτων απαραίτητων για την κατασκευή drones και βαλλιστικών πυραύλων. Στις προμήθειες περιλαμβάνονταν επίσης βαρέα φορτηγά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως κινητοί εκτοξευτήρες.

Οι μεταφορές πραγματοποιήθηκαν μέσω χερσαίων, θαλάσσιων και αεροπορικών διαδρομών. Στα επίσημα έγγραφα, μεγάλο μέρος του υλικού εμφανιζόταν ως προερχόμενο από την Κίνα, τη Ρωσία και τη Γερμανία.

Η έρευνα στηρίχθηκε σε χιλιάδες τραπεζικά και κρατικά αρχεία του Ιράν, εταιρικά έγγραφα και στοιχεία εισαγωγών.

Όλες οι υπηρεσίες του δικτύου δηλώνουν την ίδια διεύθυνση στην Τεχεράνη με το ιρανικό υπουργείο Άμυνας και Επιμελητείας Ενόπλων Δυνάμεων, γνωστό ως MODAFL. Ως ημερομηνία ίδρυσης εμφανίζουν την 11η Φεβρουαρίου 1979, ημερομηνία επικράτησης της Ισλαμικής Επανάστασης.

Ωστόσο, τα αρχεία δείχνουν ότι οι περισσότερες συστάθηκαν το 2013, όταν οι διεθνείς κυρώσεις ασκούσαν έντονη πίεση στο Ιράν, προκαλώντας κατάρρευση των εξαγωγών αργού πετρελαίου και της αξίας του εθνικού νομίσματος.

Το Reuters ταυτοποίησε για πρώτη φορά τις συγκεκριμένες υπηρεσίες σε συνεργασία με την ισραηλινοαμερικανική εταιρεία ανάλυσης κινδύνου 240 Analytics. Σύμφωνα με την έρευνα, αποτελούν βασικό πυλώνα του συστήματος στρατιωτικών προμηθειών και παράκαμψης των κυρώσεων της Τεχεράνης.

Οι υπηρεσίες διαχειρίζονται ένα πλέγμα ενδιάμεσων προσώπων και εικονικών εταιρειών στο εξωτερικό, που αναφέρονται συλλογικά ως «διαχειριστές» ή trustees. Οι ενδιάμεσοι αυτοί αξιοποιούν έσοδα από παράνομες πωλήσεις πετρελαίου για την αγορά υλικών για λογαριασμό του Ιράν.

Το δίκτυο χρησιμοποιείται από ανώτατους στρατιωτικούς αξιωματούχους που συμμετέχουν στα προγράμματα βαλλιστικών πυραύλων και drones. Τηλεφωνικοί αριθμοί καταχωρισμένοι σε 91 από τις οντότητες εμφανίζονται και σε αρχεία της κρατικής Bank Sepah, συνδεδεμένοι με τραπεζικούς λογαριασμούς στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης.

Μεταξύ αυτών βρίσκονται τουλάχιστον δύο διοικητές, τους οποίους οι ΗΠΑ έχουν κατηγορήσει για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος διαδηλωτών.

Παρά τις πολλαπλές αμερικανικές κυρώσεις που επιβάλλονται εδώ και δεκαετίες στον ιρανικό στρατό, το Reuters δεν εντόπισε στοιχεία ότι κάποια από τις συγκεκριμένες αριθμημένες υπηρεσίες έχει ενταχθεί σε κατάλογο κυρώσεων δυτικής κυβέρνησης.

«Αυτό που βλέπουμε είναι η στρατιωτική “γραμμή ζωής” του καθεστώτος κατά τη διάρκεια αυτής της σύγκρουσης, αλλά και για πολλά χρόνια πριν», δήλωσε ο Μιάντ Μαλέκι, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, ο οποίος είχε συμμετάσχει στον σχεδιασμό των κυρώσεων κατά του Ιράν. «Πρόκειται για το πλήρες οικοσύστημα των εμπορικών συναλλαγών του ιρανικού στρατού».

Σύμφωνα με την έρευνα, το δίκτυο εξασφάλισε μεγάλο μέρος των πρώτων υλών για την παραγωγή πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Τα όπλα αυτά χρησιμοποιήθηκαν στα συνεχή πλήγματα ακριβείας κατά ενεργειακών υποδομών του Κόλπου, δίνοντας στην Τεχεράνη τη δυνατότητα να μετριάσει τη στρατιωτική πίεση των ΗΠΑ.

Άλλες αποκαλύψεις μέσα στη χρονιά έχουν αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο το Ιράν αξιοποίησε πλατφόρμες κρυπτονομισμάτων και παράνομα δίκτυα τυχερών παιχνιδιών για να εξασφαλίζει αδήλωτα έσοδα και να παρακάμπτει τις κυρώσεις. Παράλληλα, έχουν καταγράψει την εδραίωση του ελέγχου των Φρουρών της Επανάστασης στα Στενά του Ορμούζ και την ενίσχυση της εσωτερικής καταστολής στη διάρκεια του πολέμου.

Ο Μαλέκι ήταν ένας από τους τέσσερις ειδικούς σε θέματα κυρώσεων και εξοπλισμών που εξέτασαν τα ευρήματα του Reuters, επιβεβαιώνοντας ότι πολλά από τα υλικά προορίζονται για προγράμματα πυραύλων και drones.

Καμία από τις ιρανικές κρατικές οντότητες και εταιρείες στις οποίες απευθύνθηκε το πρακτορείο δεν απάντησε στα αιτήματα σχολιασμού. Μεταξύ αυτών ήταν η μόνιμη αντιπροσωπεία του Ιράν στον ΟΗΕ στη Γενεύη και το γραφείο της Προεδρίας.

Από την πλευρά της, εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών υποστήριξε σε γραπτή δήλωση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «έχουν αποκόψει τις οικονομικές αρτηρίες του καθεστώτος».

«Ακόμη κι αν το καθεστώς συνεχίζει τις απεγνωσμένες προσπάθειές του να παρακάμψει τις αυστηρές κυρώσεις μας, να χρηματοδοτήσει τα εξοπλιστικά του προγράμματα και να αποκτήσει πρόσβαση σε συνάλλαγμα, εμείς βρισκόμαστε πάντοτε δέκα βήματα μπροστά», ανέφερε.

Για να διασταυρώσει τις αποστολές, το Reuters εξέτασε μέρος των περίπου 19.000 αρχείων εισαγωγών, αξιοποιώντας ναυτιλιακά παραστατικά, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δημοσιεύματα κρατικών μέσων ενημέρωσης.

Σχεδόν όλα τα προϊόντα απαλλάσσονταν από δασμούς και έφεραν σαφή χαρακτηρισμό ως στρατιωτικός εξοπλισμός. Οι ειδικοί επισήμαναν, ωστόσο, ότι πολλά από τα υλικά, ακόμη και τα εκρηκτικά, είναι διπλής χρήσης και επομένως θα μπορούσαν θεωρητικά να αξιοποιηθούν και για μη στρατιωτικούς σκοπούς.

Σε ορισμένες από τις αποστολές από την Κίνα είχε αναφερθεί και η Wall Street Journal στις 23 Σεπτεμβρίου.

Κατά τον Μαλέκι, οι μυστικές στρατιωτικές υπηρεσίες συγκροτούν ένα παράλληλο σύστημα εξωτερικού εμπορίου, έξω από τους επίσημους διαύλους της παγκόσμιας οικονομίας. Μέσω αυτού, το Ιράν μπορεί να διοχετεύει σε στρατιωτικές προμήθειες τα έσοδα που συγκεντρώνει στο εξωτερικό από παράνομες πωλήσεις πετρελαίου.

Ο ίδιος, ο οποίος έως πέρυσι ήταν αναπληρωτής διευθυντής της Υπηρεσίας Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, γνωστής ως OFAC, εξήγησε ότι τα χρήματα σπάνια μεταφέρονται διασυνοριακά, καθώς κάτι τέτοιο θα ενεργοποιούσε τους μηχανισμούς ελέγχου των κυρώσεων.

Για το 97% των αποστολών που εξέτασε το Reuters, οι συναλλαγές διακανονίστηκαν «χωρίς μεταφορά συναλλάγματος». Έμπιστοι ενδιάμεσοι στο εξωτερικό αγόραζαν τα προϊόντα με κεφάλαια κατατεθειμένα σε ξένες τράπεζες και τα έστελναν απευθείας στο Ιράν.

Στους τελικούς αποδέκτες περιλαμβάνεται η στρατιωτική μονάδα που εποπτεύει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων. Ένας ακόμη αποδέκτης είναι η Sahara Thunder, στην οποία οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις το 2024 για την κατασκευή και προμήθεια στη Ρωσία drones που χρησιμοποιήθηκαν σε επιθέσεις προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές στην Ουκρανία.

Το Reuters και η 240 Analytics ταυτοποίησαν τις εμπλεκόμενες στρατιωτικές μονάδες, διασταυρώνοντας τα στοιχεία εισαγωγών με εμπορικά μητρώα, καθώς και με ηλεκτρονική αλληλογραφία και έγγραφα που έχουν συγκεντρωθεί στον ιστότοπο WikiIran.

Σύμφωνα με τα αρχεία εισαγωγών, οι παραδόσεις του πρώτου εξαμήνου του 2026 περιλάμβαναν πυροκροτητές αξίας 1,9 εκατ. δολαρίων, τόνους εκρηκτικών, εξαρτήματα κινητήρων αεροσκαφών, συστατικά πυραυλικών καυσίμων και βαρέα οχήματα εκτόξευσης.

Όπως επισημαίνουν αναλυτές εξοπλισμών, πρόκειται για κρίσιμα υλικά και μέσα για την κατασκευή και εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων και drones, συμπεριλαμβανομένων των μη επανδρωμένων αεροσκαφών της σειράς Shahed.

«Πρόκειται για μια προσπάθεια βιομηχανικής κλίμακας με στόχο την ανασυγκρότηση ή την επέκταση του υπάρχοντος στόλου drones και πυραύλων του Ιράν», δήλωσε ο Πίτερ Σάλσμπερι, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Columbia, ο οποίος μελετά επί χρόνια τις ιρανικές μεταφορές όπλων και τις αλυσίδες εφοδιασμού.

«Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν σαφώς την προσαρμοστικότητα του ιρανικού οικοσυστήματος και την ικανότητά του να ανοίγει νέες διαδρομές», πρόσθεσε.

Τα φορτία έφθαναν στο Ιράν με εμπορικά πλοία από τη Ρωσία μέσω της Κασπίας Θάλασσας, με φορτηγά από την Κεντρική Ασία και με εμπορικές πτήσεις μεταφοράς φορτίου από την Κίνα. Οι διαδρομές αυτές προκύπτουν από έγγραφα που εξέτασε το Reuters και από δεδομένα της ImportGenius, πλατφόρμας καταγραφής εισαγωγών και εξαγωγών.

Πέρα από εξαρτήματα και πρώτες ύλες, η Τεχεράνη προμηθεύεται μηχανήματα ακριβείας που της επιτρέπουν να παράγει στρατιωτικό εξοπλισμό στο εσωτερικό της χώρας.

Στα αρχεία εισαγωγών έως τον Ιούνιο καταγράφονται αγορές προηγμένων τόρνων αριθμητικού ελέγχου μέσω υπολογιστή, γνωστών ως CNC, κλιβάνων ηλεκτρονικής δέσμης και επιταχυντών σωματιδίων. Ο εξοπλισμός αυτός έχει βιομηχανικές εφαρμογές, αλλά μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή στρατιωτικού υλικού, όπως ατράκτων drones και πυραύλων.

Νωρίτερα τον Οκτώβριο, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι δεν θεωρεί πως η Κίνα και η Ρωσία στηρίζουν το Ιράν.

«Αν το πράττουν, γίνεται σε πολύ χαμηλό επίπεδο, αλλά δεν πιστεύω καθόλου ότι το κάνουν», έγραψε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Έχουν πάρα πολλά να χάσουν και θα το μαθαίναμε — και μάλιστα πολύ γρήγορα!».

Διαβάστε επίσης 

Ζελένσκι: Θα συναντήσει τον Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη – Στο τραπέζι ο πόλεμος στην Ουκρανία

Αίγυπτος – Τουρκία: Προχωρούν σε κοινή ναυτική άσκηση στην Αλεξάνδρεια εν μέσω εντάσεων για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Γερμανία: Στο 2,8% υποχώρησε ο πληθωρισμός – Κάτω από τις προβλέψεις τον Οκτώβριο